അഗ്നിപുരാണമ്

കരോതി പുനാരാവൃത്തിസ്തേഷാമിഹ ന വിദ്യതേ । യജ്ഞേന തപസാ ദാനൈര്യേ ഹി സ്വര്ഗജിതോ ജനാഃ ।। ൩൭൬.

അവർക്കു വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവുന്നില്ല; യജ്ഞം, തപസ്, ദാനം എന്നിവകൊണ്ട് സ്വർഗം ജയിച്ചവർക്ക് ഈ ലോകത്തേക്ക് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല.

ധൂമം നിശാം കൃഷ്ണപക്ഷം ദക്ഷിണായനമേവ ച । പിതൃലോകം ചന്ദ്രമസം നഭോ വായും ജലം മഹീം ।। ൩൭൬.

പുക, രാത്രി, കൃഷ്ണപക്ഷം, ദക്ഷിണായനം, പിതൃലോകം, ചന്ദ്രൻ, ആകാശം, വായു, വെള്ളം, ഭൂമി — ഇവയൊക്കെയാണ്.

ക്രമാത്തേ സമ്ഭവന്തീഹ പുനരേവ വ്രജന്തി ച । ഏതദ്യോ ന വിജാനാതി മാര്ഗദ്വിതയമാത്മനഃ ।। ൩൭൬.

ഇവ ഓരോന്നും ക്രമമായി ഉണ്ടാകുന്നു, പിന്നെയും തിരിച്ചു പോകുന്നു. ആത്മാവിന്റെ ഈ രണ്ടു വഴികൾ ആരറിയുന്നില്ലോ —

ദന്ദശൂകഃ പതങ്ഗോ വാ ബവേത്കീടോഽഥവാ കൃമിഃ । ഹൃദയേ ദീപവദ്‌ബ്രഹ്മ ധ്യാനാജ്ജീവോ മൃതോ ഭവേത് ।। ൩൭൬.

അവൻ പാമ്പായോ, ചിറകുള്ള പുഴുവായോ, കീടമായോ, അഥവാ കൃമിയായോ ജനിക്കാം. എന്നാൽ ഹൃദയത്തിൽ വിളക്കുപോലെ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചാൽ, ജീവൻ മരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടും.

ന്യായാഗതധനസ്തത്ത്വജ്ഞാനനിഷ്ഠോഽതിഥിപ്രിയഃ । ശ്രാദ്ധകൃത്സത്യവാദീ ച ഗൃഹസ്ഥോഽപി വിമുച്യതേ ।। ൩൭൬.

ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം, സത്യജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരത, അതിഥികളെ സ്നേഹിക്കൽ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യൽ, സത്യം പറയൽ — ഇവയൊക്കെ ഉള്ള ഗൃഹസ്ഥനും മോക്ഷം നേടും.

അഗ്നിരുവാച ബ്രഹ്മജ്ഞാനം പ്രവക്ഷ്യാമി സംസാരാജ്ഞാനമുക്തയേ । അയമാത്മാ പരം ബ്രഹ്മ അഹമസ്മീതി മുച്യതേ ।। ൩൭൭.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: സാംസാരിക ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഞാൻ പറയുന്നു: 'ഈ ആത്മാവാണ് പരബ്രഹ്മം; ഞാനതാണു' എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.

ദേഹ ആത്മാ ന ഭവതി ദൃശ്യത്വാച്ച ഘടാദിവത് । പ്രസുപ്തേ മരണേ ദേഹാദാത്മാഽന്യോ ജ്ഞായതേ ധ്രുവം ।। ൩൭൭.

ദേഹം ആത്മാവല്ല, കാരണം അത് കണികണ്ടുപോലെയാണ്. ഉറക്കത്തിലും മരണത്തിലും, ആത്മാവ് ദേഹത്തേതല്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയാം.

ദേഹഃ സ ചേദ്‌വ്യവഹരേദവികാര്യ്യാദിസന്നിഭഃ । ചക്ഷുരാദീനീന്ദ്രിയാണി നാത്മാ വൈ കരണം ത്വതഃ ।। ൩൭൭.

