അഗ്നിപുരാണമ്

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജാഗ്രത്‌സ്ഥാനവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വിരാഡാത്മവിവര്ജിതം ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ജാഗ്രതാവസ്ഥയില്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, വിരാട് ആത്മാവില്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജാഗ്രത്സ്ഥാനവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വിശ്വഭാവവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ജാഗ്രതാവസ്ഥയില്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, വിശ്വസ്വഭാവമില്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിരാകാരാക്ഷരവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വാക്‌പാണ്യങ്‌ഘ്രിവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, രൂപവും അക്ഷരങ്ങളും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, വാക്കും കൈകളും കാലുകളും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പായൂപസ്ഥവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ ശ്രോത്രത്വക്‌ചക്ഷുരുജ്ഭ്ക്തിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, ഗുദവും ലിംഗവും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, കേൾവി, സ്പർശം, കാഴ്ച, രുചി എന്നിവയെ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതീരസരൂപവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സര്വഗന്ധവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, എല്ലാ രൂപങ്ങളും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, എല്ലാ ഗന്ധങ്ങളും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജിഹ്വാഘ്രാണവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സ്പര്ശശബ്ദവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, നാവ്, മൂക്ക് എന്നിവ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, സ്പർശവും ശബ്ദവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മ്മനോബുദ്ധിവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിശ്രിത്താഹങ്കാരവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, സ്മരണയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പ്രാണാപാനവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വ്യാനോദാനവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, പ്രാണനും അപാനവും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, വ്യാനനും ഉദാനവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സമാനപരിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ജരാമരണവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സമാനവായു ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, വയസ്സും മരണവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ ശോകമോഹവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ ക്ഷുത്പിപാസാവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ദുഃഖവും മായയും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹമ പരം ജ്യോതിഃ ശബ്ദോദ്ഭൂതാദിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ഹിരണ്യഗര്ഭവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ശബ്ദം മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ളതൊന്നും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ഹിരണ്യഗർഭം ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സ്വപ്നാവസ്ഥാവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിസ്തേജസാദിവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സ്വപ്നാവസ്ഥ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, തേജസും അതുപോലുള്ളതും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിരപകാരാദിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സഭാജ്ഞാനവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ദോഷം മുതലായവ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, അറിവും അജ്ഞാനവും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിരധ്യാഹൃതവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സത്ത്വാദിഗുണവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, മേൽക്കൂട്ടലൊന്നും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സത്ത്വം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സദസദ്ഭാവവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സര്വാവയവവര്ജിതം ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സത്തും അസത്തും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ഏതു ഭാഗങ്ങളും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്ഭേദാഭേദവിവര്ജിതം । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സുഷുപ്തിസ്ഥാനവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, ഭേദവും അഭേദവും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സൂഷുപ്തി അവസ്ഥ ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ പ്രാജ്ഞഭാവവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മകാരാദിവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, പ്രാജ്ഞാവസ്ഥ ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, 'മ' അക്ഷരം മുതലായവ ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മാനമേയവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്മിതിമാതൃവിവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, അളവും അളക്കപ്പെട്ടതും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, പരിധിയും അളക്കുന്നവനും ഇല്ലാത്തത്.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ സാക്ഷഇത്വാദിവിവര്ജിതമ് । അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ കാര്യ്യകാരണവര്ജിതമ് ।। ൩൭൮.

ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, സാക്ഷി എന്ന നിലയും അതുപോലുള്ളതും ഇല്ലാത്തത്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമമായ പ്രകാശം, കാരണവും ഫലവും ഇല്ലാത്തത്.

ദേഹേന്ദ്രിയമനോബുദ്ദിപ്രാണാഹങ്കാരവര്ജിതം । ജാഗ്രത് സപ്നസുഷുപ്ത്യാദിമുക്തം ബ്രഹ്മ തുരീയകം ।। ൩൭൮.

ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, പ്രാണൻ, അഹങ്കാരം എന്നിവ ഇല്ലാത്തത്; ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സൂഷുപ്തി തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് മുക്തമായത്—അത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ നാലാമത്തെ അവസ്ഥയാണ്.

നിത്യാശുദ്ദബുദ്ധമുക്തം സത്യമാനന്ദമദ്വയമ് । ബ്രഹ്മാഹമസ്മ്യഹം ബ്രഹ്മ സവിജ്ഞാനം വിമുക്ത ഓം ൩൭൮.

ശാശ്വതം, ശുദ്ധം, ബോധം, മുക്തം, സത്യം, ആനന്ദം, അദ്വൈതം—ഇവയാണ് ബ്രഹ്മം. ഞാൻ ആ ബ്രഹ്മമാണ്, ഞാൻ ബ്രഹ്മമാണ്, അറിവോടെ മുക്തനായത്. ഓം.

