അഗ്നിപുരാണമ്

ഭൂമൌ പാദയുഗന്തസ്ഥൌ ജങ്‌ഘേ പാദദ്വയേ സ്ഥിതേ । ഉരൂ ജങ്ഘാദ്വയാവസ്ഥൌ തദാധാരം തഥോദരമ് ।। ൩൮൦.

ഭൂമിയിൽ കാലുകൽ ഇരുന്നു, കാലുകൾക്ക് മുകളിൽ ജംഘകൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ജംഘകൾക്ക് മുകളിൽ ഉറുക്കൾ, അതിന്റെ മുകളിൽ വയറും അങ്ങനെ പിന്തുടരുന്നു.

വക്ഷഃസ്ഥലം തഥാ വാഹൂ സ്കന്ധൌ ചോദരസംസ്ഥിതൌ । സ്കന്ധസ്ഥിതേയം ശിവികാ മമ ഭാവോഽത്ര കിം കൃതഃ ।। ൩൮൦.

മാര്ബും കൈകളും തോളുകളും വയറിനകത്തുള്ളതും — ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് ഈ പല്ലക്കു തോളിൽ വയ്ക്കുന്നു. ഇതിൽ എനിക്ക് എന്ത് പങ്കാണ്, എന്നാണോ ചോദ്യം?

ശിവികായാം സ്ഥിതഞ്ചേദം ദേഹം ത്വദുപലക്ഷിതം । തത്ര ത്വമഹമപ്യത്ര പ്രോച്യതേ ചേദമന്യഥാ ।। ൩൮൦.

നീ കാണുന്ന ഈ ശരീരം പല്ലക്കിൽ ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അപ്പോൾ നീയും ഞാനും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, അങ്ങനെ അല്ല.

അഹം ത്വഞ്ച തഥാന്യം ച ഭൂതൈരുഹ്യാമ പാര്ഥിവ । ഗുണപ്രവാഹപതിതോ ഗുണവര്ഗോ ഹി യാത്യയം ।। ൩൮൦.

ഞാനും നീയും മറ്റൊരാളും ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ചുമക്കപ്പെടുന്നത്, രാജാവേ; ഗുണങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ വീണ ഗുണങ്ങൾ ഒടുവിൽ ഇല്ലാതാകുന്നു.

കര്മ്മവശ്യാ ഗുണാശ്ചൈതേ സത്വാദ്യാഃ പൃഥിവീപതേ । അവിദ്യാസഞ്ചിതം കര്മ തച്ചാശേഷേഷു ജന്തുഷു ।। ൩൮൦.

സത്ത്വം മുതലായ ഈ ഗുണങ്ങൾ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, കർമ്മത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; അവിദ്യയാൽ സമ്പാദിച്ച കർമ്മം എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു.

ആത്മാ ശുദ്ധോഽക്ഷരഃ ശാന്തോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । പ്രവൃദ്ധ്യപചയൌ നാമ്യ ഏകസ്യാഖിലജന്തുഷു ।। ൩൮൦.

ആത്മാവ് ശുദ്ധനും അക്ഷരനും ശാന്തനും ഗുണരഹിതനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമാണ്; വർദ്ധനവും കുറവും ഒരേ ആത്മാവിന് എല്ലാ ജീവികളിലും ബാധകമല്ല.

യദാ നോപചയസ്തസ്യ യദാ നാപചയോ നൃപ। തദാ പീവാനസീതി ത്വം കയാ യുക്ത്യാ ത്വയേരിതം ।। ൩൮൦.

അവനിൽ വർദ്ധനയോ കുറവോ ഇല്ലെങ്കിൽ, രാജാവേ, അപ്പോൾ അവൻ പോഷിതനാകുന്നു അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു എന്നു നീ എങ്ങനെയാണ് പറയുന്നത്?

ഭൂജങ്ഘാപാദകട്‌യൂരുജഠരാദിഷു സംസ്ഥിതാ । ശിവികേയം തഥാ സ്കന്ധേ തദാ ഭാവഃ സമസ്ത്വയാ ।। ൩൮൦.