ദേഹം ആത്മാവാണെങ്കിൽ, അത് മാറ്റമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കണം. കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആത്മാവല്ല, അവ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

മനോ ധീരപി ആത്മാ ന ദീപവത് കരണം ത്വതഃ । പ്രാണോഽപ്യാത്മാ ന ഭവതി സുഷുപ്തേ ചിത്പ്രഭാവതഃ ।। ൩൭൭.

മനസ്സും ബുദ്ധിയും ആത്മാവല്ല, അവയും വിളക്കുപോലെയുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്. പ്രാണനും ആത്മാവല്ല, കാരണം സുഷുപ്തിയിൽ ചൈതന്യം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.

ജാഗ്രത്സ്വപ്നേ ച ചൈതന്യം സങ്കീര്ണത്വാന്ന ബുധ്യതേ । വിജ്ഞാനരഹിതഃ പ്രാണഃ സുഷുപ്തേ ജ്ഞായതേ യതഃ ।। ൩൭൭.

ജാഗ്രതയിലും സ്വപ്നത്തിലും ചൈതന്യം കലർന്നതായിരിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് വ്യക്തമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല. സുഷുപ്തിയിൽ പ്രാണൻ ബോധമില്ലാതെ കാണാം.

അതോ നാത്മേന്ദ്രിയം തസ്മാദിന്ദ്രിയാദികമാത്മനഃ । അഹങ്കാരാഽപി നൈവാത്മാ ദേഹവദ്‌വ്യഭിചാരതഃ ।। ൩൭൭.

അതിനാൽ ആത്മാവ് ഇന്ദ്രിയമല്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അതുപോലെയുള്ളവയ്ക്കും ആത്മാവ് വേറെയാണ്. അഹങ്കാരവും ആത്മാവല്ല, കാരണം ദേഹത്തെപ്പോലെ അതും മാറുന്നു.

ഉക്തേഭ്യോ വ്യതിരിക്തോഽയമാത്മാ സര്വഹൃദി സ്ഥിതഃ । സര്വദ്രഷ്ടാ ച ഭോക്താ ച നക്തമുജ്ജ്വലദീപവത് ।। ൩൭൭.

ഇവ പറഞ്ഞവയൊക്കെയുമല്ലാത്ത ഈ ആത്മാവ് എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാം കാണുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ആണ്, രാത്രിയിൽ തെളിയുന്ന വിളക്കുപോലെയാണ്.

സമാധ്യാരമ്ഭകാലേ ച ഏവം സഞ്ചിന്തയേന്മുനിഃ । യതോ ബ്രഹ്മണ ആകാശം ഖാദ്വായുര്വായുതോഽനലഃ ।। ൩൭൭.

ധ്യാനാരംഭത്തിൽ മുനി ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കണം: ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ആകാശം, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു, വായുവിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉണ്ടാകുന്നു.

അഗ്നേരാപോ ജലാത്പൃഥ്വീ തതഃ സൂക്ഷ്മം ശരീരകം । അപഞ്ചീകൃതഭൂതേഭ്യ ആസന് പഞ്ചീകൃതാന്യതഃ ।। ൩൭൭.

അഗ്നിയിൽ നിന്ന് വെള്ളം, വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി. അവയിൽ നിന്ന് സൂക്ഷ്മശരീരം, അപ്പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

സ്ഥൂലം ശരീരം ധ്യാത്വാസ്മാല്ല്യം ബ്രഹ്മണി ചിന്തയേത് । പഞ്ചോകൃതാനി ഭൂതാനി തത്കാര്യ്യഞ്ച വിരാട്‌സ്മൃതമ് ।। ൩൭൭.

സ്ഥൂലശരീരം ധ്യാനിച്ചശേഷം ബ്രഹ്മത്തെ ചിന്തിക്കണം. അങ്ങനെ പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങളും അവയുടെ ഫലവും വിരാട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ഏതത് സ്ഥൂലം ശരീരം ഹി ആത്മനോ ജ്ഞാനകല്പിതം । ഇന്ദ്രിയൈരഥ വിജ്ഞാനം ധീരാ ജാഗരിതം വിദുഃ ।। ൩൭൭.