അഗ്നിരുവാച യജ്ഞൈശ്ച ദേവാനാപ്നോതി വൈരാജം തപസാ പദം । ബ്രഹ്മണഃ കര്മസന്നയാസാദ്വൈരാഗ്യാത് പ്രകൃതൌ ലയം ।। ൩൭൯.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: യാഗങ്ങൾകൊണ്ട് ദേവന്മാരെ ലഭിക്കുന്നു; തപസ്സിലൂടെ വൈരാജ്യപദം; കർമ്മങ്ങളുടെ സംയോജനത്തിലൂടെ ബ്രഹ്മപദം; വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ പ്രകൃതിയിൽ ലയമാകുന്നു.

ജ്ഞാനാത് പ്നാപ്നോതി കൈവല്യം പഞ്ചൈതാ ഗതയഃ സ്മൃതാ । പ്രീതിതാപവിഷാദാദേര്വിനിവൃത്തിര്വിരക്തതാ ।। ൩൭൯.

ജ്ഞാനത്തിലൂടെ കൈവല്യം ലഭിക്കുന്നു—ഈ അഞ്ചു മാർഗ്ഗങ്ങളാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. സന്തോഷം, ദു:ഖം, വിഷാദം മുതലായവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നതാണ് വൈരാഗ്യം.

സന്ന്യാസഃ കര്മണാന്ത്യാഗഃ കൃതാനാമകൃതൈഃ സഹ । അവ്യക്താദൌ വിശേഷാന്തേ വികാരോഽസ്മിന്നിവിര്ത്തതേ ।। ൩൭൯.

സന്ന്യാസം എന്നത് ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതുമായ കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കലാണ്. അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് പ്രത്യേകതയിൽ അവസാനിക്കുന്ന മാറ്റം ഇതിൽ അവസാനിക്കുന്നു.

ചേതനാചേതനാന്യത്വജ്ഞാനേന ജ്ഞാനമുച്യതേ । പരമാത്മാ ച സര്വേഷാമാധാരഃ പരമേശ്വരഃ ।। ൩൭൯.

ചേതനയും അചേതനയും വേറെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്ന അറിവാണ് ജ്ഞാനം. പരമാത്മാവാണ് എല്ലാറ്റിനും ആധാരം, പരമേശ്വരൻ.

വിഷ്ണുനാമ്നാ ച ദേവേഷു വേദാന്തേഷു ച ഗീയതേ । യജ്ഞേശ്വരോ യജ്ഞപുമാന് പ്രവൃത്തേരിജ്യതേ ഹ്യസൌ ।। ൩൭൯.

ദേവന്മാരിൽ വിഷ്ണുവെന്ന പേരിൽയും, ഉപനിഷത്തുകളിൽ പാടപ്പെടുന്നതുപോലെയും, യജ്ഞങ്ങളുടെ നാഥനായി, യജ്ഞരൂപനായവനായി, പ്രവൃത്തിയിലൂടെ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

നിവൃത്തൈര്ജ്ഞാനയോഗേന ജ്ഞാനമൂര്ത്തിഃ സ ചേക്ഷ്യതേ । ഹ്രസ്വദീര്ഘപ്ലുതാദ്യന്തു വചസ്തത്പുരുഷോത്തമഃ ।। ൩൭൯.

വിമുക്തരായവർ ജ്ഞാനയോഗം വഴി അവനെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായി കാണുന്നു; ആ പരമപുരുഷനെ ചുരുങ്ങിയതും നീണ്ടതുമായ വാക്കുകൾകൊണ്ടാണ് വിവരണം.

തത്‌പ്രാപ്തിഹേതുര്ജ്ഞാനഞ്ച കര്മ ചോക്തം മഹാമുനേ । ആഗമോക്തം വിവേകാച്ച ദ്വിധാ ജ്ഞാനം തഥോച്യതേ ।। ൩൭൯.

ആ ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ ജ്ഞാനവും കര്‍മ്മവും കാരണമാണെന്ന് മഹാമുനിയേ, ആഗമപ്രകാരവും വിവേകപ്രകാരവും ജ്ഞാനം രണ്ടുതരത്തിലാണ് എന്നു പറയുന്നു.

ശബ്ദബ്രഹ്മാഗമമയം പരം ബ്രഹ്മ സത്പരമ് । ദ്വേ ബ്രഹ്മണീ വേദിതവ്യേ ബ്രഹ്മശബ്ദപരഞ്ച യത് ।। ൩൭൯.

ശബ്ദബ്രഹ്മവും ആഗമവും ചേർന്നതാണ് പരബ്രഹ്മം, അതാണ് പരമസത്യം; ബ്രഹ്മം എന്ന വാക്കിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നതും അതിനപ്പുറമുള്ളതുമായ രണ്ട് ബ്രഹ്മങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്.