അഗ്നിപുരാണമ്

യദ്ദ്രവ്യാ ശിവികാ ചേയം തദ്‌ദ്രവ്യോ ഭൂതസംഗ്രഹഃ । ഭവതോ മേഽഖിലസ്യാസ്യ സമത്വേനോപബൃംഹിതഃ ।। ൩൮൦.

ഈ പല്ലക്ക് ഏതു വസ്തുവിൽ നിന്നാണോ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, ആ വസ്തു ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ്; നീയും ഞാനും ഈ എല്ലാം അതുപോലെ തന്നെ അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

തച്ഛ്രു ത്വോവാച രാജാ തം ഗൃഹീത്വാങ്‌ഘ്രീ ക്ഷമാപ്യ ച । പ്രസാദം കുരു ത്വക്ത്വേമാം ശിവികാം ബ്രൂഹി ശ്രൃണ്വതേ । യോ ഭവാന് യന്നിമിത്തം വാ യദാഗമനകാരണമ് ।। ൩൮൦.

ഇത് കേട്ട രാജാവ് അവന്റെ കാൽ പിടിച്ച് നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: ദയവായി, ഈ പല്ലക്കിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ — നീ ആരാണ്, എന്തിനാണ് വന്നത്, എന്താണ് വരവിന്റെ കാരണം?

ശ്രൂയതാം കോഹമിത്യേതദ്വക്തു നൈവ ച ശക്യതേ । ഉപഭോഗനിമിത്തഞ്ച സര്വത്രാഗമനക്രിയാ ।। ൩൮൦.

കേൾക്കൂ: 'ഞാൻ ആരാണ്?' — ഇതു യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം എല്ലായിടത്തും അനുഭവത്തിനായാണ് വരവ്.

സുഖദുഃഖോപഭോഗൌ തു തൌ ദേശാദ്യുപപാദകൌ । ധര്മാഘര്മോദ്ഭവൌ ഭോക്തും ജന്തുര്ദേശാദിമൃച്ഛതി ।। ൩൮൦.

സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു, അവ ദേശം മുതലായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; പുണ്യവും പാപവും കൊണ്ടു ജന്മി അനുഭവിക്കാൻ ദേശം മുതലായവ തേടുന്നു.

രാജോവാച യോഽസ്തി സോഹമിതി ബ്രഹ്മന് കഥം വക്തും ന ശക്യതേ । ആത്മന്യേഷ ന ദോഷായ ശബ്കദോഹമിതി യോ ദ്വിജ ।। ൩൮൦.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ആരെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണാ, അത് പറയാൻ കഴിയില്ലേ? 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്നു പറയുന്നതിൽ ആത്മാവിന് ദോഷമില്ല, ദ്വിജനേ.

ശബ്ദോഹമിത്രി ദോഷായ നാത്മന്യേഷ തഥൈവ തത് । അനാത്മന്യാത്മവിജ്ഞാനം ശബ്ദോ വാ ഭ്രാന്തിലക്ഷണഃ ।। ൩൮൦.

'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന വാക്ക് ദോഷകരമാണ്, ആത്മാവിൽ അങ്ങനെ അല്ല; ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ അറിയുക, അല്ലെങ്കിൽ ആ വാക്ക് തന്നെ, ഭ്രമത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.

യദാ സമസ്തദേഹേഷു പുമാനേകോ വ്യവസ്ഥിതഃ । തദാ ഹി കോ ഭവാന് കോഹമിത്യേതദ്വിഫലം വചഃ ।। ൩൮൦.

എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും ഒരേ പുരുഷൻ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ 'നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നത് ഫലഹീനമായ വാക്കുകളാണ്.

ത്വം രാജാ ശിവികാ ചേയം വയം വാഹാഃ പുരഃസരാഃ । അയഞ്ച ഭവതോ ലോകോ ന സദേനന്നൃപോച്യതേ ।। ൩൮൦.