ഈ സ്ഥൂലശരീരം ആത്മാവിന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുഖേന ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് ധീരന്മാർ അറിയുന്നു.

വിശ്വസ്തദബിമാനീ സ്യാത് ത്രയമേനദകാരകം । അപഞ്ചീകൃതഭൂതാനി തത്കാര്ഥം ലിങ്ഗമുച്യതേ ।। ൩൭൭.

ഇതിൽ അഹംഭാവം ഉള്ളവനെ വിശ്വ എന്ന് പറയുന്നു. ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകളും പ്രവർത്തനശേഷിയില്ലാത്തവയാണ്. അപ്പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങൾ അവരുടെ കാര്യം ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ലിംഗശരീരം എന്നു പറയുന്നു.

സംയുക്തം സപ്തദശഭിര്ഹിരണ്യഗര്ഭസംജ്ഞിതം । ശരീരമാത്മനഃ സൂക്ഷ്മം ലിങ്ഗമിത്യഭിധീയതേ ।। ൩൭൭.

പതിനേഴു ഘടകങ്ങളുമായി ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ ഹിരണ്യഗർഭം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ആത്മാവിന്റെ സൂക്ഷ്മശരീരം ലിംഗശരീരം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്.

ജാഗ്രത്സംസ്കാരജഃ സ്വപ്നഃ പ്രത്യയോ വിഷയാത്മകഃ । ആത്മാ തദുപമാനീ സ്യാത്തൈജസോ ഹ്യപ്രപഞ്ചതഃ ।। ൩൭൭.

ജാഗ്രതയിൽ ഉണ്ടായ സ്മൃതികളിൽ നിന്നാണ് സ്വപ്നം ഉണ്ടാകുന്നത്; അതിൽ വിഷയം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതിൽ ആത്മാവ് ഐക്യപ്പെടുമ്പോൾ, അവനെ തൈജസൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, കാരണം അവൻ അപ്രപഞ്ചമാണ്.

സ്ഥൂലസൂക്ഷഅമശരീരാഖ്യദ്വയസ്യൈകം ഹി കാരണം । ആത്മാ ജ്ഞാനഞ്ച സാഭാസം തദധ്യാഹൃതമുച്യതേ ।। ൩൭൭.

സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവും ശരീരമില്ലാത്തതുമായ എല്ലാറ്റിനും കാരണം ഒന്ന് മാത്രമാണ്: ആത്മാവും അതിന്റെ ജ്ഞാനവും, അവയുടെ പ്രതിഫലനവും. ഇതാണ് അവയെല്ലാം തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.

ന സന്നാസന്ന സദസദേതത്സാവയവം ന തത് । നിര്ഗതാവയവം നേതി നാഭിന്നം ഭിന്നമേവ ച ।। ൩൭൭.

അത് സത്യമോ അസത്യമോ അല്ല, ഇരുവരും അല്ല, ഒന്നുമല്ല. അതിന് ഭാഗങ്ങളില്ല, ഭാഗങ്ങളോടുകൂടിയതുമല്ല. അതു പൂർണ്ണമായും വേർപിരിഞ്ഞതുമല്ല, ഒന്നായതുമല്ല.

ഭിന്നാഭിന്നം ഹ്യനിര്വാച്യം ബന്ധസംസാരകാരകം । ഏകം സ ബ്രഹ്മ വിജ്ഞാനാത് പ്രാപ്തം നൈവ ച കര്മ്മഭിഃ ।। ൩൭൭.

അത് വിഭജിച്ചതും ഒന്നായതുമാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയാനാകാത്തതും ബന്ധത്തിന്റെയും ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെയും കാരണവുമാണ്. അതാണ് ബ്രഹ്മം; അതിനെ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം നേടാം, പ്രവൃത്തികളിലൂടെ അല്ല.

