അഗ്നിപുരാണമ്

അഹം ബ്രഹമ പരം ജ്യോതിഃ ശബ്ദോദ്ഭൂതാദിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ഹിരണ്യഗര്ഭവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ശബ്ദം മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ളതൊന്നും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ഹിരണ്യഗർഭം ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സ്വപ്നാവസ്ഥാവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിസ്തേജസാദിവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സ്വപ്നാവസ്ഥ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, തേജസും അതുപോലുള്ളതും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിരപകാരാദിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സഭാജ്ഞാനവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ദോഷം മുതലായവ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, അറിവും അജ്ഞാനവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിരധ്യാഹൃതവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സത്ത്വാദിഗുണവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, മേൽക്കൂട്ടലൊന്നും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സത്ത്വം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സദസദ്ഭാവവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സര്വാവയവവര്ജിതം ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സത്തും അസത്തും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ഏതു ഭാഗങ്ങളും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ഭേദാഭേദവിവര്ജിതം । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സുഷുപ്തിസ്ഥാനവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ഭേദവും അഭേദവും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സൂഷുപ്തി അവസ്ഥ ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പ്രാജ്ഞഭാവവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മകാരാദിവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, പ്രാജ്ഞാവസ്ഥ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, 'മ' അക്ഷരം മുതലായവ ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മാനമേയവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മിതിമാതൃവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, അളവും അളക്കപ്പെട്ടതും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, പരിധിയും അളക്കുന്നവനും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സാക്ഷഇത്വാദിവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ കാര്യ്യകാരണവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സാക്ഷി എന്ന നിലയും അതുപോലുള്ളതും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, കാരണവും ഫലവും ഇല്ലാത്തത്.

ദേഹേന്ദ്രിയമനോബുദ്ദിപ്രാണാഹങ്കാരവര്ജിതം । ജാഗ്രത് സപ്നസുഷുപ്ത്യാദിമുക്തം ബ്രഹ്മ തുരീയകം ।। ൩൭൮.

ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, പ്രാണൻ, അഹങ്കാരം എന്നിവ ഇല്ലാത്തത്; ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സൂഷുപ്തി തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് മുക്തമായത്—അത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയാണ്.

നിത്യാശുദ്ദബുദ്ധമുക്തം സത്യമാനന്ദമദ്വയമ് । ബ്രഹ്മാഹമസ്മ്യഹം ബ്രഹ്മ സവിജ്ഞാനം വിമുക്ത ഓം ൩൭൮.

ശാശ്വതം, ശുദ്ധം, ബോധം, മുക്തം, സത്യം, ആനന്ദം, അദ്വൈതം—ഇവയാണ് ബ്രഹ്മം. ഞാൻ ആ ബ്രഹ്മമാണ്, ഞാൻ ബ്രഹ്മമാണ്, അറിവോടെ മുക്തനായത്. ഓം.

അഗ്നിരുവാച യജ്ഞൈശ്ച ദേവാനാപ്നോതി വൈരാജം തപസാ പദം । ബ്രഹ്മണഃ കര്മസന്നയാസാദ്വൈരാഗ്യാത് പ്രകൃതൌ ലയം ।। ൩൭൯.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: യാഗങ്ങൾകൊണ്ട് ദേവന്മാരെ ലഭിക്കുന്നു; തപസ്സിലൂടെ വൈരാജ്യപദം; കർമ്മങ്ങളുടെ സംയോജനത്തിലൂടെ ബ്രഹ്മപദം; വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ പ്രകൃതിയിൽ ലയമാകുന്നു.

ജ്ഞാനാത് പ്നാപ്നോതി കൈവല്യം പഞ്ചൈതാ ഗതയഃ സ്മൃതാ । പ്രീതിതാപവിഷാദാദേര്വിനിവൃത്തിര്വിരക്തതാ ।। ൩൭൯.

ജ്ഞാനത്തിലൂടെ കൈവല്യം ലഭിക്കുന്നു—ഈ അഞ്ചു മാർഗ്ഗങ്ങളാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. സന്തോഷം, ദു:ഖം, വിഷാദം മുതലായവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് വൈരാഗ്യം.

സന്ന്യാസഃ കര്മണാന്ത്യാഗഃ കൃതാനാമകൃതൈഃ സഹ । അവ്യക്താദൌ വിശേഷാന്തേ വികാരോഽസ്മിന്നിവിര്ത്തതേ ।। ൩൭൯.