നീ രാജാവാണ്, ഇതാണ് പല്ലക്ക്, ഞങ്ങൾ ആണ് ചുമക്കുന്നവർ; പക്ഷേ, രാജാവേ, ഈ ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെ അല്ല.

വൃക്ഷാദ്ദാരു തതശ്ചേയം ശിവികാ ത്വദധിഷ്ഠതാ । കാ വൃക്ഷസംജ്ഞാ ജാതാസ്യ ദാരുസംജ്ഞാഥ വാ നൃപ ।। ൩൮൦.

മരത്തിൽ നിന്ന് മരച്ചില്ലുണ്ടാകുന്നു, അതിൽ നിന്ന് ഈ പല്ലക്ക്, നിന്റെ അധികാരത്തിൽ; ഇതിന് മരമോ മരച്ചില്ലോ എന്ന പേര് എന്താണ്, രാജാവേ?

വൃക്ഷാരൂढ़ോ മഹാരാജോ നായം വദതി ചേതനഃ । ന ച ദാരുണി സര്വസ്ത്വാം ബ്രവീതി ശിവികാഗതം ।। ൩൮൦.

മഹാരാജാവ് വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിലിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും അവന് ബോധംകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല; ശിവികയിൽ ഇരിക്കുന്ന നിനക്കു ഈ മരക്കഷ്ണം ഒന്നും പറയുന്നില്ല.

ശിവികാദാരുസങ്ഘാതോ രചനാസ്ഥിതിസംസ്ഥിതഃ । അന്വിഷ്യതാം നൃപശ്രേഷ്ട തദ്ഭേദേ ശിവികാ ത്വയാ ।। ൩൮൦.

ശിവിക പല മരക്കഷ്ണങ്ങൾ ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച ഒന്നാണ്; രാജാവേ, നീ ഇതു പരിശോധിച്ചാൽ മനസ്സിലാകും—ഇത് തകർന്നാൽ, ശിവിക നിന്റെ കൂടെ ഇനി ഇല്ല.

പുമാന് സ്ത്രീ ഗൌരയം വാജീ കുഞ്ജരോ വിഹഗസ്തരുഃ । ദേഹേഷു ലോകസംജ്ഞേയം വിജ്ഞേയാ കര്മഹേതുഷു ।। ൩൮൦.

പുരുഷൻ, സ്ത്രീ, പശു, കുതിര, ആന, പക്ഷി, വൃക്ഷം—ഇവയുടെ ശരീരങ്ങൾ ലോകത്തിൽ അവയുടെ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയെല്ലാം കർമ്മഫലങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

ജിഹ്വാ വ്രവീത്യഹമിതി ദന്തൌഷ്ഠൌ താലുകം നൃപ । ഏതേ നാഹം യതഃ സര്വ്വേവാങ്നിപാദനഹേതവഃ ।। ൩൮൦.

നാവു 'ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നു' എന്നു പറയുന്നു; പക്ഷേ, പല്ലുകളും അധരവും താലുവും അങ്ങനെ പറയുന്നില്ല, രാജാവേ. ഇവയെല്ലാം വാക്ക് ഉരുത്തിരിയാൻ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

കിം ഹേതുഭിര്വദത്യേഷാ വാഗേവാഹമിതി സ്വയം । തഥാപി വാങ്നാഹമേതദുക്തം മിഥ്യാ ന യുജ്യതേ ।। ൩൮൦.

വാക്ക് തന്നെ 'ഞാനാണ് വാക്ക്' എന്നു പറയുന്നതിന് എന്താണ് കാരണം? എങ്കിലും, വാക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ 'ഞാൻ' അല്ല; അങ്ങനെ പറയുന്നത് ശരിയല്ല.

പിണ്ഡഃ പൃഥഗ്‌ യതഃ പുംസഃ ശിരഃപായ്വാദിലക്ഷണഃ । തതോഽഹമിതി കുത്രൈതാം സംജ്ഞാം രാജന് കരോമ്യഹം ।। ൩൮൦.

