അഗ്നിപുരാണമ്

സമ്മര്തേതി തഥാ ഭര്ത്താ ഭ്കാരോഽര്ഥദ്വയാന്വിതഃ । നേതാ ഗമയിതാ സ്രഷ്ടാ ഗകാരോഽയം മഹാമുനേ ।। ൩൭൯.

'സമ്മർത്ത'യും 'ഭർത്താവു'വും എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഭ' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ രണ്ട് അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; 'നേതാവു', 'നയിക്കുന്നവൻ', 'സൃഷ്ടാവു' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഗ' എന്ന അക്ഷരമാണിത്, മഹാമുനിയേ.

ഐശ്വര്യ്യസ്യ സമഗ്രസ്യ വീര്യ്യസ്യ യശസഃ ശ്രഇയഃ । ജ്ഞാനവൈരാഗ്യയോശ്ചൈവ ഷണ്ണം ഭഗ ഇതീങ്ഗനാ ।। ൩൭൯.

സമ്പൂർണ്ണമായ ഐശ്വര്യം, വീര്യം, പ്രശസ്തി, ഐശ്വര്യവും ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും—ഈ ആറും ചേർന്നതാണ് 'ഭഗ' എന്നത്, മഹിഷിയേ.

വസന്തി വിഷ്ണൌ ഭൂതാനി സ ച ധാതുസ്ത്രിധാത്മകഃ । ഏവം ഹരൌ ഹി ഭഗവാന് ശബ്ദോഽന്യത്രോപചാരതഃ ।। ൩൭൯.

എല്ലാ ജീവികളും വിഷ്ണുവിൽ വസിക്കുന്നു; അവൻ മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളുള്ള അടിസ്ഥാനവസ്തുവാണ്. അതുകൊണ്ടു ഹരിയെ 'ഭഗവാൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇത് ഉപചാരമായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ഉത്പത്തിം പ്രലയഞ്ചൈവ ഭൂതാനാമഗതിം ഗതിം । വേത്തി വിദ്യാമവിദ്യാഞ്ച സ വാച്യോ ഭഗവാനിതി ।। ൩൭൯.

സൃഷ്ടിയും ലയവും, ജീവികളുടെ വരവും പോകലും, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും അറിയുന്നവനാണ് 'ഭഗവാൻ' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

ജ്ഞാനശക്തിഃ പരൈശ്വര്യ്യം വീര്യ്യം തേജാംസ്യശേഷതഃ । ഭഗവച്ഛബ്ദവാച്യാനി വിനാ ഹേയൈര്ഗുണാദിഭിഃ ।। ൩൭൯.

ജ്ഞാനശക്തി, പരമഐശ്വര്യം, വീര്യം, അക്ഷയമായ തേജസ്—ഇവയാണ് 'ഭഗവത്' എന്ന വാക്കിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; ഇതിൽ ദോഷങ്ങളോ കുറഞ്ഞ ഗുണങ്ങളോ ഇല്ല.

ഖാണ്ഡിക്യജനകായാഹ യോഗം കേശിധ്വജഃ പുരാ । അനാത്മന്യാത്മബുദ്ധിര്യാ ആത്മസ്വമിതി യാ മതിഃ ।। ൩൭൯.

ഖാണ്ഡിക്യന്റെ മകളോടു, കേശിധ്വജൻ ഒരിക്കൽ യോഗം പഠിപ്പിച്ചു: ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മബുദ്ധിയും, 'ഇത് എന്റെ ആത്മാവാണ്' എന്ന ഭാവവും.

അവിദ്യാഭവസമ്ഭൂതിര്വീജമേതദ്‌ദ്വിധാ സ്ഥിതമ് । പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ ദേഹീ മോഹതമാശ്രിതഃ ।। ൩൭൯.

അജ്ഞാനവും ഭവത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും—ഈ ഇരട്ട വിത്ത് അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ശരീരിയൻ മായയാൽ ആന്ധ്യയിൽ ആകുന്നു.

