അഗ്നിപുരാണമ്

തസ്യ ദ്വാദശഭിര്മാസൈഃ പരം ബ്രഹ്മാ പ്രകാശതേ । അണിമാദി കോടിജപ്യാല്ലക്ഷാത്സാരസ്വതാദികം ।। ൩൭൨.

അവനു പന്ത്രണ്ടു മാസത്തിനകം പരബ്രഹ്മം വെളിപ്പെടും. അനിമാദി ശക്തികളുടെ കോടിയോളം പ്രാവശ്യം ജപിച്ചാൽ സാരസ്വതാദി ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും.

വൈദികസ്താന്ത്രികോ മിശ്രോ വിഷ്ണോര്വൈ ത്രിവിധോ മഖഃ । ത്രയാണാമീപ്സിതേനൈകവിധിനാ ഹരിമര്ച്ചയേത് ।। ൩൭൨.

വേദികം, താന്ത്രികം, മിശ്രം — ഇതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള യാഗങ്ങൾ. ഈ മൂന്നിൽ ഇഷ്ടമായ രീതിയിൽ ഹരിയെ ആരാധിക്കണം.

പ്രണമ്യ ദണ്ഡവദ്ഭമൌ നമസ്കാരേണ യോഽര്ചയേത് । സ യാങ്ഗതിമവാപ്നോതി ന താം ക്രതുശതൈരപി ।। ൩൭൨.

ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത്തായി നമസ്കാരം ചെയ്ത് ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, അവൻ നേടുന്ന ഗതി ശതകണക്കിന് യാഗങ്ങൾ ചെയ്താലും ലഭിക്കില്ല.

യസ്യ ദേവേ പരാ ഭക്തിര്യഥാ ദേവേ തഥാ ഗുരൌ । തസ്യൈതേ കഥിതാ ഹ്യര്ഥാഃ പ്രകാശന്തേ മഹാത്മനഃ ।। ൩൭൨.

ദേവനോടു പരമഭക്തി ഉള്ളവനും, ദേവനോടുള്ളതുപോലെ ഗുരുവിനോടും ഭക്തി ഉള്ളവനും, ഇവിടെയുളള അർത്ഥങ്ങൾ വെളിപ്പെടും, മഹാത്മാവേ.

അഗ്നിരുവാച ആസനം കമലാദ്യുക്തം തദ്‌ബദ്‌ധ്വാ ചിന്തയേത്പരം । ശുചൌ ദേശേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ സ്ഥിരമാസനാമാത്മനഃ ।। ൩൭൩.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: താമരയോ മറ്റേതെങ്കിലും പൂക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി, ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സ്ഥിരമായ ഇരിപ്പിടം സ്ഥാപിച്ച്, പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം.

നാത്യുച്ഛ്രിതം നാതിനീചം ചേലാജിനകുശോത്തരം । തത്രൈകാഗ്രം മനഃ കൃത്വാ യതചിത്തേന്ദ്രിയക്രിയഃ ।। ൩൭൩.

അത് അത്യധികം ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആകരുത്; വസ്ത്രം, മൃഗച്ചർമ്മം, ദർഭ എന്നിവയാൽ മൂടിയിരിക്കണം. അവിടെ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, മനസ്സിന്റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രിക്കണം.

ഉപവിശ്യാസനേ യുഞ്ജ്യാദ്യോഗമാത്മവിശുദ്ധയേ । സമകായശിരഗ്രീവം ധാരയന്നചലം സ്ഥിരഃ ।। ൩൭൩.

ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്ന് ആത്മശുദ്ധിക്കായി യോഗം അഭ്യസിക്കണം. ശരീരം, തല, കഴുത്ത് നേരെ പിടിച്ച്, അചഞ്ചലമായും സ്ഥിരമായും ഇരിക്കണം.

സമ്പ്രേക്ഷ്യ നാസികാഗ്രം സ്വന്ദിശശ്ചാനവലോകയന് । പാര്ഷ്ണിഭ്യാം വൃഷണൌ രക്ഷംസ്തഥാ പ്രജനനം പുനഃ ।। ൩൭൩.