കൈ, കാലുകൾ, പാദം, കടി, ഉറു, വയറ് എന്നിവയിലൊക്കെ ഈ പല്ലക്ക് നിലകൊള്ളുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ തോളിലും. അപ്പോൾ അവസ്ഥയെ നീയാണു നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

തദന്യജന്തുഭിര്ഭൂപ ശിവിസോത്ഥാനകര്മണാ । ശൈലദ്രവ്യഗൃഹോത്ഥോപി പൃഥിവീസമ്ഭവോപി വാ ।। ൩൮൦.

മറ്റു ജീവികൾ, രാജാവേ, പല്ലക്ക് ഉയർത്തുന്ന പ്രവൃത്തിയാൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; പർവ്വതത്തിൽ നിന്നോ, വീടുകളിൽ നിന്നോ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോ ഉദ്ഭവിച്ചാലും അതുപോലെ.

യഥാ പുംസഃ പൃഥഗ്ഭാവഃ പ്രാകൃതൈഃ കരണൈര്നൃപ । സോढ़വ്യഃ സ മഹാഭാരഃ കതരോ നൃപതേ മയാ ।। ൩൮൦.

ഒരു മനുഷ്യന്റെ വ്യത്യാസം പ്രകൃതിദത്ത ഉപകരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്, രാജാവേ; അപ്പോൾ ഏതാണ് ചുമക്കേണ്ടത്, ഏതാണ് വലിയ ഭാരവും ആരാണ് ചുമക്കുന്നത്, രാജാവേ?

യദ്ദ്രവ്യാ ശിവികാ ചേയം തദ്‌ദ്രവ്യോ ഭൂതസംഗ്രഹഃ । ഭവതോ മേഽഖിലസ്യാസ്യ സമത്വേനോപബൃംഹിതഃ ।। ൩൮൦.

ഈ പല്ലക്ക് ഏതു വസ്തുവിൽ നിന്നാണോ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, ആ വസ്തു ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ്; നീയും ഞാനും ഈ എല്ലാം അതുപോലെ തന്നെ അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

തച്ഛ്രു ത്വോവാച രാജാ തം ഗൃഹീത്വാങ്‌ഘ്രീ ക്ഷമാപ്യ ച । പ്രസാദം കുരു ത്വക്ത്വേമാം ശിവികാം ബ്രൂഹി ശ്രൃണ്വതേ । യോ ഭവാന് യന്നിമിത്തം വാ യദാഗമനകാരണമ് ।। ൩൮൦.

ഇത് കേട്ട രാജാവ് അവന്റെ കാൽ പിടിച്ച് നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: ദയവായി, ഈ പല്ലക്കിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ — നീ ആരാണ്, എന്തിനാണ് വന്നത്, എന്താണ് വരവിന്റെ കാരണം?

ശ്രൂയതാം കോഹമിത്യേതദ്വക്തു നൈവ ച ശക്യതേ । ഉപഭോഗനിമിത്തഞ്ച സര്വത്രാഗമനക്രിയാ ।। ൩൮൦.

കേൾക്കൂ: 'ഞാൻ ആരാണ്?' — ഇതു യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം എല്ലായിടത്തും അനുഭവത്തിനായാണ് വരവ്.

സുഖദുഃഖോപഭോഗൌ തു തൌ ദേശാദ്യുപപാദകൌ । ധര്മാഘര്മോദ്ഭവൌ ഭോക്തും ജന്തുര്ദേശാദിമൃച്ഛതി ।। ൩൮൦.

സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു, അവ ദേശം മുതലായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; പുണ്യവും പാപവും കൊണ്ടു ജന്മി അനുഭവിക്കാൻ ദേശം മുതലായവ തേടുന്നു.