സന്ന്യാസം എന്നത് ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതുമായ കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കലാണ്. അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് പ്രത്യേകതയിൽ അവസാനിക്കുന്ന മാറ്റം ഇതിൽ അവസാനിക്കുന്നു.

ചേതനാചേതനാന്യത്വജ്ഞാനേന ജ്ഞാനമുച്യതേ । പരമാത്മാ ച സര്വേഷാമാധാരഃ പരമേശ്വരഃ ।। ൩൭൯.

ചേതനയും അചേതനയും വേറെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്ന അറിവാണ് ജ്ഞാനം. പരമാത്മാവാണ് എല്ലാറ്റിനും ആധാരം, പരമേശ്വരൻ.

വിഷ്ണുനാമ്നാ ച ദേവേഷു വേദാന്തേഷു ച ഗീയതേ । യജ്ഞേശ്വരോ യജ്ഞപുമാന് പ്രവൃത്തേരിജ്യതേ ഹ്യസൌ ।। ൩൭൯.

ദേവന്മാരിൽ വിഷ്ണുവെന്ന പേരിൽയും, ഉപനിഷത്തുകളിൽ പാടപ്പെടുന്നതുപോലെയും, യജ്ഞങ്ങളുടെ നാഥനായി, യജ്ഞരൂപനായവനായി, പ്രവൃത്തിയിലൂടെ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

നിവൃത്തൈര്ജ്ഞാനയോഗേന ജ്ഞാനമൂര്ത്തിഃ സ ചേക്ഷ്യതേ । ഹ്രസ്വദീര്ഘപ്ലുതാദ്യന്തു വചസ്തത്പുരുഷോത്തമഃ ।। ൩൭൯.

വിമുക്തരായവർ ജ്ഞാനയോഗം വഴി അവനെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായി കാണുന്നു; ആ പരമപുരുഷനെ ചുരുങ്ങിയതും നീണ്ടതുമായ വാക്കുകൾകൊണ്ടാണ് വിവരണം.

തത്‌പ്രാപ്തിഹേതുര്ജ്ഞാനഞ്ച കര്മ ചോക്തം മഹാമുനേ । ആഗമോക്തം വിവേകാച്ച ദ്വിധാ ജ്ഞാനം തഥോച്യതേ ।। ൩൭൯.

ആ ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ ജ്ഞാനവും കര്‍മ്മവും കാരണമാണെന്ന് മഹാമുനിയേ, ആഗമപ്രകാരവും വിവേകപ്രകാരവും ജ്ഞാനം രണ്ടുതരത്തിലാണ് എന്നു പറയുന്നു.

ശബ്ദബ്രഹ്മാഗമമയം പരം ബ്രഹ്മ സത്പരമ് । ദ്വേ ബ്രഹ്മണീ വേദിതവ്യേ ബ്രഹ്മശബ്ദപരഞ്ച യത് ।। ൩൭൯.

ശബ്ദബ്രഹ്മവും ആഗമവും ചേർന്നതാണ് പരബ്രഹ്മം, അതാണ് പരമസത്യം; ബ്രഹ്മം എന്ന വാക്കിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നതും അതിനപ്പുറമുള്ളതുമായ രണ്ട് ബ്രഹ്മങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്.

വേദാദിവിദ്യാ ഹ്യപരമക്ഷരം ബ്രഹ്മ സത്പരമ് । തദേതദ്ഭഗവദ്വാച്യമുപചാരേഽര്ചനേഽന്യതഃ ।। ൩൭൯.

വേദാദി വിദ്യകൾ അക്ഷരമായ അപരബ്രഹ്മമാണ്, അതാണ് പരമസത്യം; ആരാധനയിലും മറ്റിടങ്ങളിലും ഇതിനെ ഭഗവത് എന്നുപറയുന്നു, ഉപചാരമായി.

സമ്മര്തേതി തഥാ ഭര്ത്താ ഭ്കാരോഽര്ഥദ്വയാന്വിതഃ । നേതാ ഗമയിതാ സ്രഷ്ടാ ഗകാരോഽയം മഹാമുനേ ।। ൩൭൯.

'സമ്മർത്ത'യും 'ഭർത്താവു'വും എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഭ' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ രണ്ട് അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; 'നേതാവു', 'നയിക്കുന്നവൻ', 'സൃഷ്ടാവു' എന്നർത്ഥം വരുന്ന 'ഗ' എന്ന അക്ഷരമാണിത്, മഹാമുനിയേ.

