അഗ്നിപുരാണമ്

യതോ വേദാഃ പുരാണാനി വിദ്യോപനിഷദസ്തഥാ । ശ്ലോകാഃ സൂത്രാണി ഭാഷ്യാണി യച്ചാന്യദ്വാങ്‌മയം ഭവേത് ।। ൩൭൬.

വേദങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, വിജ്ഞാനം, ഉപനിഷത്തുകൾ, ശ്ലോകങ്ങൾ, സൂത്രങ്ങൾ, ഭാഷ്യങ്ങൾ, മറ്റെന്തെങ്കിലും വാക്കുകൾ എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

പിതൃയാനോപവീഥ്യാശ്ച യദഗസ്ത്യസ്യ ചാന്തരം । തേനാഗ്നിഹോത്രിണോ യാന്തി പ്ര്ജാകാമാ ദിവം പ്രതി ।। ൩൭൬.

പിതൃയാനപഥവും ഉപവീഥിയും അഗസ്ത്യന്റെ ഇടവേളയും കൊണ്ടാണ് സന്താനാശയമുള്ള അഗ്നിഹോത്രികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നത്.

യേ ച ദാനപരാഃ സമ്യഗഷ്ടാഭിശ്ച ഗുണൈര്യുതാഃ । അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി മുനയോ ഗൃഹമേധിനഃ ।। ൩൭൬.

ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ താല്പര്യമുള്ളവരും, എട്ടു ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവരും, എൺപതിനായിരം മുനികൾ ഗൃഹസ്ഥരായിരിക്കുന്നു.

പുനരാവര്ത്തനേ വീജഭൂതാ ധര്മ്മപ്രവര്ത്തകാഃ । സപ്തര്ഷിനാഗവീഥ്യാശ്ച ദേവലോകം സമാശ്രിതാഃ ।। ൩൭൬.

അവർ പുനർജനനത്തിന് വിത്തായവരും, ധർമ്മം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നവരുമാണ്. സപ്തർഷിമാർക്കും നാഗപഥത്തിലും ഉള്ളവർ ദേവലോകം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

താവന്ത ഏവ മുനയഃ സര്വാരമ്ഭവിവര്ജ്ജിതാഃ । തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ സങ്ഗത്യാഗേന മേധയാ ।। ൩൭൬.

അത്രയേറെ മുനികൾ എല്ലാം പ്രവർത്തികളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവരാണ്; തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും സങ്കല്പനിരാസവും ബുദ്ധിയും കൊണ്ടാണ് അവർ ജീവിക്കുന്നത്.

യത്ര യത്രാവതിഷ്ഠനേതേ യാവദാഹൂതസംപ്ലവം । വേദാനുവചനം യജ്ഞാ ബ്രഹ്മചര്യ്യം തപോ ദമഃ ।। ൩൭൬.

അവർ എവിടെയിരുന്നാലും, ഹോമങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നതുവരെ വേദപാരായണം, യജ്ഞങ്ങൾ, ബ്രഹ്മചര്യം, തപസ്, ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നിവ തുടരുന്നു.

ശ്രദ്ധോപവാസഃ സത്യത്വമാത്മനോ ജ്ഞാനഹേതവഃ । സ ത്വാശ്രമൈര്ന്നിദിധ്യാസ്യഃ സമസ്തൈരേവമേവ തു ।। ൩൭൬.

ശ്രദ്ധ, ഉപവാസം, സത്യനിഷ്ഠ, ആത്മജ്ഞാനം — ഇവയൊക്കെയാണ് ജ്ഞാനത്തിന് കാരണങ്ങൾ. ഈ എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഇങ്ങനെ തന്നെ ധ്യാനിക്കണം.

ദ്രഷ്ടവ്യ്സ്ത്വഥ മന്തവ്യഃ ശ്രോതവ്യശ്ച ദ്വിജാതിഭിഃ । യ ഏവമേനം വിന്ദന്തി യേ ചാരണ്യകമാശ്രിതാഃ ।। ൩൭൬.

