അഗ്നിപുരാണമ്

സമ്പൂര്ണമണ്ഡലം വ്യോമ്നി ശിവകല്ലോലപൂര്ണിതം । തഥാ ഹൃത്‌കമലേ ധ്യായേത്തന്മധ്യേ സ്വതനും സ്മരേത് ൩൭൫.

ആകാശത്ത് പൂർണ്ണവൃത്തം ശിവതരംഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായി ധ്യാനിക്കണം; അതുപോലെ ഹൃദയകമലത്തിൽ അതിന്റെ നടുവിൽ സ്വന്തം രൂപം ഓർക്കണം.

അഗ്നിരുവാച യദാത്മമാത്രം നിര്ഭാസം സ്തിമിതോദധിവത് സ്ഥിതം । ചൈതന്യരൂപവദ്ധ്യാനം തത് സമാധിരിഹോച്യതേ ।। ൩൭൬.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ആത്മാവു മാത്രം തെളിഞ്ഞ്, ശാന്തമായ സമുദ്രംപോലെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ചൈതന്യസ്വരൂപമായ ധ്യാനം ഇവിടെ സമാധിയെന്ന് പറയുന്നു.

ധ്യായന്മനഃ സന്നിവേശ്യ യസ്തിഷ്ഠേദചലസ്ഥിരഃ । നിര്വാതാനലവദ്യോഗീ സമാധിസ്ഥഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ ।। ൩൭൬.

മനസ്സിനെ ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അചഞ്ചലമായും സ്ഥിരമായും ഇരിക്കുന്നവൻ, കാറ്റില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ, സമാധിയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന യോഗിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

ന ശ്രൃണോതി ന ചാഘ്രാതി ന പശ്യതി ന വമ്യതി । ന ച സപര്ശം വിജാനാതി ന സങ്കല്പയതേ മനഃ ।। ൩൭൬.

അവൻ കേൾക്കുകയുമില്ല, വാസനയറിയുകയുമില്ല, കാണുകയുമില്ല, സംസാരിക്കുകയുമില്ല; സ്പർശം അറിയുകയുമില്ല, മനസ്സിൽ ചിന്തകൾ ഉണ്ടാകുകയുമില്ല.

ന ചാഭിമന്യതേ കിഞ്ചിന്ന ച ബുധ്യതി കാഷ്ഠവത് । ഏവമീശ്വരസംലീനഃ സമാധിസ്ഥഃ സ ഗീയതേ ।। ൩൭൬.

അവൻ ഒന്നും അവകാശപ്പെടുകയുമില്ല, ഉണരുകയുമില്ല, മരച്ചില്ലപോലെ; ഇങ്ങനെ ഈശ്വരനിൽ ലയിച്ചവൻ സമാധിസ്ഥനെന്നു പറയുന്നു.

യഥാ ദീപോ നിവാതസ്ഥോ നേങ്ഗതേ സോപമാ സ്മൃതാ । ധ്യായതോ വിഷ്ണുമാത്മാനം സമാധിസ്തസ്യ യോഗിനഃ ।। ൩൭൬.

കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വെളിച്ചം കുലുങ്ങാതെ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണുവിനെ ആത്മാവായി ധ്യാനിക്കുന്ന യോഗിക്ക് മനസ്സിന്റെ അചഞ്ചലത ലഭിക്കുന്നു.

ഉപസര്ഗാഃ പ്രവര്ത്തന്തേ ദിവ്യാഃ സിദ്ധിപ്രസൂചകാഃ । പാതിതഃ ശ്രാവണോ ധാതുര്ദശനസ്ബാങ്ഗവേദനാഃ ।। ൩൭൬.

ദൈവികമായ ശക്തികൾ ഉടലെടുക്കുന്നതിന്റെ സൂചനയായി, ചെവിയിൽ മുഴക്കം, ശരീരത്തിൽ വിറയൽ, പല്ലിലും അങ്കങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

പ്രാര്ഥയന്തി ച തം ദേവാ ഭോഗൈര്ദിവ്യൈശ്ച യോഗിനം । നൃപാശ്ച പൃഥിവീദാനൈര്ധനൈസ്ച സുധനാധിപാഃ ।। ൩൭൬.

