അഗ്നിപുരാണമ്

യദ്വാഹ്യാവസ്ഥിതം ലക്ഷഅയം തസ്മാന്ന ചലതേ മനഃ । താവത് കാലം പ്രദേശേഷു ധാരണാ മനസി സ്ഥിതിഃ ।। ൩൭൫.

മനസ്സ് തിരഞ്ഞെടുത്ത ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് നീങ്ങാതെ, ആ സ്ഥലത്ത് ആ കാലം മുഴുവൻ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ധാരണ, അഥവാ മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരത.

കാലാവധി പരിച്ഛിന്നം ദേഹേ സംസ്ഥാപിതം മനഃ । ന പ്രച്യവതി യല്ലക്ഷ്യാദ്ധാരണാ സാഽഭിധീയതേ ।। ൩൭൫.

നിശ്ചിതമായ സമയം മനസ്സിനെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് അതു ചലിക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ധാരണ എന്നു പറയുന്നു.

ധാരണാ ദ്വാദശായാമാ ധ്യാനം ദ്വാദശധാരണാഃ । ധ്യാനം ദ്വാദശകം യാവത്സമാധിരഭിധീയതേ ।। ൩൭൫.

പന്ത്രണ്ട് അളവാണ് ധാരണ; പന്ത്രണ്ട് ധാരണകൾ ചേർന്നതാണ് ധ്യാനം; പന്ത്രണ്ട് ധ്യാനങ്ങൾ വരെ സമാധി എന്നു പറയുന്നു.

ധാരണാഭ്യാസയുക്താത്മാ യദി പ്രാണൈര്വിമുച്യതേ । കുലൈകവിംശമുത്താര്യ്യ സ്വര്യ്യാതി പരമം പദം ।। ൩൭൫.

ധാരണാഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട ആത്മാവ് പ്രാണനുമായി വിടുമ്പോൾ, അവൻ കുടുംബരേഖ കടന്ന് പരമപദം പ്രാപിക്കും.

യസ്മിന് യസ്മിന് ഭവേദങ്ഗേ യോഗിനാം വ്യാധിസമ്ഭവഃ । തത്തദങ്ഗം ധിയാ വ്യാപ്യ ദാരയേത്തത്ത്വധാരണം ।। ൩൭൫.

യോഗികൾക്ക് ഏത് അവയവത്തിൽ രോഗം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും, ആ അവയവത്തിൽ മനസ്സിനെ വ്യാപിപ്പിച്ച് പിടിച്ചിരിക്കുക, അതാണ് തത്ത്വധാരണ.

ആഗ്നേയീ വാരുണീ ചൈവ ഐശാനീ ചാമൃതാത്മികാ । സാഗ്നിഃ ശിഖാ ഫഡന്താ ച വിഷ്ണോഃ കാര്യ്യാ ദ്വിജോത്തമ ।। ൩൭൫.

അഗ്നിയുടെയും ജലത്തിന്റെയും ഈശാനന്റെയും അമൃതസ്വരൂപങ്ങളെയും, അഗ്നിശിഖയും 'ഫട്' എന്ന അക്ഷരവും ചേർത്ത്, വിഷ്ണുവിൽ പ്രയോഗിക്കണം, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.

നാड़ീഭിര്വികടം ദിവ്യം ശൂലാഗ്രം വേധയേച്ഛുഭമ് । പാദാങ്ഗുഷ്ഠാത് കപാലാന്തം രശ്മിമണ്ഡലമാവൃതം ।। ൩൭൫.

ദിവ്യമായ ഭയങ്കരമായ സ്ത്രീസ്വരൂപങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, പാദം മുതൽ കപാലം വരെ കിരണവലയത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ശൂലത്തിന്റെ അഗ്രം ഭേദിച്ചെത്തണം.

തിര്യ്യക്‌ചാധോദ്‌ര്ധ്വഭാഗേഭ്യഃ പ്രയാന്ത്യോഽതീവ തേജസാ । ചിന്തയേത് സാധ്കേന്ദ്രസ്തം യാവത്സര്വം മഹാമുനേ ।। ൩൭൫.