ഐശ്വര്യ്യസ്യ സമഗ്രസ്യ വീര്യ്യസ്യ യശസഃ ശ്രഇയഃ । ജ്ഞാനവൈരാഗ്യയോശ്ചൈവ ഷണ്ണം ഭഗ ഇതീങ്ഗനാ ।। ൩൭൯.

സമ്പൂർണ്ണമായ ഐശ്വര്യം, വീര്യം, പ്രശസ്തി, ഐശ്വര്യവും ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും—ഈ ആറും ചേർന്നതാണ് 'ഭഗ' എന്നത്, മഹിഷിയേ.

വസന്തി വിഷ്ണൌ ഭൂതാനി സ ച ധാതുസ്ത്രിധാത്മകഃ । ഏവം ഹരൌ ഹി ഭഗവാന് ശബ്ദോഽന്യത്രോപചാരതഃ ।। ൩൭൯.

എല്ലാ ജീവികളും വിഷ്ണുവിൽ വസിക്കുന്നു; അവൻ മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളുള്ള അടിസ്ഥാനവസ്തുവാണ്. അതുകൊണ്ടു ഹരിയെ 'ഭഗവാൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇത് ഉപചാരമായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ഉത്പത്തിം പ്രലയഞ്ചൈവ ഭൂതാനാമഗതിം ഗതിം । വേത്തി വിദ്യാമവിദ്യാഞ്ച സ വാച്യോ ഭഗവാനിതി ।। ൩൭൯.

സൃഷ്ടിയും ലയവും, ജീവികളുടെ വരവും പോകലും, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും അറിയുന്നവനാണ് 'ഭഗവാൻ' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

ജ്ഞാനശക്തിഃ പരൈശ്വര്യ്യം വീര്യ്യം തേജാംസ്യശേഷതഃ । ഭഗവച്ഛബ്ദവാച്യാനി വിനാ ഹേയൈര്ഗുണാദിഭിഃ ।। ൩൭൯.

ജ്ഞാനശക്തി, പരമഐശ്വര്യം, വീര്യം, അക്ഷയമായ തേജസ്—ഇവയാണ് 'ഭഗവത്' എന്ന വാക്കിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; ഇതിൽ ദോഷങ്ങളോ കുറഞ്ഞ ഗുണങ്ങളോ ഇല്ല.

ഖാണ്ഡിക്യജനകായാഹ യോഗം കേശിധ്വജഃ പുരാ । അനാത്മന്യാത്മബുദ്ധിര്യാ ആത്മസ്വമിതി യാ മതിഃ ।। ൩൭൯.

ഖാണ്ഡിക്യന്റെ മകളോടു, കേശിധ്വജൻ ഒരിക്കൽ യോഗം പഠിപ്പിച്ചു: ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മബുദ്ധിയും, 'ഇത് എന്റെ ആത്മാവാണ്' എന്ന ഭാവവും.

അവിദ്യാഭവസമ്ഭൂതിര്വീജമേതദ്‌ദ്വിധാ സ്ഥിതമ് । പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ ദേഹീ മോഹതമാശ്രിതഃ ।। ൩൭൯.

അജ്ഞാനവും ഭവത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും—ഈ ഇരട്ട വിത്ത് അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ശരീരിയൻ മായയാൽ ആന്ധ്യയിൽ ആകുന്നു.

അഹമേതദിതീത്യുച്ചൈഃ കുരുതേ കുമതിര്മതിം । ഇത്ഥഞ്ച പുത്രപൌത്രേഷു തദ്ദേഹോത്പാതിതേഷു ച ।। ൩൭൯.

കുഴപ്പമുള്ള മനസ്സോടെ, 'ഞാനിതാണ്' എന്ന് ഉയർന്ന ശബ്ദത്തിൽ പറയുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ മക്കളിലും മുമ്മക്കളിലും, അവരുടെ ശരീരം നശിച്ചാലും.

കരോതി പണ്ഡിതഃ സാമ്യമനാത്മനി കലേവരേ । സര്വദേഹോപകാരായ കുരുതേ കര്മ്മ മാനവഃ ।। ൩൭൯.

പണ്ഡിതൻ ആത്മാവല്ലാത്ത ശരീരത്തിൽ സമത്വം കാണുന്നു; എല്ലാ ശരീരങ്ങൾക്കും ഉപകാരമാകാൻ മനുഷ്യൻ കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നു.