അഹമേതദിതീത്യുച്ചൈഃ കുരുതേ കുമതിര്മതിം । ഇത്ഥഞ്ച പുത്രപൌത്രേഷു തദ്ദേഹോത്പാതിതേഷു ച ।। ൩൭൯.

കുഴപ്പമുള്ള മനസ്സോടെ, 'ഞാനിതാണ്' എന്ന് ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ പറയുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ മക്കളിലും മുമ്മക്കളിലും, അവരുടെ ശരീരം നശിച്ചാലും.

കരോതി പണ്ഡിതഃ സാമ്യമനാത്മനി കലേവരേ । സര്വദേഹോപകാരായ കുരുതേ കര്മ്മ മാനവഃ ।। ൩൭൯.

പണ്ഡിതൻ ആത്മാവല്ലാത്ത ശരീരത്തിൽ സമത്വം കാണുന്നു; എല്ലാ ശരീരങ്ങൾക്കും ഉപകാരമാകാൻ മനുഷ്യൻ കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നു.

ദേഹശ്ചാന്യോ യദാ പുംസസ്തദാ ബന്ധായ തത്പരം । നിര്വാണമഥ ഏവായമാത്മാ ജ്ഞാനമയോഽമലഃ ।। ൩൭൯.

ശരീരം വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് വേറെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ അതാണ് ബന്ധത്തിന് കാരണമാകുന്നത്; എന്നാൽ ജ്ഞാനപൂർണ്ണവും നിർമലവുമായ ഈ ആത്മാവാണ് മോക്ഷം.

ദുഃഖജ്ഞാനമയോഽധര്മഃ പ്രകൃതേഃ സ തു നാത്മനഃ । ജലസ്യ നാഗ്നിനാ സങ്ഗഃ സ്ഥാലീസങ്ഗത്തഥാപി ഹി ।। ൩൭൯.

ദുഃഖവും അജ്ഞാനവും നിറഞ്ഞ അധർമ്മം പ്രകൃതിയുടേതാണ്, ആത്മാവിന്റേതല്ല; വെള്ളം അഗ്നിയുമായി കലരാത്തതുപോലെ, പാത്രത്തോടും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

ശബ്ദാസ്തേ കാദികാ ധര്മാസ്തത് കൃതാ വൈ മഹാമുനേ । തഥാത്മാ പ്രകൃതൌ സങ്ഗാദഹംമാനാദിഭൂഷിതഃ ।। ൩൭൯.

'ക' മുതലായ അക്ഷരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ധർമങ്ങളാണ്, മഹാമുനിയേ; അതുപോലെ, അഹങ്കാരം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങൾകൊണ്ടു ആത്മാവ് പ്രകൃതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു.

ഭജതേ പ്രാകൃതാന്ധര്മാന് അന്യസ്തേഭ്യോ ഹി സോഽവ്യയഃ । ബന്ധായ വിഷയാസങ്ഗം മനോ നിര്വിഷയം ധിയേ ।। ൩൭൯.

അവൻ പ്രകൃതിദർമ്മങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവയിൽ നിന്ന് വേറെയായവൻ അവിനാശിയാണ്. വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തി ബന്ധമാണ്; വിഷയരഹിതമായ മനസ്സാണ് ജ്ഞാനം.

വിഷയാത്തത്സമാകൃഷ്യ ബ്രഹ്മഭൂതം ഹരിം സ്മരേത് । ആത്മഭാവം നയത്യേനം തദ്‌ബ്രഹ്മധ്യായിനം മുനേ ।। ൩൭൯.

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ച്, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ഹരിയെ ഓർക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ധ്യാനശീലനായവൻ സ്വയം ആത്മാവിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു, മഹർഷേ.

വിചാര്യ്യ സ്വാത്മനഃ ശക്ത്യാ ലൌഹമാകര്ഷകോ യഥാ । ആത്ഭപ്രയത്നസാപേജ്ഞാ വിശിഷ്ടാ യാ മനോഗതിഃ ।। ൩൭൯.

കാന്തം ഇരുമ്പിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിന്റെ പരിശ്രമത്താൽ മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തി വ്യക്തമായി മാറുന്നു.

