അഗ്നിപുരാണമ്

അനന്താ രശ്മയസ്തസ്യ ദീപവദ് യഃ സ്ഥിതോ ഹൃദി । സിതാസിതാഃ കദ്രുനീലാഃ കപിലാഃ പീതലോഹിതാഃ ।। ൩൭൬.

ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വിളക്കുപോലെ, അവന്റെ കിരണങ്ങൾ അനന്തമാണ്; വെളുപ്പ്, കറുപ്പ്, കപിലം, നീലം, തവിട്ട്, മഞ്ഞ, ചുവപ്പ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള നിറങ്ങളിൽ അവ കാണാം.

ഊദ്‌ര്ധ്വമേകഃ സ്ഥിതസ്തേഷാം യോ ഭിത്ത്വാ സൂര്യ്യമണ്ഡലം । ബ്രഹ്മലോകമതിക്രമ്യ തേന യാതി പരാങ്ഗതിം ।। ൩൭൬.

അവയിൽ ഒന്നായി മേലോട്ട് നിലകൊള്ളുന്ന കിരണം സൂര്യന്റെ വട്ടം തുരന്ന്, ബ്രഹ്മലോകം കടന്ന്, പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു.

യദസ്യാന്യദ്രശ്മിശതമൂദ്‌ര്ധ്വമേവ വ്യവസ്ഥിതമ് । തേന ദേവനികായാനി ധാമാനി പ്രതിപദ്യതേ ।। ൩൭൬.

അവന്റെ അനേകം മറ്റു കിരണങ്ങളിൽ മേലോട്ട് നിലകൊള്ളുന്നവയാൽ, ദേവതകളുടെ ലോകങ്ങൾ അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.

യേ നൈകരൂപാശ്ചാധസ്താദ്രശ്മയോഽസ്യ മൃദുപ്രഭാഃ । ഇഹ കര്മോപഭോഗായ തൈശ്ച സഞ്ചരതേ ഹി സഃ ।। ൩൭൬.

അവന്റെ താഴെക്കാണുന്ന അനേകം രൂപങ്ങളായ കിരണങ്ങൾ മൃദുവായ പ്രകാശം നൽകുന്നു. ഇവിടെയുള്ള പ്രവൃത്തികളുടെ അനുഭവത്തിനായി അവയിലൂടെ അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി സര്വാണി മനഃ കര്മേന്ദ്രിയാണി ച । അഹങ്കാരശ്ച ബുദ്ധിശ്ച പൃഥിവ്യാദീനി ചൈവ ഹി ।। ൩൭൬.

എല്ലാ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളും, മനസ്സും, കര്‍മേന്ദ്രിയങ്ങളും, അഹങ്കാരവും, ബുദ്ധിയും, ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്.

അവ്യക്ത ആത്മാ ജ്ഞേത്രജ്ഞഃ ക്ഷേത്രസ്യാസ്യ നിഗദ്യതേ । ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതസ്യ സന്നസന് സദസച്ച സഃ ।। ൩൭൬.

അവ്യക്തമായ ആത്മാവും, അറിവിന്റെ അറിവാളും, ഈ ശരീരത്തിന്റെ അറിവാളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപതിയും, സത്തായും അസത്തായും നിലകൊള്ളുന്നവനുമാണ്.

ബുദ്ധേരുത്പത്തിരവ്യക്താ തതോഽഹങ്കാരസമ്ഭവഃ । തസ്മാത് ഖാദീനി ജായന്തേ ഏകോത്തരഗുണാനി തു ।। ൩൭൬.

ബുദ്ധിയുടെ ഉത്ഭവം അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നാണ്; അതിനുശേഷം അഹങ്കാരം ഉദിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് ആകാശം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഓരോന്നിലും ഒരു അധിക ഗുണം വീതം ചേർന്ന് ജനിക്കുന്നു.

ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രുപഞ്ച രസോം ഗന്ധശ്ച തദ്‌ഗുണാഃ । യോ യസ്മിന്നാശ്രിതശ്ചൈഷാം സ തസ്മിന്നേവ ലീയതേ ।। ൩൭൬.

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ അവയ്ക്കാണ്. ഏതിൽ അവയൊക്കെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ, അതിൽ തന്നെയാണ് അവ ഒടുവിൽ ലയിക്കുന്നത്.

സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ഗുണാസ്തസ്യൈവ കീത്തിതാഃ । രജസ്തമോബ്യാമാവിഷ്ടശ്ചക്രവദ്‌ഭ്രാമ്യതേ ഹി സഃ ।। ൩൭൬.

സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു. രജസ്സും തമസ്സും അവനെ പിടിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ, അവൻ ചക്രംപോലെ ചുറ്റുന്നു.

അനാദിരാദിമാന് യശ്ച സ ഏവ പുരുഷഃ പരഃ । ലിങ്ഗേന്ദ്രിയൈരുപഗ്രാഹ്യഃ സ വികാര ഉദാഹൃതഃ ।। ൩൭൬.