രാജോവാച യോഽസ്തി സോഹമിതി ബ്രഹ്മന് കഥം വക്തും ന ശക്യതേ । ആത്മന്യേഷ ന ദോഷായ ശബ്കദോഹമിതി യോ ദ്വിജ ।। ൩൮൦.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ആരെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണാ, അത് പറയാൻ കഴിയില്ലേ? 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്നു പറയുന്നതിൽ ആത്മാവിന് ദോഷമില്ല, ദ്വിജനേ.

ശബ്ദോഹമിത്രി ദോഷായ നാത്മന്യേഷ തഥൈവ തത് । അനാത്മന്യാത്മവിജ്ഞാനം ശബ്ദോ വാ ഭ്രാന്തിലക്ഷണഃ ।। ൩൮൦.

'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന വാക്ക് ദോഷകരമാണ്, ആത്മാവിൽ അങ്ങനെ അല്ല; ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ അറിയുക, അല്ലെങ്കിൽ ആ വാക്ക് തന്നെ, ഭ്രമത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.

യദാ സമസ്തദേഹേഷു പുമാനേകോ വ്യവസ്ഥിതഃ । തദാ ഹി കോ ഭവാന് കോഹമിത്യേതദ്വിഫലം വചഃ ।। ൩൮൦.

എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും ഒരേ പുരുഷൻ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ 'നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നത് ഫലഹീനമായ വാക്കുകളാണ്.

ത്വം രാജാ ശിവികാ ചേയം വയം വാഹാഃ പുരഃസരാഃ । അയഞ്ച ഭവതോ ലോകോ ന സദേനന്നൃപോച്യതേ ।। ൩൮൦.

നീ രാജാവാണ്, ഇതാണ് പല്ലക്ക്, ഞങ്ങൾ ആണ് ചുമക്കുന്നവർ; പക്ഷേ, രാജാവേ, ഈ ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെ അല്ല.

വൃക്ഷാദ്ദാരു തതശ്ചേയം ശിവികാ ത്വദധിഷ്ഠതാ । കാ വൃക്ഷസംജ്ഞാ ജാതാസ്യ ദാരുസംജ്ഞാഥ വാ നൃപ ।। ൩൮൦.

മരത്തിൽ നിന്ന് മരച്ചില്ലുണ്ടാകുന്നു, അതിൽ നിന്ന് ഈ പല്ലക്ക്, നിന്റെ അധികാരത്തിൽ; ഇതിന് മരമോ മരച്ചില്ലോ എന്ന പേര് എന്താണ്, രാജാവേ?

വൃക്ഷാരൂढ़ോ മഹാരാജോ നായം വദതി ചേതനഃ । ന ച ദാരുണി സര്വസ്ത്വാം ബ്രവീതി ശിവികാഗതം ।। ൩൮൦.

മഹാരാജാവ് വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിലിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും അവന് ബോധംകൊണ്ട് സംസാരിക്കുന്നില്ല; ശിവികയിൽ ഇരിക്കുന്ന നിനക്കു ഈ മരക്കഷ്ണം ഒന്നും പറയുന്നില്ല.

ശിവികാദാരുസങ്ഘാതോ രചനാസ്ഥിതിസംസ്ഥിതഃ । അന്വിഷ്യതാം നൃപശ്രേഷ്ട തദ്ഭേദേ ശിവികാ ത്വയാ ।। ൩൮൦.

ശിവിക പല മരക്കഷ്ണങ്ങൾ ചേർത്ത് നിർമ്മിച്ച ഒന്നാണ്; രാജാവേ, നീ ഇതു പരിശോധിച്ചാൽ മനസ്സിലാകും—ഇത് തകർന്നാൽ, ശിവിക നിന്റെ കൂടെ ഇനി ഇല്ല.

പുമാന് സ്ത്രീ ഗൌരയം വാജീ കുഞ്ജരോ വിഹഗസ്തരുഃ । ദേഹേഷു ലോകസംജ്ഞേയം വിജ്ഞേയാ കര്മഹേതുഷു ।। ൩൮൦.

പുരുഷൻ, സ്ത്രീ, പശു, കുതിര, ആന, പക്ഷി, വൃക്ഷം—ഇവയുടെ ശരീരങ്ങൾ ലോകത്തിൽ അവയുടെ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഇവയെല്ലാം കർമ്മഫലങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

ജിഹ്വാ വ്രവീത്യഹമിതി ദന്തൌഷ്ഠൌ താലുകം നൃപ । ഏതേ നാഹം യതഃ സര്വ്വേവാങ്നിപാദനഹേതവഃ ।। ൩൮൦.

നാവു 'ഞാൻ സംസാരിക്കുന്നു' എന്നു പറയുന്നു; പക്ഷേ, പല്ലുകളും അധരവും താലുവും അങ്ങനെ പറയുന്നില്ല, രാജാവേ. ഇവയെല്ലാം വാക്ക് ഉരുത്തിരിയാൻ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

കിം ഹേതുഭിര്വദത്യേഷാ വാഗേവാഹമിതി സ്വയം । തഥാപി വാങ്നാഹമേതദുക്തം മിഥ്യാ ന യുജ്യതേ ।। ൩൮൦.

വാക്ക് തന്നെ 'ഞാനാണ് വാക്ക്' എന്നു പറയുന്നതിന് എന്താണ് കാരണം? എങ്കിലും, വാക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ 'ഞാൻ' അല്ല; അങ്ങനെ പറയുന്നത് ശരിയല്ല.

പിണ്ഡഃ പൃഥഗ്‌ യതഃ പുംസഃ ശിരഃപായ്വാദിലക്ഷണഃ । തതോഽഹമിതി കുത്രൈതാം സംജ്ഞാം രാജന് കരോമ്യഹം ।। ൩൮൦.

ശിരസ്സും കാലുകളും മുതലായവയാൽ വ്യത്യസ്തമായ ശരീരം വേറിട്ടു നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, രാജാവേ, എങ്ങനെ ഞാൻ ഇതിനെ 'ഞാൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു?

യദന്യോഽസ്തി പരഃ കോപി മത്തഃ പാര്ഥിവസത്തമ । തദേഷോഹമയം ചാന്യോ വക്തുമേവമപീഷ്യതേ ।। ൩൮൦.

എന്നിൽ നിന്ന് വേറൊരു അസ്തിത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, രാജാവേ, ആ 'ഞാൻ' എന്നത് മറ്റൊന്നാണ്; അതും അങ്ങനെ തന്നെ പറയപ്പെടുന്നു.

പരമാര്ഥഭേദോ ന നഗോ ന പശുര്നച പാദപഃ । ശരീരാശ്ച വിഭേദാശ്ച യ ഏതേ കര്മയോനയഃ ।। ൩൮൦.

യഥാർത്ഥത്തിൽ ആനയോ, മൃഗമോ, വൃക്ഷമോ ഇല്ല; ശരീരങ്ങളും അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും എല്ലാം കർമ്മഫലങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്.

യസ്തു രാജേത് യല്ലോകേ യച്ച രാജഭടാത്മകമ് । തച്ചാന്യച്ച നൃപേത്ഥന്തു ന സത് സമ്യഗനാമയം ।। ൩൮൦.

ആർ ഭരണചെയ്യുന്നു, ലോകത്തിൽ എന്താണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, രാജാവും അവന്റെ അനുചിതരും എന്താണ്—ഇവയെല്ലാം, രാജാവേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറൊന്നാണ്, ശരിയായ പേരല്ല.

ത്വം രാജാ സര്വലോകസ്യ പിതുഃ പുത്രോ രിപോരിപുഃ । പത്ന്യാഃ പതിഃ പിതാ സൂനോഃ കസ്ത്വാം ഭൂപ വദാമ്യഹം ।। ൩൮൦.

നീ എല്ലാ ലോകത്തിന്റെയും രാജാവാണ്, അച്ഛന്റെ മകനാണ്, ശത്രുവിന്റെ ശത്രുവാണ്, ഭാര്യയുടെ ഭർത്താവാണ്, മകന്റെ അച്ഛനാണ്—രാജാവേ, നിന്നെ ഞാൻ ആരായി വിളിക്കണം?