തസ്യാ ബ്രഹ്‌മണി സംയോഗോ യോഗ ഇത്യഭിധീയതേ । വിനിഷ്പന്ദഃ സമാധിസ്ഥഃ പരം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി ।। ൩൭൯.

അങ്ങനെയുള്ള മനസ്സും ബ്രഹ്മവും ഒന്നാകുന്നത് തന്നെയാണ് യോഗം എന്നു പറയുന്നത്. ചലനം നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, സമാധിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, പരബ്രഹ്മം ലഭിക്കും.

യമൈഃ സന്നിയമൈഃ സ്ഥിത്യാ പ്രത്യാഹൃത്യാ മരുജ്ജയൈഃ । പ്രാണായാമേന പവനൈഃ പ്രത്യാഹാരേണ ചേന്ദ്രിയൈഃ ।। ൩൭൯.

യമങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, സ്ഥിരത, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, വായുവിനെ ജയിക്കൽ, പ്രാണായാമം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പിൻവലിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോകാം.

വശീകൃതൈസ്തതഃ കുര്യ്യാത് സ്ഥിതം ചേതഃ ശുഭാശ്രയേ । ആശ്രയശ്ചേതസോ ബ്രഹ്മ മൂര്ത്തഞ്ചാമൂര്തകം ദ്വിധാ ।। ൩൭൯.

ഇവയെ എല്ലാം ജയിച്ചശേഷം, മനസ്സിനെ ശുഭമായ ആശ്രയത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. മനസ്സിന്റെ ആശ്രയം ബ്രഹ്മമാണ്; അതിന് രൂപമുള്ളതും രൂപരഹിതവും രണ്ടു വിധത്തിൽ ഉണ്ട്.

ഹിരണ്യഗര്ഭാദിഷു ച ജ്ഞാനകര്മാത്മികാ ദ്വിധാ । ത്രിവിധാ ഭാവനാ പ്രോക്താ വിശ്വം ബ്രഹ്മ ഉപാസ്യതേ ।। ൩൭൯.

ഹിരണ്യഗർഭനും മറ്റുള്ളവരിലും ജ്ഞാനവും കർമ്മവും രണ്ട് വിധമാണ്. ഭാവന മൂന്നു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സർവ്വവിശ്വവും ബ്രഹ്മമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

ഹിരണ്യഗര്ഭാദിഷു ച ജ്ഞാനകര്മാത്മികാ ദ്വിധാ । ത്രിവിധാ ഭാവനാ പ്രോക്താ വിശ്വം ബ്രഹ്മ ഉപാസ്യതേ ।। ൩൭൯.

ഹിരണ്യഗർഭനും മറ്റുള്ളവരിലും ജ്ഞാനവും കർമ്മവും രണ്ട് വിധമാണ്. ഭാവന മൂന്നു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ സർവ്വവിശ്വവും ബ്രഹ്മമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രത്യസ്തമിതഭേദം യത് സത്താമാത്രമഗോചരം । വചസാമാത്മസംവേദ്യം തജ്ജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ സംജ്ഞിതമ് ।। ൩൭൯.

എല്ലാ ഭേദങ്ങളും ഇല്ലാതെ, ശുദ്ധസത്തയായിട്ടു മാത്രം ഉള്ളതും, വാക്കിനും ആത്മാവിനും അനുഭവപ്പെടുന്നതുമായത്, അതാണ് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം എന്ന് പറയുന്നു.

തച്ച വിഷ്ണോഃ പരം രുപമരുപസ്യാജമക്ഷരം । അശക്യം പ്രഥമം ധ്യാതുമതോ മൂര്ത്താദി ചിതന്യേത് ।। ൩൭൯.

അത് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമരൂപമാണ്; രൂപരഹിതം, ജനനമില്ലാത്തത്, നശിക്കാത്തത്. ആദ്യം അതിൽ ധ്യാനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, അതിനാൽ രൂപം മുതലായവയിൽ ചിന്തിക്കണം.

സദ്ഭാവഭാവമാപന്നസ്തതോഽസൌ പരമാത്മനാ । ഭവത്യഭേദീ ഭേദശ്ച തസ്യാജ്ഞാനകൃതോ ഭവേത് ।। ൩൭൯.