ആദിയില്ലാത്തവനും ആദിയുള്ളവനും ആയ പരപുരുഷൻ സൂക്ഷ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ മാറ്റമായാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

യതോ വേദാഃ പുരാണാനി വിദ്യോപനിഷദസ്തഥാ । ശ്ലോകാഃ സൂത്രാണി ഭാഷ്യാണി യച്ചാന്യദ്വാങ്‌മയം ഭവേത് ।। ൩൭൬.

വേദങ്ങൾ, പുരാണങ്ങൾ, വിജ്ഞാനം, ഉപനിഷത്തുകൾ, ശ്ലോകങ്ങൾ, സൂത്രങ്ങൾ, ഭാഷ്യങ്ങൾ, മറ്റെന്തെങ്കിലും വാക്കുകൾ എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

പിതൃയാനോപവീഥ്യാശ്ച യദഗസ്ത്യസ്യ ചാന്തരം । തേനാഗ്നിഹോത്രിണോ യാന്തി പ്ര്ജാകാമാ ദിവം പ്രതി ।। ൩൭൬.

പിതൃയാനപഥവും ഉപവീഥിയും അഗസ്ത്യന്റെ ഇടവേളയും കൊണ്ടാണ് സന്താനാശയമുള്ള അഗ്നിഹോത്രികൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നത്.

യേ ച ദാനപരാഃ സമ്യഗഷ്ടാഭിശ്ച ഗുണൈര്യുതാഃ । അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി മുനയോ ഗൃഹമേധിനഃ ।। ൩൭൬.

ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ താല്പര്യമുള്ളവരും, എട്ടു ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവരും, എൺപതിനായിരം മുനികൾ ഗൃഹസ്ഥരായിരിക്കുന്നു.

പുനരാവര്ത്തനേ വീജഭൂതാ ധര്മ്മപ്രവര്ത്തകാഃ । സപ്തര്ഷിനാഗവീഥ്യാശ്ച ദേവലോകം സമാശ്രിതാഃ ।। ൩൭൬.

അവർ പുനർജനനത്തിന് വിത്തായവരും, ധർമ്മം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നവരുമാണ്. സപ്തർഷിമാർക്കും നാഗപഥത്തിലും ഉള്ളവർ ദേവലോകം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

താവന്ത ഏവ മുനയഃ സര്വാരമ്ഭവിവര്ജ്ജിതാഃ । തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ സങ്ഗത്യാഗേന മേധയാ ।। ൩൭൬.

അത്രയേറെ മുനികൾ എല്ലാം പ്രവർത്തികളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവരാണ്; തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും സങ്കല്പനിരാസവും ബുദ്ധിയും കൊണ്ടാണ് അവർ ജീവിക്കുന്നത്.

യത്ര യത്രാവതിഷ്ഠനേതേ യാവദാഹൂതസംപ്ലവം । വേദാനുവചനം യജ്ഞാ ബ്രഹ്മചര്യ്യം തപോ ദമഃ ।। ൩൭൬.

അവർ എവിടെയിരുന്നാലും, ഹോമങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നതുവരെ വേദപാരായണം, യജ്ഞങ്ങൾ, ബ്രഹ്മചര്യം, തപസ്, ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നിവ തുടരുന്നു.

ശ്രദ്ധോപവാസഃ സത്യത്വമാത്മനോ ജ്ഞാനഹേതവഃ । സ ത്വാശ്രമൈര്ന്നിദിധ്യാസ്യഃ സമസ്തൈരേവമേവ തു ।। ൩൭൬.

ശ്രദ്ധ, ഉപവാസം, സത്യനിഷ്ഠ, ആത്മജ്ഞാനം — ഇവയൊക്കെയാണ് ജ്ഞാനത്തിന് കാരണങ്ങൾ. ഈ എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഇങ്ങനെ തന്നെ ധ്യാനിക്കണം.

ദ്രഷ്ടവ്യ്സ്ത്വഥ മന്തവ്യഃ ശ്രോതവ്യശ്ച ദ്വിജാതിഭിഃ । യ ഏവമേനം വിന്ദന്തി യേ ചാരണ്യകമാശ്രിതാഃ ।। ൩൭൬.

അവനെ ദ്വിജന്മാർ കാണുകയും, ചിന്തിക്കുകയും, കേൾക്കുകയും വേണം. അവനെ കണ്ടെത്തുന്നവരും, കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.

ഉപാസതേ ദ്വിജാഃ സത്യം ശ്രദ്ധയാ പരയാ യുതാഃ । ക്രമാത്തേ സമ്ഭവന്ത്യര്ച്ചിംരഹഃ ശുക്ലം തഥോത്തരം ।। ൩൭൬.

ദ്വിജന്മാർ പരമശ്രദ്ധയോടെ സത്യത്തെ ആരാധിക്കുന്നു; ക്രമമായി അവർ പ്രകാശം, പകൽ, ശുക്ലപക്ഷം, ഉത്തരായണം എന്നിവ പ്രാപിക്കുന്നു.

അയനന്ദേവലോകഞ്ച സവിതാരം സവിദ്യുതം । തതസ്താന് പുരുഷോഽഭ്യേത്യ മാനസോ ബ്രഹ്മലോകികാന് ।। ൩൭൬.