ശിരസ്സും കാലുകളും മുതലായവയാൽ വ്യത്യസ്തമായ ശരീരം വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രാജാവേ, എങ്ങനെ ഞാൻ ഇതിനെ 'ഞാൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു?

യദന്യോഽസ്തി പരഃ കോപി മത്തഃ പാര്ഥിവസത്തമ । തദേഷോഹമയം ചാന്യോ വക്തുമേവമപീഷ്യതേ ।। ൩൮൦.

എന്നിൽ നിന്ന് വേറൊരു അസ്തിത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, രാജാവേ, ആ 'ഞാൻ' എന്നത് മറ്റൊന്നാണ്; അതും അങ്ങനെ തന്നെ പറയപ്പെടുന്നു.

പരമാര്ഥഭേദോ ന നഗോ ന പശുര്നച പാദപഃ । ശരീരാശ്ച വിഭേദാശ്ച യ ഏതേ കര്മയോനയഃ ।। ൩൮൦.

യഥാർത്ഥത്തിൽ ആനയോ, മൃഗമോ, വൃക്ഷമോ ഇല്ല; ശരീരങ്ങളും അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും എല്ലാം കർമ്മഫലങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്.

യസ്തു രാജേത് യല്ലോകേ യച്ച രാജഭടാത്മകമ് । തച്ചാന്യച്ച നൃപേത്ഥന്തു ന സത് സമ്യഗനാമയം ।। ൩൮൦.

ആർ ഭരണചെയ്യുന്നു, ലോകത്തിൽ എന്താണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, രാജാവും അവന്റെ അനുചിതരും എന്താണ്—ഇവയെല്ലാം, രാജാവേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറൊന്നാണ്, ശരിയായ പേരല്ല.

ത്വം രാജാ സര്വലോകസ്യ പിതുഃ പുത്രോ രിപോരിപുഃ । പത്ന്യാഃ പതിഃ പിതാ സൂനോഃ കസ്ത്വാം ഭൂപ വദാമ്യഹം ।। ൩൮൦.

നീ എല്ലാ ലോകത്തിന്റെയും രാജാവാണ്, അച്ഛന്റെ മകനാണ്, ശത്രുവിന്റെ ശത്രുവാണ്, ഭാര്യയുടെ ഭർത്താവാണ്, മകന്റെ അച്ഛനാണ്—രാജാവേ, നിന്നെ ഞാൻ ആരായി വിളിക്കണം?

ത്വം കിമേതച്ഛിരഃ കിന്നു ശിരസ്തവ തഥോദരം । കിമു പാദാദികം ത്വം വൈ തവൈതത് കിം മഹീപതേ ।। ൩൮൦.

നീ ഇതാണ് തലയോ? ഇതു നിന്റെ തലയാണോ? അങ്ങനെ തന്നെ, ഇതു നിന്റെ വയറാണോ? നീ കാലുകളോ മറ്റൊന്നോ ആണോ? ഇതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ നിന്റെതാണോ, രാജാവേ?

സമസ്താവയവേഭ്യസ്ത്വം പൃഥഗ്ഭൂതോ വ്യവസ്ഥിതഃ । കോഹമിത്യത്ര നിപുണം ഭൂത്വാ ചിന്തയ പാര്ഥിവ ൩൮൦.

നീ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുന്നു; 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നതിൽ, രാജാവേ, സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിക്കണം.

ശ്രേയോഽര്ഥമുദ്യതഃ പ്രഷ്ട്രം കപിലര്ഷിമഹം ദ്വിജ । തസ്യാശഃ കപിലര്ഷേസ്ത്വം മത് കൃതേ ജ്ഞാനദോ ഭുവി ൩൮൦.