അവനെ ദ്വിജന്മാർ കാണുകയും, ചിന്തിക്കുകയും, കേൾക്കുകയും വേണം. അവനെ കണ്ടെത്തുന്നവരും, കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.

ഉപാസതേ ദ്വിജാഃ സത്യം ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുതാഃ । ക്രമാത്തേ സമ്ഭവന്ത്യര്ച്ചിംരഹഃ ശുക്ലം തഥോത്തരം ।। ൩൭൬.

ദ്വിജന്മാർ പരമശ്രദ്ധയോടെ സത്യത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; ക്രമമായി അവർ പ്രകാശം, പകൽ, ശുക്ലപക്ഷം, ഉത്തരായണം എന്നിവ പ്രാപിക്കുന്നു.

അയനന്ദേവലോകഞ്ച സവിതാരം സവിദ്യുതം । തതസ്താന് പുരുഷോഽഭ്യേത്യ മാനസോ ബ്രഹ്മലോകികാന് ।। ൩൭൬.

അവർ ദേവലോകത്തേക്കും, സൂര്യനിലേക്കും, മിന്നലിലേക്കും പോകുന്നു; പിന്നെ മനസ്സിൽ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവരെ ആ പുരുഷൻ സമീപിക്കുന്നു.

കരോതി പുനാരാവൃത്തിസ്തേഷാമിഹ ന വിദ്യതേ । യജ്ഞേന തപസാ ദാനൈര്യേ ഹി സ്വര്ഗജിതോ ജനാഃ ।। ൩൭൬.

അവർക്കു വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവുന്നില്ല; യജ്ഞം, തപസ്, ദാനം എന്നിവകൊണ്ട് സ്വർഗം ജയിച്ചവർക്ക് ഈ ലോകത്തേക്ക് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല.

ധൂമം നിശാം കൃഷ്ണപക്ഷം ദക്ഷിണായനമേവ ച । പിതൃലോകം ചന്ദ്രമസം നഭോ വായും ജലം മഹീം ।। ൩൭൬.

പുക, രാത്രി, കൃഷ്ണപക്ഷം, ദക്ഷിണായനം, പിതൃലോകം, ചന്ദ്രൻ, ആകാശം, വായു, വെള്ളം, ഭൂമി — ഇവയൊക്കെയാണ്.

ക്രമാത്തേ സമ്ഭവന്തീഹ പുനരേവ വ്രജന്തി ച । ഏതദ്യോ ന വിജാനാതി മാര്ഗദ്വിതയമാത്മനഃ ।। ൩൭൬.

ഇവ ഓരോന്നും ക്രമമായി ഉണ്ടാകുന്നു, പിന്നെയും തിരിച്ചു പോകുന്നു. ആത്മാവിന്റെ ഈ രണ്ടു വഴികൾ ആരറിയുന്നില്ലോ —

ദന്ദശൂകഃ പതങ്ഗോ വാ ബവേത്കീടോഽഥവാ കൃമിഃ । ഹൃദയേ ദീപവദ്‌ബ്രഹ്മ ധ്യാനാജ്ജീവോ മൃതോ ഭവേത് ।। ൩൭൬.

അവൻ പാമ്പായോ, ചിറകുള്ള പുഴുവായോ, കീടമായോ, അഥവാ കൃമിയായോ ജനിക്കാം. എന്നാൽ ഹൃദയത്തിൽ വിളക്കുപോലെ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചാൽ, ജീവൻ മരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടും.

ന്യായാഗതധനസ്തത്ത്വജ്ഞാനനിഷ്ഠോഽതിഥിപ്രിയഃ । ശ്രാദ്ധകൃത്സത്യവാദീ ച ഗൃഹസ്ഥോഽപി വിമുച്യതേ ।। ൩൭൬.

ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം, സത്യജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരത, അതിഥികളെ സ്നേഹിക്കൽ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യൽ, സത്യം പറയൽ — ഇവയൊക്കെ ഉള്ള ഗൃഹസ്ഥനും മോക്ഷം നേടും.

അഗ്നിരുവാച ബ്രഹ്മജ്ഞാനം പ്രവക്ഷ്യാമി സംസാരാജ്ഞാനമുക്തയേ । അയമാത്മാ പരം ബ്രഹ്മ അഹമസ്മീതി മുച്യതേ ।। ൩൭൭.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: സാംസാരിക ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഞാൻ പറയുന്നു: 'ഈ ആത്മാവാണ് പരബ്രഹ്മം; ഞാനതാണു' എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.

ദേഹ ആത്മാ ന ഭവതി ദൃശ്യത്വാച്ച ഘടാദിവത് । പ്രസുപ്തേ മരണേ ദേഹാദാത്മാഽന്യോ ജ്ഞായതേ ധ്രുവം ।। ൩൭൭.

ദേഹം ആത്മാവല്ല, കാരണം അത് കണികണ്ടുപോലെയാണ്. ഉറക്കത്തിലും മരണത്തിലും, ആത്മാവ് ദേഹത്തേതല്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയാം.

ദേഹഃ സ ചേദ്‌വ്യവഹരേദവികാര്യ്യാദിസന്നിഭഃ । ചക്ഷുരാദീനീന്ദ്രിയാണി നാത്മാ വൈ കരണം ത്വതഃ ।। ൩൭൭.

ദേഹം ആത്മാവാണെങ്കിൽ, അത് മാറ്റമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കണം. കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആത്മാവല്ല, അവ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

മനോ ധീരപി ആത്മാ ന ദീപവത് കരണം ത്വതഃ । പ്രാണോഽപ്യാത്മാ ന ഭവതി സുഷുപ്തേ ചിത്പ്രഭാവതഃ ।। ൩൭൭.

മനസ്സും ബുദ്ധിയും ആത്മാവല്ല, അവയും വിളക്കുപോലെയുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്. പ്രാണനും ആത്മാവല്ല, കാരണം സുഷുപ്തിയിൽ ചൈതന്യം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.

ജാഗ്രത്സ്വപ്നേ ച ചൈതന്യം സങ്കീര്ണത്വാന്ന ബുധ്യതേ । വിജ്ഞാനരഹിതഃ പ്രാണഃ സുഷുപ്തേ ജ്ഞായതേ യതഃ ।। ൩൭൭.

ജാഗ്രതയിലും സ്വപ്നത്തിലും ചൈതന്യം കലർന്നതായിരിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് വ്യക്തമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല. സുഷുപ്തിയിൽ പ്രാണൻ ബോധമില്ലാതെ കാണാം.

അതോ നാത്മേന്ദ്രിയം തസ്മാദിന്ദ്രിയാദികമാത്മനഃ । അഹങ്കാരാഽപി നൈവാത്മാ ദേഹവദ്‌വ്യഭിചാരതഃ ।। ൩൭൭.

അതിനാൽ ആത്മാവ് ഇന്ദ്രിയമല്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അതുപോലെയുള്ളവയ്ക്കും ആത്മാവ് വേറെയാണ്. അഹങ്കാരവും ആത്മാവല്ല, കാരണം ദേഹത്തെപ്പോലെ അതും മാറുന്നു.

ഉക്തേഭ്യോ വ്യതിരിക്തോഽയമാത്മാ സര്വഹൃദി സ്ഥിതഃ । സര്വദ്രഷ്ടാ ച ഭോക്താ ച നക്തമുജ്ജ്വലദീപവത് ।। ൩൭൭.

ഇവ പറഞ്ഞവയൊക്കെയുമല്ലാത്ത ഈ ആത്മാവ് എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാം കാണുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ആണ്, രാത്രിയിൽ തെളിയുന്ന വിളക്കുപോലെയാണ്.

