അഗ്നിപുരാണമ്

ശിവികാദാരുസങ്ഘാതോ രചനാസ്ഥിതിസംസ്ഥിതഃ । അന്വിഷ്യതാം നൃപശ്രേഷ്ട തദ്ഭേദേ ശിവികാ ത്വയാ ।। ൩൮൦.

ശിവിക പല മരക്കഷ്ണങ്ങൾ ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച ഒന്നാണ്; രാജാവേ, നീ ഇതു പരിശോധിച്ചാൽ മനസ്സിലാകും—ഇത് തകർന്നാൽ, ശിവിക നിന്റെ കൂടെ ഇനി ഇല്ല.

പുമാന് സ്ത്രീ ഗൌരയം വാജീ കുഞ്ജരോ വിഹഗസ്തരുഃ । ദേഹേഷു ലോകസംജ്ഞേയം വിജ്ഞേയാ കര്മഹേതുഷു ।। ൩൮൦.

പുരുഷൻ, സ്ത്രീ, പശു, കുതിര, ആന, പക്ഷി, വൃക്ഷം—ഇവയുടെ ശരീരങ്ങൾ ലോകത്തിൽ അവയുടെ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയെല്ലാം കർമ്മഫലങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

ജിഹ്വാ വ്രവീത്യഹമിതി ദന്തൌഷ്ഠൌ താലുകം നൃപ । ഏതേ നാഹം യതഃ സര്വ്വേവാങ്നിപാദനഹേതവഃ ।। ൩൮൦.

നാവു 'ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നു' എന്നു പറയുന്നു; പക്ഷേ, പല്ലുകളും അധരവും താലുവും അങ്ങനെ പറയുന്നില്ല, രാജാവേ. ഇവയെല്ലാം വാക്ക് ഉരുത്തിരിയാൻ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

കിം ഹേതുഭിര്വദത്യേഷാ വാഗേവാഹമിതി സ്വയം । തഥാപി വാങ്നാഹമേതദുക്തം മിഥ്യാ ന യുജ്യതേ ।। ൩൮൦.

വാക്ക് തന്നെ 'ഞാനാണ് വാക്ക്' എന്നു പറയുന്നതിന് എന്താണ് കാരണം? എങ്കിലും, വാക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ 'ഞാൻ' അല്ല; അങ്ങനെ പറയുന്നത് ശരിയല്ല.

പിണ്ഡഃ പൃഥഗ്‌ യതഃ പുംസഃ ശിരഃപായ്വാദിലക്ഷണഃ । തതോഽഹമിതി കുത്രൈതാം സംജ്ഞാം രാജന് കരോമ്യഹം ।। ൩൮൦.

ശിരസ്സും കാലുകളും മുതലായവയാൽ വ്യത്യസ്തമായ ശരീരം വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രാജാവേ, എങ്ങനെ ഞാൻ ഇതിനെ 'ഞാൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു?

യദന്യോഽസ്തി പരഃ കോപി മത്തഃ പാര്ഥിവസത്തമ । തദേഷോഹമയം ചാന്യോ വക്തുമേവമപീഷ്യതേ ।। ൩൮൦.

എന്നിൽ നിന്ന് വേറൊരു അസ്തിത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, രാജാവേ, ആ 'ഞാൻ' എന്നത് മറ്റൊന്നാണ്; അതും അങ്ങനെ തന്നെ പറയപ്പെടുന്നു.

പരമാര്ഥഭേദോ ന നഗോ ന പശുര്നച പാദപഃ । ശരീരാശ്ച വിഭേദാശ്ച യ ഏതേ കര്മയോനയഃ ।। ൩൮൦.

യഥാർത്ഥത്തിൽ ആനയോ, മൃഗമോ, വൃക്ഷമോ ഇല്ല; ശരീരങ്ങളും അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും എല്ലാം കർമ്മഫലങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്.

യസ്തു രാജേത് യല്ലോകേ യച്ച രാജഭടാത്മകമ് । തച്ചാന്യച്ച നൃപേത്ഥന്തു ന സത് സമ്യഗനാമയം ।। ൩൮൦.

ആർ ഭരണചെയ്യുന്നു, ലോകത്തിൽ എന്താണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, രാജാവും അവന്റെ അനുചിതരും എന്താണ്—ഇവയെല്ലാം, രാജാവേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറൊന്നാണ്, ശരിയായ പേരല്ല.

ത്വം രാജാ സര്വലോകസ്യ പിതുഃ പുത്രോ രിപോരിപുഃ । പത്ന്യാഃ പതിഃ പിതാ സൂനോഃ കസ്ത്വാം ഭൂപ വദാമ്യഹം ।। ൩൮൦.

നീ എല്ലാ ലോകത്തിന്റെയും രാജാവാണ്, അച്ഛന്റെ മകനാണ്, ശത്രുവിന്റെ ശത്രുവാണ്, ഭാര്യയുടെ ഭർത്താവാണ്, മകന്റെ അച്ഛനാണ്—രാജാവേ, നിന്നെ ഞാൻ ആരായി വിളിക്കണം?

ത്വം കിമേതച്ഛിരഃ കിന്നു ശിരസ്തവ തഥോദരം । കിമു പാദാദികം ത്വം വൈ തവൈതത് കിം മഹീപതേ ।। ൩൮൦.

നീ ഇതാണ് തലയോ? ഇതു നിന്റെ തലയാണോ? അങ്ങനെ തന്നെ, ഇതു നിന്റെ വയറാണോ? നീ കാലുകളോ മറ്റൊന്നോ ആണോ? ഇതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ നിന്റെതാണോ, രാജാവേ?

സമസ്താവയവേഭ്യസ്ത്വം പൃഥഗ്ഭൂതോ വ്യവസ്ഥിതഃ । കോഹമിത്യത്ര നിപുണം ഭൂത്വാ ചിന്തയ പാര്ഥിവ ൩൮൦.

നീ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു; 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നതിൽ, രാജാവേ, സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കണം.

ശ്രേയോഽര്ഥമുദ്യതഃ പ്രഷ്ട്രം കപിലര്ഷിമഹം ദ്വിജ । തസ്യാശഃ കപിലര്ഷേസ്ത്വം മത് കൃതേ ജ്ഞാനദോ ഭുവി ൩൮൦.

ഉത്തമമായ ലാഭത്തിനായി ചോദിക്കാൻ ഞാൻ കപിലമഹർഷിയാണ്, രാജാവേ; കപിലമഹർഷി ഭൂമിയിൽ ജ്ഞാനം നൽകുമെന്ന് നിന്റെ പ്രതീക്ഷയാണ്.

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ഭൂയഃ പൃച്ഛസി കിം ശ്രേയഃ പരമാര്ഥന്ന പൃച്ഛസി । ശ്രേയാംസ്യപരമാര്ഥാനി അശേഷാണ്യേവ ഭൂപതേ ।। ൩൮൦.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നീ വീണ്ടും എന്താണ് ശ്രേയസ് എന്ന് ചോദിക്കുന്നു, പക്ഷേ പരമാർത്ഥം ചോദിക്കുന്നില്ല; രാജാവേ, ശ്രേയസ്സുകൾ എല്ലാം പരമാർത്ഥമല്ല.

ദേവതാരാധനം കൃത്വാ ധനസമ്പത്തിമിച്ഛതി । പുത്രാനിച്ഛതി രാജ്യഞ്ച ശ്രേയസ്തസ്യൈവ കിം നൃപഃ ।। ൩൮൦.

ദേവതാരാധന ചെയ്ത ശേഷം, ഒരാൾ ധനം, സമ്പത്ത്, മക്കൾ, രാജ്യം എന്നിവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; രാജാവേ, ഇതാണോ അവനു യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്?

വിവേകിനസ്തു സംയോഗഃ ശ്രേയോ യഃ പരമാത്മനഃ । യജ്ഞാദികാ ക്രിയാ ന സ്യാത് നാസ്തി ദ്രവ്യോപപത്തിതാ ।। ൩൮൦.

