അഗ്നിപുരാണമ്

സമസ്താവയവേഭ്യസ്ത്വം പൃഥഗ്ഭൂതോ വ്യവസ്ഥിതഃ । കോഹമിത്യത്ര നിപുണം ഭൂത്വാ ചിന്തയ പാര്ഥിവ ൩൮൦.

നീ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു; 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നതിൽ, രാജാവേ, സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കണം.

ശ്രേയോഽര്ഥമുദ്യതഃ പ്രഷ്ട്രം കപിലര്ഷിമഹം ദ്വിജ । തസ്യാശഃ കപിലര്ഷേസ്ത്വം മത് കൃതേ ജ്ഞാനദോ ഭുവി ൩൮൦.

ഉത്തമമായ ലാഭത്തിനായി ചോദിക്കാൻ ഞാൻ കപിലമഹർഷിയാണ്, രാജാവേ; കപിലമഹർഷി ഭൂമിയിൽ ജ്ഞാനം നൽകുമെന്ന് നിന്റെ പ്രതീക്ഷയാണ്.

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ഭൂയഃ പൃച്ഛസി കിം ശ്രേയഃ പരമാര്ഥന്ന പൃച്ഛസി । ശ്രേയാംസ്യപരമാര്ഥാനി അശേഷാണ്യേവ ഭൂപതേ ।। ൩൮൦.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നീ വീണ്ടും എന്താണ് ശ്രേയസ് എന്ന് ചോദിക്കുന്നു, പക്ഷേ പരമാർത്ഥം ചോദിക്കുന്നില്ല; രാജാവേ, ശ്രേയസ്സുകൾ എല്ലാം പരമാർത്ഥമല്ല.

ദേവതാരാധനം കൃത്വാ ധനസമ്പത്തിമിച്ഛതി । പുത്രാനിച്ഛതി രാജ്യഞ്ച ശ്രേയസ്തസ്യൈവ കിം നൃപഃ ।। ൩൮൦.

ദേവതാരാധന ചെയ്ത ശേഷം, ഒരാൾ ധനം, സമ്പത്ത്, മക്കൾ, രാജ്യം എന്നിവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; രാജാവേ, ഇതാണോ അവനു യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്?

വിവേകിനസ്തു സംയോഗഃ ശ്രേയോ യഃ പരമാത്മനഃ । യജ്ഞാദികാ ക്രിയാ ന സ്യാത് നാസ്തി ദ്രവ്യോപപത്തിതാ ।। ൩൮൦.

വിവേകമുള്ളവർക്കു പരമാത്മാവുമായി ഐക്യം തന്നെയാണ് ശ്രേയസ്; യജ്ഞാദികൾ പോലുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതെ നടക്കില്ല.

പരമാര്ഥാത്മനോര്യോഗഃ പരമാര്ഥ ഇതീഷ്യതേ । ഏകോ വ്യാപീ സമഃ ശുദ്ധോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ ।। ൩൮൦.

പരമാർത്ഥാത്മാവുമായി ഐക്യം തന്നെയാണ് പരമാർത്ഥം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; അത് ഏകമാണ്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സമമാണ്, ശുദ്ധമാണ്, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും പ്രകൃതിക്ക് അതീതവുമാണ്.

ജന്മവൃദ്ധ്യാദിരഹിത ആത്മാ സര്വഗതോഽവ്യയഃ । പരം ജ്ഞാനമയോഽസങ്ഗീ ഗുണജാത്യാദിഭിര്വിഭുഃ ।। ൩൮൦.

ആത്മാവ് ജനനം, വളർച്ച എന്നിവയില്ലാതെ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതും അക്ഷയവുമാണ്; അതു പരമജ്ഞാനസ്വരൂപം, അസംഗം, ഗുണജാതികൾക്കപ്പുറവും പരിപൂർണ്ണവുമാണ്.