ദേവന്മാരും രാജാക്കളും മഹാസമ്പന്നന്മാരും ആ യോഗിയെ ദൈവികസുഖങ്ങൾകൊണ്ടും ഭൂമിയും ധനവും നൽകിക്കൊണ്ടും തേടിവരുന്നു.

വേദാദിസര്വ്വശാസ്ത്രഞ്ച സ്വയമേവ പ്രവര്തതേ । അഭീഷ്ടഛന്ദോവിഷയം കാവ്യഞ്ചാസ്യ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൩൭൬.

വേദങ്ങളും മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളും സ്വയമേവ അവനിൽ ഉദിക്കുന്നു; അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാവ്യവും മറ്റു വാചകങ്ങളും സ്വതന്ത്രമായി പ്രസരിക്കുന്നു.

രസായനാനി ദിവ്യാനി ദിവ്യാശ്ചൌഷധയസ്തഥാ । സമസ്താനി ച ശില്പാനി കലാഃ സര്വാശ്ച വിന്ദതി ।। ൩൭൬.

അവൻ ദൈവിക രസായനങ്ങളും ഔഷധങ്ങളും എല്ലാ കലകളും ശില്പകലകളും കൈവരിക്കുന്നു.

സുരേന്ദ്രകന്യാ ഇത്യാദ്യാ ഗുണാശ്ച പ്രതിഭാദയഃ । തൃണവത്താന്ത്യജേദ് യസ്തു തസ്യ വിഷ്ണുഃ പ്രസീദതി ।। ൩൭൬.

ദേവേന്ദ്രന്റെ പുത്രിമാരുടെ അനുഗ്രഹം പോലുള്ള മഹത്വങ്ങൾക്കും പ്രകാശത്തിനും തൃണമായി ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനോടാണ് വിഷ്ണു പ്രസന്നനാകുന്നത്.

അണിമാദിഗുണൈശ്വര്യ്യഃ ശിഷ്യേ ജ്ഞാനം പ്രകാശ്യ ച । ഭുക്ത്വാ ഭോഗാന് യഥേച്ഛാതസ്തനൂന്ത്യക്ത്വാലയാത്തതഃ ।। ൩൭൬.

അണിമാദി ശക്തികൾ പ്രാപിച്ചശേഷം, ശിഷ്യനോട് ജ്ഞാനം പങ്കുവെച്ച്, ഇഷ്ടാനുസൃതമായി അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അവൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് യാത്രതിരിക്കുന്നു.

തിഷ്ഠേത് സ്വാത്മനി വിജ്ഞാന ആനന്ദേ ബ്രഹ്മണീശ്വരേ । മലിനോ ഹി യഥാദര്ശ ആത്മജ്ഞാനായ ന ക്ഷമഃ ।। ൩൭൬.

അവൻ ആത്മാവിൽ, ജ്ഞാനത്തിൽ, ആനന്ദത്തിൽ, പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; മലിനമായ കണ്ണാടി സ്വയം കാണാൻ അയോഗ്യമായതുപോലെ, അശുദ്ധനായവനും ആത്മജ്ഞാനത്തിന് അയോഗ്യനാണ്.

സര്വാശ്രയാന്നിജേ ദേഹേ ദേഹീ വിന്ദതി വേദനാം । യോഗയുക്തസ്തു സര്വ്വേഷാം യോഗാന്നാപ്നോതി വേദനാം ।। ൩൭൬.

സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ എല്ലാ ആശ്രയങ്ങൾകൊണ്ടും ജീവൻ അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ യോഗത്തിൽ ഏകാഗ്രനായവൻ ഈ അനുഭവങ്ങൾ ഒന്നും അനുഭവിക്കുന്നില്ല.