വിവേകമുള്ളവർക്കു പരമാത്മാവുമായി ഐക്യം തന്നെയാണ് ശ്രേയസ്; യജ്ഞാദികൾ പോലുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതെ നടക്കില്ല.

പരമാര്ഥാത്മനോര്യോഗഃ പരമാര്ഥ ഇതീഷ്യതേ । ഏകോ വ്യാപീ സമഃ ശുദ്ധോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ ।। ൩൮൦.

പരമാർത്ഥാത്മാവുമായി ഐക്യം തന്നെയാണ് പരമാർത്ഥം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; അത് ഏകമാണ്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സമമാണ്, ശുദ്ധമാണ്, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും പ്രകൃതിക്ക് അതീതവുമാണ്.

ജന്മവൃദ്ധ്യാദിരഹിത ആത്മാ സര്വഗതോഽവ്യയഃ । പരം ജ്ഞാനമയോഽസങ്ഗീ ഗുണജാത്യാദിഭിര്വിഭുഃ ।। ൩൮൦.

ആത്മാവ് ജനനം, വളർച്ച എന്നിവയില്ലാതെ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതും അക്ഷയവുമാണ്; അതു പരമജ്ഞാനസ്വരൂപം, അസംഗം, ഗുണജാതികൾക്കപ്പുറവും പരിപൂർണ്ണവുമാണ്.

ഋതുര്ബ്രഹ്മസുതോ ജ്ഞാനീ തച്ഛിഷ്യോഽഭൂത് പുലത്സ്യജഃ ।। ൩൮൦.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൻ ആയ ഋതു സത്യജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവനായിരുന്നു. പുലസ്ത്യന്റെ വംശജൻ അവന്റെ ശിഷ്യനായി.

നിദാഘഃ പ്രാപ്തവിദ്യോഽസ്മാന്നഗരേ വൈ പുരേ സ്ഥിതഃ । ദേവികായാസ്തടേ തഞ്ച തര്കയാമാസ വൈ ഋതുഃ ।। ൩൮൦.

നിദാഘൻ ജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം നഗരത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു. ദേവികാ നദിയുടെ കരയിൽ ഋതു അവനെ സമീപിച്ചു, സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.

ദിവ്യേ വര്ഷസഹസ്രേഽഗാന്നിദാഘമവലോകിതും । നിദാഘോ വൈശ്വദേവാന്തേ ഭുക്ത്വാന്നം ശിഷ്യമബ്രവീത് ൩൮൦.

ആയിരം ദൈവ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഋതു നിദാഘനെ കാണാൻ വന്നു. വൈശ്വദേവ യാഗശേഷം അന്നം കഴിച്ച നിദാഘൻ തന്റെ ശിഷ്യനോട് പറഞ്ഞു.

ഋതുരുവാച । ക്ഷുദസ്തി യസ്യ ഭുക്തേഽന്നേ തുഷ്ടിര്ബ്രാഹ്മണ ജായതേ । ന മേ ക്ഷുദഭവത്തൃപ്തിം കസ്മാത്ത്വം പരിപൃച്ഛസി ।। ൩൮൦.

ഋതു പറഞ്ഞു: അന്നം കഴിക്കുമ്പോൾ വിശപ്പ് വരുന്നു, ഭക്ഷണത്താൽ ബ്രാഹ്മണനിൽ തൃപ്തി ജനിക്കുന്നു. എനിക്ക് വിശപ്പോ തൃപ്തിയോ ഉണ്ടായില്ല—നീ ഇതിനെക്കുറിച്ച് എന്നോട് എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?

ക്ഷുത്തൃഷ്ണേ ദേഹധര്മ്മാഖ്യേ ന മമൈതേ യതോ ദ്വിജ । പൃഷ്ടോഹം യത്ത്വായാ ബ്രൂയാം൩ തൃപ്തിരസ്ത്യേവ മേ സദാ ।। ൩൮൦.

വിശപ്പും ദാഹവും ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവങ്ങളാണ്, അവ എനിക്ക് ബാധകമല്ല, ദ്വിജ. നീ ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയുന്നു—എനിക്ക് എപ്പോഴും തൃപ്തിയുണ്ട്.