ഋതുര്ബ്രഹ്മസുതോ ജ്ഞാനീ തച്ഛിഷ്യോഽഭൂത് പുലത്സ്യജഃ ।। ൩൮൦.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൻ ആയ ഋതു സത്യജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവനായിരുന്നു. പുലസ്ത്യന്റെ വംശജൻ അവന്റെ ശിഷ്യനായി.

നിദാഘഃ പ്രാപ്തവിദ്യോഽസ്മാന്നഗരേ വൈ പുരേ സ്ഥിതഃ । ദേവികായാസ്തടേ തഞ്ച തര്കയാമാസ വൈ ഋതുഃ ।। ൩൮൦.

നിദാഘൻ ജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം നഗരത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു. ദേവികാ നദിയുടെ കരയിൽ ഋതു അവനെ സമീപിച്ചു, സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.

ദിവ്യേ വര്ഷസഹസ്രേഽഗാന്നിദാഘമവലോകിതും । നിദാഘോ വൈശ്വദേവാന്തേ ഭുക്ത്വാന്നം ശിഷ്യമബ്രവീത് ൩൮൦.

ആയിരം ദൈവ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഋതു നിദാഘനെ കാണാൻ വന്നു. വൈശ്വദേവ യാഗശേഷം അന്നം കഴിച്ച നിദാഘൻ തന്റെ ശിഷ്യനോട് പറഞ്ഞു.

ഋതുരുവാച । ക്ഷുദസ്തി യസ്യ ഭുക്തേഽന്നേ തുഷ്ടിര്ബ്രാഹ്മണ ജായതേ । ന മേ ക്ഷുദഭവത്തൃപ്തിം കസ്മാത്ത്വം പരിപൃച്ഛസി ।। ൩൮൦.

ഋതു പറഞ്ഞു: അന്നം കഴിക്കുമ്പോൾ വിശപ്പ് വരുന്നു, ഭക്ഷണത്താൽ ബ്രാഹ്മണനിൽ തൃപ്തി ജനിക്കുന്നു. എനിക്ക് വിശപ്പോ തൃപ്തിയോ ഉണ്ടായില്ല—നീ ഇതിനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?

ക്ഷുത്തൃഷ്ണേ ദേഹധര്മ്മാഖ്യേ ന മമൈതേ യതോ ദ്വിജ । പൃഷ്ടോഹം യത്ത്വായാ ബ്രൂയാം൩ തൃപ്തിരസ്ത്യേവ മേ സദാ ।। ൩൮൦.

വിശപ്പും ദാഹവും ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവങ്ങളാണ്, അവ എനിക്ക് ബാധകമല്ല, ദ്വിജ. നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്നു—എനിക്ക് എപ്പോഴും തൃപ്തിയുണ്ട്.

സോഽഹം ഗാന്താ൫ ന ചാഗന്താ നൈകദേശനികേതനഃ । ത്വം ചാന്യോ ന ഭവേന്നാപി നാന്യസ്ത്വക്തോഽസ്മി വാ പ്യഹം ।। ൩൮൦.

ഞാൻ പോകുന്നവനാണ്, പക്ഷേ വരുന്നവനല്ല; ഞാൻ ഒരിടത്തും സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നില്ല. നീയും വേറെയൊന്നുമല്ല, ഞാനും നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല; ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരിൽ നിന്ന് വേറെയാരുമില്ല.

മൃണ്മയം ഹി ഗൃഹം യദ്വന്മൃദാലിപ്തം സ്ഥിരീഭബേത് । പാര്ഥിവോഽയം തഥാ ദേഹഃ പാര്ഥിവൈഃ പരമാണുഭിഃ ।। ൩൮൦.

കാളിമണ്ണിൽ നിർമ്മിച്ച വീടിനെ കാളിമണ്ണ് പുരട്ടുമ്പോൾ അതു ദൃഢമാകുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരം ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള കണികകളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു.

ഋതുരസ്മി തവാചാര്യ്യഃ പ്രജ്ഞാദാനായ തേ ദ്വിജ । ഇഹാഗതോഽഹം യാസ്യാമി പരമാര്ഥസ്തവോദിതഃ ।। ൩൮൦.

ഞാൻ ഋതു, നിന്റെ ആചാര്യൻ, ജ്ഞാനം നൽകാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു, ദ്വിജ. നീ പരമാർത്ഥം അറിഞ്ഞതിനാൽ ഞാൻ ഇനി പോകുന്നു.

ഏകമേവമിദം വിദ്ധി ന ഭേദഃ സകലം ജഗത് । വാസുദേവാഭിധേയസ്യ സ്വരൂപം പരമാത്മനഃ ।। ൩൮൦.

ഇതെല്ലാം ഒന്നാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം; ഈ ലോകത്ത് യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല. വാസുദേവൻ എന്ന പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം ഇതാണ്.

ഋതുര്വര്ഷസഹസ്രാന്തേ പുനസ്തന്നഗരം യയൌ । നിദാഘം നഗരപ്രാന്തേ ഏകാന്തേ സ്ഥിതമവ്രവീത് ൩൮൦.

ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, ഋതു വീണ്ടും ആ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. നഗരത്തിന്റെ അറ്റത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്ന നിദാഘനോട് അവൻ സംസാരിച്ചു.

നിദാഘ ഉവാച ഭോ വിപ്ര ജനസംവാദോ മഹാനേഷ നരേശ്വര । പ്രവിവീക്ഷ്യ പുരം രമ്യം തേനാത്ര സ്ഥീയതേ മയാ ।। ൩൮൦.

നിദാഘൻ പറഞ്ഞു: ഭോ ബ്രാഹ്മണാ, ഈ വലിയ ജനക്കൂട്ടം, മഹാരാജാവേ, ഈ മനോഹരമായ നഗരത്തെ ഞാൻ നിരീക്ഷിച്ചശേഷം ഇവിടെ തന്നെ തുടരുകയാണ്.

ഋതുരുവാച നരാധിപോഽത്ര കതമഃ കതമശ്ചേതരോ ജനഃ । കഥ്യതാം മേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ത്വമഭിജ്ഞോ ദ്വിജോത്തമ ।। ൩൮൦.

ഋതു പറഞ്ഞു: ഇവിടെയുള്ളവരിൽ രാജാവാർന്നവൻ ആരാണ്, മറ്റുള്ളവർ ആരാണ്? നീ അറിയുന്നവനല്ലേ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് പറയൂ.

ഗജോ യോഽയമധോ ബ്രഹ്മന്നുപര്യ്യേഷ സ ഭൂപതിഃ । ഋതുരാഹ ഗജഃ കോഽത്ര രാജാ ചാഹ നിദാഘകഃ ।। ൩൮൦.

ഇവിടെ താഴെ കാണുന്നവൻ ആനയാണ്, ബ്രാഹ്മണാ; മുകളിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ രാജാവാണ്. 'ആന ആരാണ്, രാജാവ് ആരാണ്?' എന്ന് ഋതു ചോദിച്ചു. നിദാഘൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

ഋതുര്നിദാഘ ആരുढ़ോ ദൃഷ്ടാന്തം പശ്യ വാഹനം । ഉപര്യ്യഹം യഥാ രാജ ത്വമധഃ കുഞ്ജരോ യഥാ ।। ൩൮൦.

ഋതുവും നിദാഘനും ആനയിൽ കയറി: 'ഈ ഉദാഹരണം നോക്കൂ, വാഹനം. ഞാൻ മുകളിൽ ഇരിക്കുന്നു, നീ താഴെ; അതുപോലെ രാജാവ് മുകളിൽ, ആന താഴെ.'

ഋതുഃ൭ പ്രാഹ നിദാഘന്തം കതമസ്ത്വാമഹം വദേ । ഉക്തോ നിദാഘസ്തന്നത്വാ പ്രാഹ മേ ത്വം ഗുരുര്ഘ്രുവമ് ।। ൩൮൦.

ഋതു നിദാഘനോട് ചോദിച്ചു: 'ഇവരിൽ ഞാൻ ആരാണ്, നീ ആരാണ്?' നിദാഘൻ വന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളാണ് എന്റെ ഗുരു.'