അവർ ദേവലോകത്തേക്കും, സൂര്യനിലേക്കും, മിന്നലിലേക്കും പോകുന്നു; പിന്നെ മനസ്സിൽ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവരെ ആ പുരുഷൻ സമീപിക്കുന്നു.

കരോതി പുനാരാവൃത്തിസ്തേഷാമിഹ ന വിദ്യതേ । യജ്ഞേന തപസാ ദാനൈര്യേ ഹി സ്വര്ഗജിതോ ജനാഃ ।। ൩൭൬.

അവർക്കു വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാവുന്നില്ല; യജ്ഞം, തപസ്, ദാനം എന്നിവകൊണ്ട് സ്വർഗം ജയിച്ചവർക്ക് ഈ ലോകത്തേക്ക് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല.

ധൂമം നിശാം കൃഷ്ണപക്ഷം ദക്ഷിണായനമേവ ച । പിതൃലോകം ചന്ദ്രമസം നഭോ വായും ജലം മഹീം ।। ൩൭൬.

പുക, രാത്രി, കൃഷ്ണപക്ഷം, ദക്ഷിണായനം, പിതൃലോകം, ചന്ദ്രൻ, ആകാശം, വായു, വെള്ളം, ഭൂമി — ഇവയൊക്കെയാണ്.

ക്രമാത്തേ സമ്ഭവന്തീഹ പുനരേവ വ്രജന്തി ച । ഏതദ്യോ ന വിജാനാതി മാര്ഗദ്വിതയമാത്മനഃ ।। ൩൭൬.

ഇവ ഓരോന്നും ക്രമമായി ഉണ്ടാകുന്നു, പിന്നെയും തിരിച്ചു പോകുന്നു. ആത്മാവിന്റെ ഈ രണ്ടു വഴികൾ ആരറിയുന്നില്ലോ —

ദന്ദശൂകഃ പതങ്ഗോ വാ ബവേത്കീടോഽഥവാ കൃമിഃ । ഹൃദയേ ദീപവദ്‌ബ്രഹ്മ ധ്യാനാജ്ജീവോ മൃതോ ഭവേത് ।। ൩൭൬.

അവൻ പാമ്പായോ, ചിറകുള്ള പുഴുവായോ, കീടമായോ, അഥവാ കൃമിയായോ ജനിക്കാം. എന്നാൽ ഹൃദയത്തിൽ വിളക്കുപോലെ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചാൽ, ജീവൻ മരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടും.

ന്യായാഗതധനസ്തത്ത്വജ്ഞാനനിഷ്ഠോഽതിഥിപ്രിയഃ । ശ്രാദ്ധകൃത്സത്യവാദീ ച ഗൃഹസ്ഥോഽപി വിമുച്യതേ ।। ൩൭൬.

ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം, സത്യജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരത, അതിഥികളെ സ്നേഹിക്കൽ, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യൽ, സത്യം പറയൽ — ഇവയൊക്കെ ഉള്ള ഗൃഹസ്ഥനും മോക്ഷം നേടും.

അഗ്നിരുവാച ബ്രഹ്മജ്ഞാനം പ്രവക്ഷ്യാമി സംസാരാജ്ഞാനമുക്തയേ । അയമാത്മാ പരം ബ്രഹ്മ അഹമസ്മീതി മുച്യതേ ।। ൩൭൭.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: സാംസാരിക ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഞാൻ പറയുന്നു: 'ഈ ആത്മാവാണ് പരബ്രഹ്മം; ഞാനതാണു' എന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.

ദേഹ ആത്മാ ന ഭവതി ദൃശ്യത്വാച്ച ഘടാദിവത് । പ്രസുപ്തേ മരണേ ദേഹാദാത്മാഽന്യോ ജ്ഞായതേ ധ്രുവം ।। ൩൭൭.

ദേഹം ആത്മാവല്ല, കാരണം അത് കണികണ്ടുപോലെയാണ്. ഉറക്കത്തിലും മരണത്തിലും, ആത്മാവ് ദേഹത്തേതല്ലെന്ന് ഉറപ്പായി അറിയാം.

ദേഹഃ സ ചേദ്‌വ്യവഹരേദവികാര്യ്യാദിസന്നിഭഃ । ചക്ഷുരാദീനീന്ദ്രിയാണി നാത്മാ വൈ കരണം ത്വതഃ ।। ൩൭൭.

ദേഹം ആത്മാവാണെങ്കിൽ, അത് മാറ്റമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കണം. കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആത്മാവല്ല, അവ ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

മനോ ധീരപി ആത്മാ ന ദീപവത് കരണം ത്വതഃ । പ്രാണോഽപ്യാത്മാ ന ഭവതി സുഷുപ്തേ ചിത്പ്രഭാവതഃ ।। ൩൭൭.

മനസ്സും ബുദ്ധിയും ആത്മാവല്ല, അവയും വിളക്കുപോലെയുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്. പ്രാണനും ആത്മാവല്ല, കാരണം സുഷുപ്തിയിൽ ചൈതന്യം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.