സമാധ്യാരമ്ഭകാലേ ച ഏവം സഞ്ചിന്തയേന്മുനിഃ । യതോ ബ്രഹ്മണ ആകാശം ഖാദ്വായുര്വായുതോഽനലഃ ।। ൩൭൭.

ധ്യാനാരംഭത്തിൽ മുനി ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കണം: ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് ആകാശം, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വായു, വായുവിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉണ്ടാകുന്നു.

അഗ്നേരാപോ ജലാത്പൃഥ്വീ തതഃ സൂക്ഷ്മം ശരീരകം । അപഞ്ചീകൃതഭൂതേഭ്യ ആസന് പഞ്ചീകൃതാന്യതഃ ।। ൩൭൭.

അഗ്നിയിൽ നിന്ന് വെള്ളം, വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി. അവയിൽ നിന്ന് സൂക്ഷ്മശരീരം, അപ്പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്ന് പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.

സ്ഥൂലം ശരീരം ധ്യാത്വാസ്മാല്ല്യം ബ്രഹ്മണി ചിന്തയേത് । പഞ്ചോകൃതാനി ഭൂതാനി തത്കാര്യ്യഞ്ച വിരാട്‌സ്മൃതമ് ।। ൩൭൭.

സ്ഥൂലശരീരം ധ്യാനിച്ചശേഷം ബ്രഹ്മത്തെ ചിന്തിക്കണം. അങ്ങനെ പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങളും അവയുടെ ഫലവും വിരാട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

ഏതത് സ്ഥൂലം ശരീരം ഹി ആത്മനോ ജ്ഞാനകല്പിതം । ഇന്ദ്രിയൈരഥ വിജ്ഞാനം ധീരാ ജാഗരിതം വിദുഃ ।। ൩൭൭.

ഈ സ്ഥൂലശരീരം ആത്മാവിന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഫലമാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുഖേന ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ജ്ഞാനം ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് ധീരന്മാർ അറിയുന്നു.

വിശ്വസ്തദബിമാനീ സ്യാത് ത്രയമേനദകാരകം । അപഞ്ചീകൃതഭൂതാനി തത്കാര്ഥം ലിങ്ഗമുച്യതേ ।। ൩൭൭.

ഇതിൽ അഹംഭാവം ഉള്ളവനെ വിശ്വ എന്ന് പറയുന്നു. ഈ മൂന്നു അവസ്ഥകളും പ്രവർത്തനശേഷിയില്ലാത്തവയാണ്. അപ്പഞ്ചീകരിച്ച ഭൂതങ്ങൾ അവരുടെ കാര്യം ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ലിംഗശരീരം എന്നു പറയുന്നു.

സംയുക്തം സപ്തദശഭിര്ഹിരണ്യഗര്ഭസംജ്ഞിതം । ശരീരമാത്മനഃ സൂക്ഷ്മം ലിങ്ഗമിത്യഭിധീയതേ ।। ൩൭൭.

പതിനേഴു ഘടകങ്ങളുമായി ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ ഹിരണ്യഗർഭം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ആത്മാവിന്റെ സൂക്ഷ്മശരീരം ലിംഗശരീരം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്.

ജാഗ്രത്സംസ്കാരജഃ സ്വപ്നഃ പ്രത്യയോ വിഷയാത്മകഃ । ആത്മാ തദുപമാനീ സ്യാത്തൈജസോ ഹ്യപ്രപഞ്ചതഃ ।। ൩൭൭.

ജാഗ്രതയിൽ ഉണ്ടായ സ്മൃതികളിൽ നിന്നാണ് സ്വപ്നം ഉണ്ടാകുന്നത്; അതിൽ വിഷയം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതിൽ ആത്മാവ് ഐക്യപ്പെടുമ്പോൾ, അവനെ തൈജസൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, കാരണം അവൻ അപ്രപഞ്ചമാണ്.