ഉത്തമമായ ലാഭത്തിനായി ചോദിക്കാൻ ഞാൻ കപിലമഹർഷിയാണ്, രാജാവേ; കപിലമഹർഷി ഭൂമിയിൽ ജ്ഞാനം നൽകുമെന്ന് നിന്റെ പ്രതീക്ഷയാണ്.

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച ഭൂയഃ പൃച്ഛസി കിം ശ്രേയഃ പരമാര്ഥന്ന പൃച്ഛസി । ശ്രേയാംസ്യപരമാര്ഥാനി അശേഷാണ്യേവ ഭൂപതേ ।। ൩൮൦.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നീ വീണ്ടും എന്താണ് ശ്രേയസ് എന്ന് ചോദിക്കുന്നു, പക്ഷേ പരമാർത്ഥം ചോദിക്കുന്നില്ല; രാജാവേ, ശ്രേയസ്സുകൾ എല്ലാം പരമാർത്ഥമല്ല.

ദേവതാരാധനം കൃത്വാ ധനസമ്പത്തിമിച്ഛതി । പുത്രാനിച്ഛതി രാജ്യഞ്ച ശ്രേയസ്തസ്യൈവ കിം നൃപഃ ।। ൩൮൦.

ദേവതാരാധന ചെയ്ത ശേഷം, ഒരാൾ ധനം, സമ്പത്ത്, മക്കൾ, രാജ്യം എന്നിവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; രാജാവേ, ഇതാണോ അവനു യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്?

വിവേകിനസ്തു സംയോഗഃ ശ്രേയോ യഃ പരമാത്മനഃ । യജ്ഞാദികാ ക്രിയാ ന സ്യാത് നാസ്തി ദ്രവ്യോപപത്തിതാ ।। ൩൮൦.

വിവേകമുള്ളവർക്കു പരമാത്മാവുമായി ഐക്യം തന്നെയാണ് ശ്രേയസ്; യജ്ഞാദികൾ പോലുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതെ നടക്കില്ല.

പരമാര്ഥാത്മനോര്യോഗഃ പരമാര്ഥ ഇതീഷ്യതേ । ഏകോ വ്യാപീ സമഃ ശുദ്ധോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ ।। ൩൮൦.

പരമാർത്ഥാത്മാവുമായി ഐക്യം തന്നെയാണ് പരമാർത്ഥം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; അത് ഏകമാണ്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, സമമാണ്, ശുദ്ധമാണ്, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും പ്രകൃതിക്ക് അതീതവുമാണ്.

ജന്മവൃദ്ധ്യാദിരഹിത ആത്മാ സര്വഗതോഽവ്യയഃ । പരം ജ്ഞാനമയോഽസങ്ഗീ ഗുണജാത്യാദിഭിര്വിഭുഃ ।। ൩൮൦.

ആത്മാവ് ജനനം, വളർച്ച എന്നിവയില്ലാതെ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നതും അക്ഷയവുമാണ്; അതു പരമജ്ഞാനസ്വരൂപം, അസംഗം, ഗുണജാതികൾക്കപ്പുറവും പരിപൂർണ്ണവുമാണ്.

ഋതുര്ബ്രഹ്മസുതോ ജ്ഞാനീ തച്ഛിഷ്യോഽഭൂത് പുലത്സ്യജഃ ।। ൩൮൦.

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകൻ ആയ ഋതു സത്യജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവനായിരുന്നു. പുലസ്ത്യന്റെ വംശജൻ അവന്റെ ശിഷ്യനായി.

നിദാഘഃ പ്രാപ്തവിദ്യോഽസ്മാന്നഗരേ വൈ പുരേ സ്ഥിതഃ । ദേവികായാസ്തടേ തഞ്ച തര്കയാമാസ വൈ ഋതുഃ ।। ൩൮൦.

നിദാഘൻ ജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം നഗരത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു. ദേവികാ നദിയുടെ കരയിൽ ഋതു അവനെ സമീപിച്ചു, സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി.