അഗ്നിപുരാണമ്

പ്രത്യസ്തമിതഭേദം യത് സത്താമാത്രമഗോചരം । വചസാമാത്മസംവേദ്യം തജ്ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ സംജ്ഞിതമ് ।। ൩൭൯.

എല്ലാ ഭേദങ്ങളും ഇല്ലാതെ, ശുദ്ധസത്തയായിട്ടു മാത്രം ഉള്ളതും, വാക്കിനും ആത്മാവിനും അനുഭവപ്പെടുന്നതുമായത്, അതാണ് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നു.

തച്ച വിഷ്ണോഃ പരം രുപമരുപസ്യാജമക്ഷരം । അശക്യം പ്രഥമം ധ്യാതുമതോ മൂര്ത്താദി ചിതന്യേത് ।। ൩൭൯.

അത് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമരൂപമാണ്; രൂപരഹിതം, ജനനമില്ലാത്തത്, നശിക്കാത്തത്. ആദ്യം അതിൽ ധ്യാനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, അതിനാൽ രൂപം മുതലായവയിൽ ചിന്തിക്കണം.

സദ്ഭാവഭാവമാപന്നസ്തതോഽസൌ പരമാത്മനാ । ഭവത്യഭേദീ ഭേദശ്ച തസ്യാജ്ഞാനകൃതോ ഭവേത് ।। ൩൭൯.

സത്യമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവൻ പരമാത്മാവുമായി ഏകതയിലാകും. ഭേദം ഉണ്ടാകുന്നത് അജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമാണ്.

അഗ്നിരുവാച അദ്വൈതബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം വക്ഷ്യേ യദ്ഭവതോഽഗദത് । ശാലഗ്രാമേ തപശ്ചക്രേ വാസുദേവാര്ചനാദികൃത് ।। ൩൮൦.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ ചോദിച്ച അദ്വൈതബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. ശാലഗ്രാമത്തിൽ വാസുദേവനെ ആരാധിച്ച്, അദ്ദേഹം തപസ് ചെയ്തു.

മൃഗസങ്ഗാന്മൃഗോ ബൂത്വാ ഹ്യന്തകാലേ സ്മരന് മൃഗം । ജാതിസ്മരോ മൃഗസ്ത്യക്ത്വാ ദേഹം യോഗാത്സ്വതോഽഭവത് ।। ൩൮൦.

മൃഗങ്ങളുമായി ഇടപെട്ടതുകൊണ്ട്, അവൻ മൃഗമായി. അവസാനത്തിൽ മൃഗത്തെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ജന്മസ്മരണയുള്ള മൃഗമായി ജനിച്ചു. യോഗശക്തിയാൽ, അവൻ സ്വയം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.

അദ്വൈതബ്രഹ്മഭൂതശ്ച ജഡവല്ലോകമാചരത് । ക്ഷത്താഽസൌ വീരരാജസ്യ വിഷ്ടിയോഗമമന്യത ।। ൩൮൦.

അദ്വൈതബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചവൻ, ജഡനായി ലോകത്ത് സഞ്ചരിച്ചു. വീരരാജാവിന്റെ ദാസനായവൻ, ആ സേവനത്തെ തന്നെ യോഗമായി കരുതുകയായിരുന്നു.

ഉവാഹ ശിവികാമസ്യ ക്ഷത്തുര്വചനചോദിതഃ । ഗൃഹീതോ വിഷ്ടിനാ ജ്ഞാനീ ഉവാഹാത്മക്ഷയായ തം ।। ൩൮൦.

ദാസന്റെ കല്പനപ്രകാരം, അവൻ രാജാവിന്റെ പല്ലക്കു ചുമന്നു. ജ്ഞാനിയാവുന്ന അവൻ, ദാസനാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട്, സ്വന്തം അഹങ്കാരത്തിന്റെ നാശത്തിനായി അതു ചുമന്നു.

യയൌ ജड़ഗതിഃ പശ്ചാദ് യേ ത്വന്യേ ത്വരിതം യയുഃ । ശീഘ്രാന് ശീഘ്രഗതീന് ദൃഷ്ട്വാ അശീഘ്രം തം നൃപോഽവ്രവീത് ।। ൩൮൦.

അവൻ മന്ദഗതിയിൽ നടന്നു, മറ്റുള്ളവർ വേഗത്തിൽ പോയി. വേഗത്തിൽ പോകുന്നവരെ കണ്ട രാജാവ്, മന്ദഗതിയിലുള്ളവനോട് ചോദിച്ചു.

രാജോവാച കിം ശ്രാന്തോഽസ്യല്പമധ്വാനം ത്വയോढ़ാ ശിവികാ മമ । കിമായാസസഹോ ന ത്വം പീവാനസി നിരീക്ഷ്യസേ ।। ൩൮൦.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഇത്ര ചെറിയ ദൂരത്തിൽ നിന്നു തന്നെ നീ ക്ഷീണിച്ചോ? എന്നിട്ടും നീ എന്റെ പല്ലക്കു ചുമക്കുന്നു. നീ ബലവാനായി കാണപ്പെടുന്നു, പിന്നെ എങ്ങനെ ഈ കഷ്ടം സഹിക്കാനാവുന്നില്ല?

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച നാഹം പീവാന്ന വൈഷോढ़ാ ശിവികാ ഭവതോ മയാ । ന ശ്രാന്തോഽസ്മി ന വായാസോ വോഢവ്യോഽസി മഹീപതേ ।। ൩൮൦.

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ബലവാനല്ല, നിങ്ങളുടെ പല്ലക്കു ഞാൻ ചുമക്കുന്നില്ല. ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചിട്ടില്ല, എനിക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടുമില്ല. രാജാവേ, ചുമക്കേണ്ടത് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

ഭൂമൌ പാദയുഗന്തസ്ഥൌ ജങ്‌ഘേ പാദദ്വയേ സ്ഥിതേ । ഉരൂ ജങ്ഘാദ്വയാവസ്ഥൌ തദാധാരം തഥോദരമ് ।। ൩൮൦.

ഭൂമിയിൽ കാലുകൽ ഇരുന്നു, കാലുകൾക്ക് മുകളിൽ ജംഘകൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ജംഘകൾക്ക് മുകളിൽ ഉറുക്കൾ, അതിന്റെ മുകളിൽ വയറും അങ്ങനെ പിന്തുടരുന്നു.

വക്ഷഃസ്ഥലം തഥാ വാഹൂ സ്കന്ധൌ ചോദരസംസ്ഥിതൌ । സ്കന്ധസ്ഥിതേയം ശിവികാ മമ ഭാവോഽത്ര കിം കൃതഃ ।। ൩൮൦.

മാര്ബും കൈകളും തോളുകളും വയറിനകത്തുള്ളതും — ഇതെല്ലാം ചേർന്ന് ഈ പല്ലക്കു തോളിൽ വയ്ക്കുന്നു. ഇതിൽ എനിക്ക് എന്ത് പങ്കാണ്, എന്നാണോ ചോദ്യം?

ശിവികായാം സ്ഥിതഞ്ചേദം ദേഹം ത്വദുപലക്ഷിതം । തത്ര ത്വമഹമപ്യത്ര പ്രോച്യതേ ചേദമന്യഥാ ।। ൩൮൦.

നീ കാണുന്ന ഈ ശരീരം പല്ലക്കിൽ ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അപ്പോൾ നീയും ഞാനും ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, അങ്ങനെ അല്ല.

അഹം ത്വഞ്ച തഥാന്യം ച ഭൂതൈരുഹ്യാമ പാര്ഥിവ । ഗുണപ്രവാഹപതിതോ ഗുണവര്ഗോ ഹി യാത്യയം ।। ൩൮൦.

ഞാനും നീയും മറ്റൊരാളും ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ചുമക്കപ്പെടുന്നത്, രാജാവേ; ഗുണങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ വീണ ഗുണങ്ങൾ ഒടുവിൽ ഇല്ലാതാകുന്നു.

കര്മ്മവശ്യാ ഗുണാശ്ചൈതേ സത്വാദ്യാഃ പൃഥിവീപതേ । അവിദ്യാസഞ്ചിതം കര്മ തച്ചാശേഷേഷു ജന്തുഷു ।। ൩൮൦.

സത്ത്വം മുതലായ ഈ ഗുണങ്ങൾ, ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, കർമ്മത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; അവിദ്യയാൽ സമ്പാദിച്ച കർമ്മം എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണ്ടാകുന്നു.

ആത്മാ ശുദ്ധോഽക്ഷരഃ ശാന്തോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । പ്രവൃദ്ധ്യപചയൌ നാമ്യ ഏകസ്യാഖിലജന്തുഷു ।। ൩൮൦.

ആത്മാവ് ശുദ്ധനും അക്ഷരനും ശാന്തനും ഗുണരഹിതനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമാണ്; വർദ്ധനവും കുറവും ഒരേ ആത്മാവിന് എല്ലാ ജീവികളിലും ബാധകമല്ല.

യദാ നോപചയസ്തസ്യ യദാ നാപചയോ നൃപ। തദാ പീവാനസീതി ത്വം കയാ യുക്ത്യാ ത്വയേരിതം ।। ൩൮൦.

അവനിൽ വർദ്ധനയോ കുറവോ ഇല്ലെങ്കിൽ, രാജാവേ, അപ്പോൾ അവൻ പോഷിതനാകുന്നു അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു എന്നു നീ എങ്ങനെയാണ് പറയുന്നത്?

ഭൂജങ്ഘാപാദകട്‌യൂരുജഠരാദിഷു സംസ്ഥിതാ । ശിവികേയം തഥാ സ്കന്ധേ തദാ ഭാവഃ സമസ്ത്വയാ ।। ൩൮൦.

കൈ, കാലുകൾ, പാദം, കടി, ഉറു, വയറ് എന്നിവയിലൊക്കെ ഈ പല്ലക്ക് നിലകൊള്ളുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ തോളിലും. അപ്പോൾ അവസ്ഥയെ നീയാണു നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.

തദന്യജന്തുഭിര്ഭൂപ ശിവിസോത്ഥാനകര്മണാ । ശൈലദ്രവ്യഗൃഹോത്ഥോപി പൃഥിവീസമ്ഭവോപി വാ ।। ൩൮൦.

മറ്റു ജീവികൾ, രാജാവേ, പല്ലക്ക് ഉയർത്തുന്ന പ്രവൃത്തിയാൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; പർവ്വതത്തിൽ നിന്നോ, വീടുകളിൽ നിന്നോ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോ ഉദ്ഭവിച്ചാലും അതുപോലെ.

യഥാ പുംസഃ പൃഥഗ്ഭാവഃ പ്രാകൃതൈഃ കരണൈര്നൃപ । സോढ़വ്യഃ സ മഹാഭാരഃ കതരോ നൃപതേ മയാ ।। ൩൮൦.

ഒരു മനുഷ്യന്റെ വ്യത്യാസം പ്രകൃതിദത്ത ഉപകരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്, രാജാവേ; അപ്പോൾ ഏതാണ് ചുമക്കേണ്ടത്, ഏതാണ് വലിയ ഭാരവും ആരാണ് ചുമക്കുന്നത്, രാജാവേ?

യദ്ദ്രവ്യാ ശിവികാ ചേയം തദ്‌ദ്രവ്യോ ഭൂതസംഗ്രഹഃ । ഭവതോ മേഽഖിലസ്യാസ്യ സമത്വേനോപബൃംഹിതഃ ।। ൩൮൦.

ഈ പല്ലക്ക് ഏതു വസ്തുവിൽ നിന്നാണോ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, ആ വസ്തു ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ്; നീയും ഞാനും ഈ എല്ലാം അതുപോലെ തന്നെ അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

തച്ഛ്രു ത്വോവാച രാജാ തം ഗൃഹീത്വാങ്‌ഘ്രീ ക്ഷമാപ്യ ച । പ്രസാദം കുരു ത്വക്ത്വേമാം ശിവികാം ബ്രൂഹി ശ്രൃണ്വതേ । യോ ഭവാന് യന്നിമിത്തം വാ യദാഗമനകാരണമ് ।। ൩൮൦.