വളരെ പ്രകാശമുള്ള വശത്തേക്കും താഴേക്കും മുകളേക്കുമുള്ള പ്രവാഹങ്ങൾ മുഴുവൻ മഹാമുനിയേ, സധ്കേന്ദ്രൻ മുഴുവൻ മനസ്സിൽ ആലോചിക്കണം.

ഭസ്മീഭൂതം ശരീരം സ്വന്തതശ്ചൈവോപസംഹരേത് । ശീതശ്ലേഷ്മാദയഃ പാപം വിനശ്യന്തി ദ്വിജാതയഃ ।। ൩൭൫.

ശരീരം കണക്കിൽ അഗ്നിയായി ചാരമായതിനെ അകത്തേക്ക് ആകർഷിച്ച് നിലനിർത്തണം; ശീതം, കഫം തുടങ്ങിയ പാപങ്ങൾ ദ്വിജന്മാർക്കു നശിക്കും.

ശിരോ ധീരഞ്ച കാരഞ്ച കണ്ഠം ചാധോമുഖേ സ്മരേത് । ധ്യായേദച്ഛിന്നചിത്താത്മാ ഭൂയോ ഭൂതേന ചാത്മനാ ।। ൩൭൫.

തല, ബുദ്ധി, കഴുത്ത് എന്നിവയെ താഴോട്ട് നോക്കുന്നവയായി ഓർമ്മിക്കണം; മനസ്സും ആത്മാവും ഒന്നാക്കി, വീണ്ടും വീണ്ടും ഭൗതികാത്മാവിനൊപ്പം ധ്യാനിക്കണം.

സ്ഫുരച്ഛീകരസംസ്പര്ശപ്രഭൂതേ ഹിമഗാമിഭിഃ । ധാരാഭിരഖിലം വിശ്വമാപൂര്യ്യ ഭുവി ചിന്തയേത് ।। ൩൭൫.

തണുത്ത് തിളങ്ങുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ സ്പർശം നിറഞ്ഞ ധാരകളാൽ ഭൂമിയിൽ മുഴുവൻ ലോകം നിറയുന്നതായി മനസ്സിൽ ആലോചിക്കണം.

ബ്രഹ്മരന്ധ്രാച്ച സംക്ഷോഭാദ്യാവദാധാരമണ്ഡലമ് । സുഷുമ്നാന്തര്ഗതോ ബൂത്വാ സംപൂര്ണേന്ദുകൃതാലയം ।। ൩൭൫.

ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിൽ നിന്ന് അടിസ്ഥാനം വരെ ഉണർവോടെ, സുഷുമ്നയുടെ അകത്ത് കടന്ന്, പൂർണ്ണചന്ദ്രനാൽ നിർമ്മിതമായ ആ ആലയം നിറയ്ക്കണം.

സംപ്ലാവ്യ ഹിമസംസ്പര്ശ തോയേനാമൃതമൂര്ത്തിനാ । ക്ഷുത് പിപാസാക്രമപ്രായസന്താപപരിപീड़ിതഃ ।। ൩൭൫.

തണുത്ത അമൃതസ്വരൂപമായ വെള്ളത്തിൽ മുഴുകി, വിശപ്പും ദാഹവും കഠിനമായ വേദനയും അനുഭവിച്ചാലും സഹിക്കണം.

ധാരയേദ്വാരുണീം മന്ത്രീ തുഷ്ട്യര്ഥം ചാപ്യതന്ത്രിതഃ । വാരുണീ ധാരണാ പ്രോക്താ ഐശാനീധാരണാം ശ്രൃഷു ।। ൩൭൫.

തൃപ്തിക്കായി മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അമൃതം മനസ്സിൽ നിലനിർത്തണം; അശാന്തതയില്ലാതെ വാരുണീധാരണ ചെയ്യണം; ഇനി ഐശാനീധാരണയും കേൾക്കൂ.

വ്യോഗ്നി ബ്രഹ്മമയേ പദ്മേ പ്രാണാപണേ ക്ഷയങ്ഗതേ । പ്രസാദം ചിന്തയേദ് വിഷ്ണോര്യാവച്ചിന്താ ക്ഷയം ഗതാ ।। ൩൭൫.

ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ കമലത്തിൽ, പ്രാണനും അപാനവും ശമിച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപ മുഴുവൻ ചിന്തിക്കണം, എല്ലാ ചിന്തകളും അവസാനിക്കുംവരെ.

മഹാഭാവഞ്ചപേത് സര്വ്വം തതോ വ്യാപക ഈശ്വരഃ । അര്ദ്ധേന്ദും പരമം ശാന്തം നിരാഭാസന്നിരഞ്ജനം ।। ൩൭൫.

മഹാഭാവം മുഴുവനും അനുഭവിച്ച്, അതിനുശേഷം സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരനെയും, അർദ്ധചന്ദ്രനെയും, പരമശാന്തിയെയും, രൂപമില്ലാത്ത നിർമലതയെയും ഗ്രഹിക്കണം.

അസത്യം സത്യമാഭാതി താവത്സര്വം ചരാചരം । യാവത് സ്വസ്യന്ദരൂപന്തു ന ദൃഷ്ടം ഗുരുവക്ത്രതഃ ।। ൩൭൫.

ഗുരുവിന്റെ വായിലൂടെ സ്വരൂപം കാണാതെവരെ, സത്യമല്ലാത്തത് സത്യമായി തോന്നും; സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലവും എല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെ.

ദൃഷ്ടേ തസ്മിന് പരേ തത്ത്വേ ആബ്രഹ്മ സചരാചരം । പ്രമാതൃമാനമേയഞ്ച ധ്യാനഹൃത്പദ്മകല്പനം ।। ൩൭൫.

അത് പരമതത്വം കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് എല്ലാം വരെ, അറിയുന്നവനും അളവുമിടുന്നതും അറിയപ്പെടുന്നതും, ഹൃദയകമലത്തിലെ ധ്യാനവും എല്ലാം ഭാവനയാകും.

മാതൃമോദകവത്സര്വം ജപഹോമാര്ചനാദികം । വിഷ്ണുമന്ത്രേണ വാ കുര്യ്യാദമൃതാം ധാരണാം വദേ ।। ൩൭൫.

മാതാവിന്റെ മധുരംപോലെ ജപം, ഹോമം, അർച്ചന തുടങ്ങിയ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിഷ്ണുമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്യണം; ഞാൻ അമൃതധാരണയെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

സംപൂര്ണേന്ദുനിഭം ധ്യായേത് കമലം തന്ത്രിമുഷ്ടിഗം । ശിരഃസ്ഥം ചിന്തയേത് യത്നാച്ഛശാങ്ഗായുതവര്ചസം ।। ൩൭൫.

പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള കമലം വിരലുകളിൽ പിടിച്ച്, അതിനെ തലയിൽ സൂക്ഷ്മമായി ചിന്തിക്കണം; അതിൽ ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള പ്രകാശം കാണണം.

സമ്പൂര്ണമണ്ഡലം വ്യോമ്നി ശിവകല്ലോലപൂര്ണിതം । തഥാ ഹൃത്‌കമലേ ധ്യായേത്തന്മധ്യേ സ്വതനും സ്മരേത് ൩൭൫.

ആകാശത്ത് പൂർണ്ണവൃത്തം ശിവതരംഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായി ധ്യാനിക്കണം; അതുപോലെ ഹൃദയകമലത്തിൽ അതിന്റെ നടുവിൽ സ്വന്തം രൂപം ഓർക്കണം.

അഗ്നിരുവാച യദാത്മമാത്രം നിര്ഭാസം സ്തിമിതോദധിവത് സ്ഥിതം । ചൈതന്യരൂപവദ്ധ്യാനം തത് സമാധിരിഹോച്യതേ ।। ൩൭൬.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ആത്മാവു മാത്രം തെളിഞ്ഞ്, ശാന്തമായ സമുദ്രംപോലെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ചൈതന്യസ്വരൂപമായ ധ്യാനം ഇവിടെ സമാധിയെന്ന് പറയുന്നു.