സത്യമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അവൻ പരമാത്മാവുമായി ഏകതയിലാകും. ഭേദം ഉണ്ടാകുന്നത് അജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമാണ്.

അഗ്നിരുവാച അദ്വൈതബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം വക്ഷ്യേ യദ്ഭവതോഽഗദത് । ശാലഗ്രാമേ തപശ്ചക്രേ വാസുദേവാര്ചനാദികൃത് ।। ൩൮൦.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: നിങ്ങൾ ചോദിച്ച അദ്വൈതബ്രഹ്മവിജ്ഞാനം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. ശാലഗ്രാമത്തിൽ വാസുദേവനെ ആരാധിച്ച്, അദ്ദേഹം തപസ് ചെയ്തു.

മൃഗസങ്ഗാന്മൃഗോ ബൂത്വാ ഹ്യന്തകാലേ സ്മരന് മൃഗം । ജാതിസ്മരോ മൃഗസ്ത്യക്ത്വാ ദേഹം യോഗാത്സ്വതോഽഭവത് ।। ൩൮൦.

മൃഗങ്ങളുമായി ഇടപെട്ടതുകൊണ്ട്, അവൻ മൃഗമായി. അവസാനത്തിൽ മൃഗത്തെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, ജന്മസ്മരണയുള്ള മൃഗമായി ജനിച്ചു. യോഗശക്തിയാൽ, അവൻ സ്വയം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.

അദ്വൈതബ്രഹ്മഭൂതശ്ച ജഡവല്ലോകമാചരത് । ക്ഷത്താഽസൌ വീരരാജസ്യ വിഷ്ടിയോഗമമന്യത ।। ൩൮൦.

അദ്വൈതബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിച്ചവൻ, ജഡനായി ലോകത്ത് സഞ്ചരിച്ചു. വീരരാജാവിന്റെ ദാസനായവൻ, ആ സേവനത്തെ തന്നെ യോഗമായി കരുതുകയായിരുന്നു.

ഉവാഹ ശിവികാമസ്യ ക്ഷത്തുര്വചനചോദിതഃ । ഗൃഹീതോ വിഷ്ടിനാ ജ്ഞാനീ ഉവാഹാത്മക്ഷയായ തം ।। ൩൮൦.

ദാസന്റെ കല്പനപ്രകാരം, അവൻ രാജാവിന്റെ പല്ലക്കു ചുമന്നു. ജ്ഞാനിയാവുന്ന അവൻ, ദാസനാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട്, സ്വന്തം അഹങ്കാരത്തിന്റെ നാശത്തിനായി അതു ചുമന്നു.

യയൌ ജड़ഗതിഃ പശ്ചാദ് യേ ത്വന്യേ ത്വരിതം യയുഃ । ശീഘ്രാന് ശീഘ്രഗതീന് ദൃഷ്ട്വാ അശീഘ്രം തം നൃപോഽവ്രവീത് ।। ൩൮൦.

അവൻ മന്ദഗതിയിൽ നടന്നു, മറ്റുള്ളവർ വേഗത്തിൽ പോയി. വേഗത്തിൽ പോകുന്നവരെ കണ്ട രാജാവ്, മന്ദഗതിയിലുള്ളവനോട് ചോദിച്ചു.

രാജോവാച കിം ശ്രാന്തോഽസ്യല്പമധ്വാനം ത്വയോढ़ാ ശിവികാ മമ । കിമായാസസഹോ ന ത്വം പീവാനസി നിരീക്ഷ്യസേ ।। ൩൮൦.

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ഇത്ര ചെറിയ ദൂരത്തിൽ നിന്നു തന്നെ നീ ക്ഷീണിച്ചോ? എന്നിട്ടും നീ എന്റെ പല്ലക്കു ചുമക്കുന്നു. നീ ബലവാനായി കാണപ്പെടുന്നു, പിന്നെ എങ്ങനെ ഈ കഷ്ടം സഹിക്കാനാവുന്നില്ല?