സര്വാത്മനാ ഹീന്ദ്രിയാണാം സംഹാരഃ കാരണാത്മനാം । ബുദ്ധേഃ സ്ഥാനം സുഷുപ്തം സ്യാത്തദ്‌ദ്വയസ്യാഭിമാനവാന് ।। ൩൭൭.

എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും causal ആത്മാവിലൂടെ ലയിക്കുന്നു. ബുദ്ധിയുടെ സ്ഥാനം സുഷുപ്തിയാണ്. ആ രണ്ടു അവസ്ഥകളെയും തനിക്കു സ്വന്തമെന്നു കരുതുന്നവൻ അവിടെ ഉണ്ടാകും.

പ്രാജ്ഞ ആത്മാ ത്രയഞ്ചൈതത് മ്കാരഃ പ്രണവഃ സ്മൃതഃ । അകാരശ്ച ഉകാരോഽസൌ മകാരോ ഹ്യയമേവ ച ।। ൩൭൭.

പ്രാജ്ഞൻ എന്നത് ഈ മൂന്നു ഘടകങ്ങളുമാണ്. 'മ' എന്ന അക്ഷരം പ്രണവം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 'അ', 'ഉ', 'മ' — ഇതാണ് അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ.

അഹം സാക്ഷീ ച ചിന്മാത്രോ ജാഗ്രത്സ്വപ്നാദികസ്യ ച । നാജ്ഞാനഞ്ചൈവ തത്കാര്യം സംസാരാദികബന്ധനം ।। ൩൭൭.

ഞാൻ ജാഗ്രത, സ്വപ്നം തുടങ്ങിയ അവസ്ഥകളുടെ സാക്ഷിയും ശുദ്ധചൈതന്യവുമാണ്. അജ്ഞാനവും അതിന്റെ ഫലമായ ബന്ധവും എനിക്ക് ഇല്ല.

നിത്യശുദ്ധബന്ധമുക്തസത്യമാനന്ദമദ്വയം । ബ്രഹ്മാഹമസ്മ്യഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിര്വിമുക്ത ഓം ।। ൩൭൭.

ഞാൻ ശാശ്വതനും ശുദ്ധനും ബന്ധമുള്ളവനും മോചിതനുമായവനും സത്യവും ആനന്ദവും അദ്വൈതവുമാണ്. ഞാൻ ബ്രഹ്മം, ഞാൻ ബ്രഹ്മം, പരമജ്യോതി, സ്വതന്ത്രൻ — ഓം.

അഹം ബ്രഹ്മ പരം ജ്ഞാനം സമാധിര്ബന്ധഘാതകഃ । ചിരമാനന്ദകം ബ്രഹ്മാ സത്യം ജ്ഞാനമനന്തകം ।। ൩൭൭.

ഞാൻ ബ്രഹ്മവും പരമജ്ഞാനവുമാണ്. സമാധി ബന്ധത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ബ്രഹ്മം ശാശ്വതാനന്ദവും സത്യവും ജ്ഞാനവും അനന്തവുമാണ്.

അയമാത്മാ പരമ്ബ്രഹ്മ തദ്‌ ബ്രഹ്മ ത്വമസീതി ച । ഗുരുണാ ബോധിതോ ജീവോ ഹ്യഹം ബ്രഹ്മസ്മി വാഹ്യതഃ ।। ൩൭൭.

ഈ ആത്മാവാണ് പരബ്രഹ്മം. ആ ബ്രഹ്മം 'നീ അതാണ്' എന്നതാണു. ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ ജീവൻ പുറത്തു 'ഞാൻ ബ്രഹ്മം' എന്നു തിരിച്ചറിയുന്നു.

സോഽസാവാദിത്യപുരുഷഃ സോഽസാവഹമഖണ്ഡ ഓം । മുച്യതേഽസാരസംസാരാദ് ബ്രഹ്മജ്ഞോ ബ്രഹ്മ തദ്ഭവേത് ।। ൩൭൭.

അവനാണ് ആ ആദിത്യപുരുഷൻ, അവനാണ് ഞാനും, അഖണ്ഡൻ — ഓം. അസാരമായ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ബ്രഹ്മജ്ഞാനി ബ്രഹ്മമായിത്തീരും.