ആകാശമേകം ഹി യഥാ ഘടാദിഷു പൃഥഗ് ഭവേത് । തഥാത്മൈകോ ഹ്യനേകേഷു ജലാധാരേഷ്വിവാംശുമാന് ।। ൩൭൬.

ഒരു ആകാശം പല കലശങ്ങളിലും വേറിട്ടതുപോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ഒരേ ആത്മാവ് പലരിലും, സൂര്യൻ വെള്ളം നിറച്ച പാത്രങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ, നിലകൊള്ളുന്നു.

ബ്രഹ്മഖാനിലതേജാംസി ജലഭൂക്ഷിതിധാതവഃ । ഇമേ ലോകാ ഏഷ ചാത്മാ തസ്മാച്ച സചരാചരം ।। ൩൭൬.

ബ്രഹ്മ, ആകാശം, വായു, തീ, വെള്ളം, ഭൂമി, ഘടകങ്ങൾ, ലോകങ്ങൾ, ഈ ആത്മാവ്, സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതും എല്ലാം അതിൽ നിന്നാണ് ഉദിക്കുന്നത്.

മൃദ്ദണ്ഡ ചക്രസംയോഗാത് കുമ്ഭകാരോ യഥാ ഘടം । കരോതി തൃണമൃത്കാഷ്ഠൈര്ഗൃഹം വാ ഗൃഹകാരകഃ ।। ൩൭൬.

കുമ്മിയൻ മണ്ണും ദണ്ഡും ചക്രവും ചേർത്ത് കലശം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയും, വീട് നിർമ്മിക്കുന്നവൻ തൃണമണ്ണ് മരം എന്നിവ ചേർത്ത് വീട് പണിയുന്നതുപോലെയും,

കരണാന്യേവമാദായ താസു താസ്വിഹ യോനിഷു । സൃജത്യാത്മാനമാത്മൈവ സമ്ഭൂയ കരണാനി ച ।। ൩൭൬.

അങ്ങനെ തന്നെ, വിവിധ യോനികളിൽ ഉപകരണങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്വീകരിച്ച്, ആത്മാവ് തന്നെയും ഉപകരണങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

കര്മണാദോഷമോഹാഭ്യാമിച്ഛയൈവ സ ബധ്യതേ । ജ്ഞാനാദ്വിമുച്യതേ ജീവോ ധര്മാദ് യോഗീ ന രോഗഭാക് ।। ൩൭൬.

കർമ്മം, ദോഷം, മായ എന്നിവയും ആഗ്രഹം കൊണ്ടുമാണ് ബന്ധനം; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ജീവൻ മോചിതനാകുന്നു, ധർമ്മം പാലിക്കുന്ന യോഗിക്ക് രോഗം ബാധിക്കില്ല.

വര്ത്യാധാരസ്നേഹയോഗാദ് യഥാ ദീപസ്യ സംസ്ഥിതിഃ । വിക്രിയാപി ച ദൃഷ്ടൈവമകാലേ പ്രാണസംക്ഷയഃ ।। ൩൭൬.

വട്ടിയും ആധാരവും എണ്ണയും കൊണ്ടാണ് വിളക്ക് നിലനിൽക്കുന്നത്; അതിന്റെ മാറ്റങ്ങൾ കാണാം, എന്നാൽ സമയമാകുമ്പോൾ പ്രാണൻ അശാന്തമാകുന്നു.

അനന്താ രശ്മയസ്തസ്യ ദീപവദ് യഃ സ്ഥിതോ ഹൃദി । സിതാസിതാഃ കദ്രുനീലാഃ കപിലാഃ പീതലോഹിതാഃ ।। ൩൭൬.

ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വിളക്കുപോലെ, അവന്റെ കിരണങ്ങൾ അനന്തമാണ്; വെളുപ്പ്, കറുപ്പ്, കപിലം, നീലം, തവിട്ട്, മഞ്ഞ, ചുവപ്പ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള നിറങ്ങളിൽ അവ കാണാം.