സോഽഹം ഗാന്താ൫ ന ചാഗന്താ നൈകദേശനികേതനഃ । ത്വം ചാന്യോ ന ഭവേന്നാപി നാന്യസ്ത്വക്തോഽസ്മി വാ പ്യഹം ।। ൩൮൦.

ഞാൻ പോകുന്നവനാണ്, പക്ഷേ വരുന്നവനല്ല; ഞാൻ ഒരിടത്തും സ്ഥിരമായി താമസിക്കുന്നില്ല. നീയും വേറെയൊന്നുമല്ല, ഞാനും നിന്നിൽ നിന്ന് വേറെയല്ല; ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരിൽ നിന്ന് വേറെയാരുമില്ല.

മൃണ്മയം ഹി ഗൃഹം യദ്വന്മൃദാലിപ്തം സ്ഥിരീഭബേത് । പാര്ഥിവോഽയം തഥാ ദേഹഃ പാര്ഥിവൈഃ പരമാണുഭിഃ ।। ൩൮൦.

കാളിമണ്ണിൽ നിർമ്മിച്ച വീടിനെ കാളിമണ്ണ് പുരട്ടുമ്പോൾ അതു ദൃഢമാകുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരം ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള കണികകളാൽ ഉണ്ടാകുന്നു.

ഋതുരസ്മി തവാചാര്യ്യഃ പ്രജ്ഞാദാനായ തേ ദ്വിജ । ഇഹാഗതോഽഹം യാസ്യാമി പരമാര്ഥസ്തവോദിതഃ ।। ൩൮൦.

ഞാൻ ഋതു, നിന്റെ ആചാര്യൻ, ജ്ഞാനം നൽകാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു, ദ്വിജ. നീ പരമാർത്ഥം അറിഞ്ഞതിനാൽ ഞാൻ ഇനി പോകുന്നു.

ഏകമേവമിദം വിദ്ധി ന ഭേദഃ സകലം ജഗത് । വാസുദേവാഭിധേയസ്യ സ്വരൂപം പരമാത്മനഃ ।। ൩൮൦.

ഇതെല്ലാം ഒന്നാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം; ഈ ലോകത്ത് യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല. വാസുദേവൻ എന്ന പരമാത്മാവിന്റെ സ്വരൂപം ഇതാണ്.

ഋതുര്വര്ഷസഹസ്രാന്തേ പുനസ്തന്നഗരം യയൌ । നിദാഘം നഗരപ്രാന്തേ ഏകാന്തേ സ്ഥിതമവ്രവീത് ൩൮൦.

ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, ഋതു വീണ്ടും ആ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. നഗരത്തിന്റെ അറ്റത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്ന നിദാഘനോട് അവൻ സംസാരിച്ചു.

നിദാഘ ഉവാച ഭോ വിപ്ര ജനസംവാദോ മഹാനേഷ നരേശ്വര । പ്രവിവീക്ഷ്യ പുരം രമ്യം തേനാത്ര സ്ഥീയതേ മയാ ।। ൩൮൦.

നിദാഘൻ പറഞ്ഞു: ഭോ ബ്രാഹ്മണാ, ഈ വലിയ ജനക്കൂട്ടം, മഹാരാജാവേ, ഈ മനോഹരമായ നഗരത്തെ ഞാൻ നിരീക്ഷിച്ചശേഷം ഇവിടെ തന്നെ തുടരുകയാണ്.

ഋതുരുവാച നരാധിപോഽത്ര കതമഃ കതമശ്ചേതരോ ജനഃ । കഥ്യതാം മേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ത്വമഭിജ്ഞോ ദ്വിജോത്തമ ।। ൩൮൦.

ഋതു പറഞ്ഞു: ഇവിടെയുള്ളവരിൽ രാജാവാർന്നവൻ ആരാണ്, മറ്റുള്ളവർ ആരാണ്? നീ അറിയുന്നവനല്ലേ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് പറയൂ.