നാത്യസ്മാദ്‌ദ്വൈതസംസ്കാരസംസ്കൃതം മാനസം തഥാ । ഋതുഃ പ്രാഹ നിദാഘന്തം ബ്രഹ്മജ്ഞാനായ ചാഗതഃ । പരമാര്ഥം സാരഭൂതമദ്വൈതം ദര്ശിതം മയാ ।। ൩൮൦.

ദ്വൈതബോധം മനസ്സിനെ സത്യത്തിൽ ആകൃതീകരിക്കുന്നില്ല. ഋതു നിദാഘനോട് പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിനായി ഞാൻ വന്നതാണ്; പരമാർത്ഥമായ അദ്വൈതം ഞാൻ നിന്നെ കാണിച്ചു.'

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച നിദാഘോഽപ്യുപദേശേന തേനാദ്വൈതപരോഽഭവത് । സര്വഭൂതാന്യഭേദേന ദദൃശേ സ തദാത്മനി ।। ൩൮൦.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: ആ ഉപദേശത്തിന്റെ ഫലമായി നിദാഘനും അദ്വൈതത്തിൽ ആസ്വാദകനായി. അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും തനിക്കു തുല്യരായി കണ്ടു.

അവാപ മുക്തി ജ്ഞാനാത്സ തഥാ ത്വം മുക്തിമാപ്സ്യസി । ഏകഃ സമസ്തം ത്വഞ്ചാഹം വിഷ്ണുഃ സര്വഗതോ യതഃ ।। ൩൮൦.

ജ്ഞാനത്തിലൂടെ അവൻ മോക്ഷം നേടി; അതുപോലെ നീയും മോക്ഷം നേടും. വിഷ്ണു എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഞാനും നീയും ഒരേ അത്മാവാണ്.

പീതനീലാദിഭേദേന യഥൈകം ദൃശ്യതേ തമഃ । ഭ്രാന്തിദൃഷ്ടിഭിരാത്മാപി തഥൈകഃ സ പൃഥക് പൃഥക് ।। ൩൮൦.

പച്ചയും നീലയും മറ്റു നിറങ്ങളുമായി ഇരുണ്ടിരിപ്പ് പലതായിരിക്കും പോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അതു വാസ്തവത്തിൽ ഒന്നാണ്. അതുപോലെ, ആത്മാവ് ഒരാളാണെങ്കിലും, തെറ്റായ ദൃഷ്ടികൊണ്ടു പലതായിരിക്കും പോലെ കാണപ്പെടുന്നു.

സംസാരാജ്ഞാനവൃക്ഷാരിജ്ഞാനം ബ്രഹ്മേതി ചിന്തയ ।। ൩൮൦.

ലോകീയമായ അജ്ഞാനത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ജ്ഞാനമാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

അഗ്നിരുവാച ഗീതാസാരം പ്രവക്ഷ്യാമി സര്വഗീതോത്തമോത്തമം । കൃഷ്ണോഽര്ജുനായ യമാഹ പുരാ വൈ ഭുക്തിമുക്തിദം ।। ൩൮൧.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഗീതയുടെ സാരാംശം ഞാൻ പറയാം. എല്ലാ ഗീതകളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും, കൃഷ്ണൻ അർജുനനോട് പറഞ്ഞതും, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതുമായതാണത്.

ശ്രീഭഗവാനുവാച ഗതാസുരഗതാസുര്വാ ന ശോച്യോ ദേഹവാനജഃ । ആത്മാഽജരോഽമരോഽഭേദ്യസ്തസ്മാച്ഛോകാദികം ത്യജേത് ।। ൩൮൧.

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ജീവൻ പോയാലോ ഇല്ലയോ എന്നതുകൊണ്ടല്ല, ശരീരമുള്ളവനെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. ആത്മാവ് വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും മരണമില്ലാത്തതും നശിക്കാത്തതുമാണ്. അതിനാൽ ദുഃഖവും മറ്റും ഉപേക്ഷിക്കണം.