ഊദ്‌ര്ധ്വമേകഃ സ്ഥിതസ്തേഷാം യോ ഭിത്ത്വാ സൂര്യ്യമണ്ഡലം । ബ്രഹ്മലോകമതിക്രമ്യ തേന യാതി പരാങ്ഗതിം ।। ൩൭൬.

അവയിൽ ഒന്നായി മേലോട്ട് നിലകൊള്ളുന്ന കിരണം സൂര്യന്റെ വട്ടം തുരന്ന്, ബ്രഹ്മലോകം കടന്ന്, പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു.

യദസ്യാന്യദ്രശ്മിശതമൂദ്‌ര്ധ്വമേവ വ്യവസ്ഥിതമ് । തേന ദേവനികായാനി ധാമാനി പ്രതിപദ്യതേ ।। ൩൭൬.

അവന്റെ അനേകം മറ്റു കിരണങ്ങളിൽ മേലോട്ട് നിലകൊള്ളുന്നവയാൽ, ദേവതകളുടെ ലോകങ്ങൾ അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു.

യേ നൈകരൂപാശ്ചാധസ്താദ്രശ്മയോഽസ്യ മൃദുപ്രഭാഃ । ഇഹ കര്മോപഭോഗായ തൈശ്ച സഞ്ചരതേ ഹി സഃ ।। ൩൭൬.

അവന്റെ താഴെക്കാണുന്ന അനേകം രൂപങ്ങളായ കിരണങ്ങൾ മൃദുവായ പ്രകാശം നൽകുന്നു. ഇവിടെയുള്ള പ്രവൃത്തികളുടെ അനുഭവത്തിനായി അവയിലൂടെ അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി സര്വാണി മനഃ കര്മേന്ദ്രിയാണി ച । അഹങ്കാരശ്ച ബുദ്ധിശ്ച പൃഥിവ്യാദീനി ചൈവ ഹി ।। ൩൭൬.

എല്ലാ ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങളും, മനസ്സും, കര്‍മേന്ദ്രിയങ്ങളും, അഹങ്കാരവും, ബുദ്ധിയും, ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്.

അവ്യക്ത ആത്മാ ജ്ഞേത്രജ്ഞഃ ക്ഷേത്രസ്യാസ്യ നിഗദ്യതേ । ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതസ്യ സന്നസന് സദസച്ച സഃ ।। ൩൭൬.

അവ്യക്തമായ ആത്മാവും, അറിവിന്റെ അറിവാളും, ഈ ശരീരത്തിന്റെ അറിവാളായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ അധിപതിയും, സത്തായും അസത്തായും നിലകൊള്ളുന്നവനുമാണ്.

ബുദ്ധേരുത്പത്തിരവ്യക്താ തതോഽഹങ്കാരസമ്ഭവഃ । തസ്മാത് ഖാദീനി ജായന്തേ ഏകോത്തരഗുണാനി തു ।। ൩൭൬.

ബുദ്ധിയുടെ ഉത്ഭവം അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നാണ്; അതിനുശേഷം അഹങ്കാരം ഉദിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് ആകാശം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഓരോന്നിലും ഒരു അധിക ഗുണം വീതം ചേർന്ന് ജനിക്കുന്നു.

ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രുപഞ്ച രസോം ഗന്ധശ്ച തദ്‌ഗുണാഃ । യോ യസ്മിന്നാശ്രിതശ്ചൈഷാം സ തസ്മിന്നേവ ലീയതേ ।। ൩൭൬.

ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ അവയ്ക്കാണ്. ഏതിൽ അവയൊക്കെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നുവോ, അതിൽ തന്നെയാണ് അവ ഒടുവിൽ ലയിക്കുന്നത്.

സത്ത്വം രജസ്തമശ്ചൈവ ഗുണാസ്തസ്യൈവ കീത്തിതാഃ । രജസ്തമോബ്യാമാവിഷ്ടശ്ചക്രവദ്‌ഭ്രാമ്യതേ ഹി സഃ ।। ൩൭൬.

സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു. രജസ്സും തമസ്സും അവനെ പിടിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ, അവൻ ചക്രംപോലെ ചുറ്റുന്നു.