ഇത് കേട്ട രാജാവ് അവന്റെ കാൽ പിടിച്ച് നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു: ദയവായി, ഈ പല്ലക്കിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ — നീ ആരാണ്, എന്തിനാണ് വന്നത്, എന്താണ് വരവിന്റെ കാരണം?

ശ്രൂയതാം കോഹമിത്യേതദ്വക്തു നൈവ ച ശക്യതേ । ഉപഭോഗനിമിത്തഞ്ച സര്വത്രാഗമനക്രിയാ ।। ൩൮൦.

കേൾക്കൂ: 'ഞാൻ ആരാണ്?' — ഇതു യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം എല്ലായിടത്തും അനുഭവത്തിനായാണ് വരവ്.

സുഖദുഃഖോപഭോഗൌ തു തൌ ദേശാദ്യുപപാദകൌ । ധര്മാഘര്മോദ്ഭവൌ ഭോക്തും ജന്തുര്ദേശാദിമൃച്ഛതി ।। ൩൮൦.

സുഖവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു, അവ ദേശം മുതലായ കാരണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; പുണ്യവും പാപവും കൊണ്ടു ജന്മി അനുഭവിക്കാൻ ദേശം മുതലായവ തേടുന്നു.

രാജോവാച യോഽസ്തി സോഹമിതി ബ്രഹ്മന് കഥം വക്തും ന ശക്യതേ । ആത്മന്യേഷ ന ദോഷായ ശബ്കദോഹമിതി യോ ദ്വിജ ।। ൩൮൦.

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ആരെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണാ, അത് പറയാൻ കഴിയില്ലേ? 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്നു പറയുന്നതിൽ ആത്മാവിന് ദോഷമില്ല, ദ്വിജനേ.

ശബ്ദോഹമിത്രി ദോഷായ നാത്മന്യേഷ തഥൈവ തത് । അനാത്മന്യാത്മവിജ്ഞാനം ശബ്ദോ വാ ഭ്രാന്തിലക്ഷണഃ ।। ൩൮൦.

'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന വാക്ക് ദോഷകരമാണ്, ആത്മാവിൽ അങ്ങനെ അല്ല; ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാവിനെ അറിയുക, അല്ലെങ്കിൽ ആ വാക്ക് തന്നെ, ഭ്രമത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.

യദാ സമസ്തദേഹേഷു പുമാനേകോ വ്യവസ്ഥിതഃ । തദാ ഹി കോ ഭവാന് കോഹമിത്യേതദ്വിഫലം വചഃ ।। ൩൮൦.

എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും ഒരേ പുരുഷൻ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ 'നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്?' എന്നത് ഫലഹീനമായ വാക്കുകളാണ്.

ത്വം രാജാ ശിവികാ ചേയം വയം വാഹാഃ പുരഃസരാഃ । അയഞ്ച ഭവതോ ലോകോ ന സദേനന്നൃപോച്യതേ ।। ൩൮൦.

നീ രാജാവാണ്, ഇതാണ് പല്ലക്ക്, ഞങ്ങൾ ആണ് ചുമക്കുന്നവർ; പക്ഷേ, രാജാവേ, ഈ ലോകം യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെ അല്ല.

വൃക്ഷാദ്ദാരു തതശ്ചേയം ശിവികാ ത്വദധിഷ്ഠതാ । കാ വൃക്ഷസംജ്ഞാ ജാതാസ്യ ദാരുസംജ്ഞാഥ വാ നൃപ ।। ൩൮൦.

മരത്തിൽ നിന്ന് മരച്ചില്ലുണ്ടാകുന്നു, അതിൽ നിന്ന് ഈ പല്ലക്ക്, നിന്റെ അധികാരത്തിൽ; ഇതിന് മരമോ മരച്ചില്ലോ എന്ന പേര് എന്താണ്, രാജാവേ?