ധ്യായന്മനഃ സന്നിവേശ്യ യസ്തിഷ്ഠേദചലസ്ഥിരഃ । നിര്വാതാനലവദ്യോഗീ സമാധിസ്ഥഃ പ്രകീര്ത്തിതഃ ।। ൩൭൬.

മനസ്സിനെ ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അചഞ്ചലമായും സ്ഥിരമായും ഇരിക്കുന്നവൻ, കാറ്റില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ, സമാധിയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന യോഗിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

ന ശ്രൃണോതി ന ചാഘ്രാതി ന പശ്യതി ന വമ്യതി । ന ച സപര്ശം വിജാനാതി ന സങ്കല്പയതേ മനഃ ।। ൩൭൬.

അവൻ കേൾക്കുകയുമില്ല, വാസനയറിയുകയുമില്ല, കാണുകയുമില്ല, സംസാരിക്കുകയുമില്ല; സ്പർശം അറിയുകയുമില്ല, മനസ്സിൽ ചിന്തകൾ ഉണ്ടാകുകയുമില്ല.

ന ചാഭിമന്യതേ കിഞ്ചിന്ന ച ബുധ്യതി കാഷ്ഠവത് । ഏവമീശ്വരസംലീനഃ സമാധിസ്ഥഃ സ ഗീയതേ ।। ൩൭൬.

അവൻ ഒന്നും അവകാശപ്പെടുകയുമില്ല, ഉണരുകയുമില്ല, മരച്ചില്ലപോലെ; ഇങ്ങനെ ഈശ്വരനിൽ ലയിച്ചവൻ സമാധിസ്ഥനെന്നു പറയുന്നു.

യഥാ ദീപോ നിവാതസ്ഥോ നേങ്ഗതേ സോപമാ സ്മൃതാ । ധ്യായതോ വിഷ്ണുമാത്മാനം സമാധിസ്തസ്യ യോഗിനഃ ।। ൩൭൬.

കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വെളിച്ചം കുലുങ്ങാതെ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണുവിനെ ആത്മാവായി ധ്യാനിക്കുന്ന യോഗിക്ക് മനസ്സിന്റെ അചഞ്ചലത ലഭിക്കുന്നു.

ഉപസര്ഗാഃ പ്രവര്ത്തന്തേ ദിവ്യാഃ സിദ്ധിപ്രസൂചകാഃ । പാതിതഃ ശ്രാവണോ ധാതുര്ദശനസ്ബാങ്ഗവേദനാഃ ।। ൩൭൬.

ദൈവികമായ ശക്തികൾ ഉടലെടുക്കുന്നതിന്റെ സൂചനയായി, ചെവിയിൽ മുഴക്കം, ശരീരത്തിൽ വിറയൽ, പല്ലിലും അങ്കങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായ അനുഭവങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

പ്രാര്ഥയന്തി ച തം ദേവാ ഭോഗൈര്ദിവ്യൈശ്ച യോഗിനം । നൃപാശ്ച പൃഥിവീദാനൈര്ധനൈസ്ച സുധനാധിപാഃ ।। ൩൭൬.

ദേവന്മാരും രാജാക്കളും മഹാസമ്പന്നന്മാരും ആ യോഗിയെ ദൈവികസുഖങ്ങൾകൊണ്ടും ഭൂമിയും ധനവും നൽകിക്കൊണ്ടും തേടിവരുന്നു.

വേദാദിസര്വ്വശാസ്ത്രഞ്ച സ്വയമേവ പ്രവര്തതേ । അഭീഷ്ടഛന്ദോവിഷയം കാവ്യഞ്ചാസ്യ പ്രവര്ത്തതേ ।। ൩൭൬.

വേദങ്ങളും മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളും സ്വയമേവ അവനിൽ ഉദിക്കുന്നു; അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാവ്യവും മറ്റു വാചകങ്ങളും സ്വതന്ത്രമായി പ്രസരിക്കുന്നു.