തൊണ്ടയുടെ അഗ്രം നോക്കി, മറ്റേതെങ്കിലും ദിശയിലേക്കും നോക്കാതെ, കാൽവിരലുകൾ കൊണ്ട് വൃക്കകളെയും, അതുപോലെ ജനനേന്ദ്രിയത്തെയും സംരക്ഷിക്കണം.

ഉരുഭ്യാമുപരിസ്ഥാപ്യ ബാഹൂ തിര്യ്യക് പ്രയത്നതഃ । ദക്ഷിണം കരപൃഷ്ഠഞ്ച ന്യസേദ്വാമതലോപരി ।। ൩൭൩.

ഉരുക്കളുടെ മുകളിൽ കൈകൾ കുറുകെ വച്ച്, വലതുകൈയുടെ പുറം ഇടതുകൈയുടെതാഴെ വയ്ക്കണം.

ഉന്നമ്യ ശനകൈര്വക്ത്ത്രം മുഖം വിഷ്ടഭ്യ ചാഗ്രതഃ । പ്രാണഃ സ്വദേഹജോ വായുസ്തസ്യായാമോ നിരോധനം ।। ൩൭൩.

മുഖം പതുക്കെ ഉയർത്തി, വായ് മുന്നിൽ ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചിരിക്കണം; സ്വദേഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വായു, അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ആയാമം എന്നു പറയുന്നു.

നാസികാപുടമങ്ഗുല്യാ പീഡ്യൈവ ച പരേണ ച । ഔദരം രേചയേദ്വായും രേചനാദ്രേചകഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൭൩.

മൂക്കിന്റെ ദ്വാരങ്ങൾ വിരലുകൾ കൊണ്ടും മറ്റേ കൈ കൊണ്ടും അമർത്തി, വയുവിൽ നിന്നുള്ള വായു പുറത്തേക്കു വിടണം; പുറത്തേക്കു വിടുന്നതിനെ രേചകം എന്നു പറയുന്നു.

ബാഹ്യേന വായുനാ ദേഹം ദൃതിവത് പൂരയേദ്യഥാ । തഥാ പൂര്ണശ്ച സന്തിഷ്ഠേത് പൂരണാത് പൂരകഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൭൩.

പുറത്തുള്ള വായു ശരീരത്തിൽ ഉറപ്പോടെ നിറയ്ക്കണം; അങ്ങനെ നിറച്ച്, പൂർണ്ണമായി ഇരിക്കുന്നത് പൂരകം എന്നു പറയുന്നു.

. ന മുഞ്ചതി ന ഗൃഹ്ണാതി വായുമന്തര്ബഹിഃ സ്ഥിതമ് । സമ്പൂര്ണകുമ്ഭവത്തിഷ്ഠേദചലഃ സ തു കുമ്ഭകഃ ।। ൩൭൩.

വായു പുറത്തേക്കോ അകത്തേക്കോ വിടുകയോ സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, പൂർണ്ണമായ ഒരു കലശംപോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കുന്നത് കുംഭകം എന്നു പറയുന്നു.

കന്യകഃ സകൃദുദ്‌ഘാതഃ സ വൈ ദ്വാദശമാത്രികഃ । മധ്യമശ്ച ദ്വിരുദ്‌ഘാതശ്ചതുര്വിംശതിമാത്രികഃ ।। ൩൭൩.

കന്യക എന്നത് ഒരിക്കൽ മാത്രം ശ്വാസം പുറത്തുവിടുന്നതോടെ പന്ത്രണ്ടു താളം വരെയാണ്. മധ്യമായത് രണ്ടുതവണ ശ്വാസം പുറത്തുവിടുന്നതോടെ ഇരുപത്തിയഞ്ചു താളം വരെയാണ്.

ഉത്തമശ്ച ത്രിരുദ്‌ഘാതഃ ഷട്‌ത്രിംശത്താലമാത്രികഃ । സ്വേദകമ്പാഭിഘാതാനാം ജനനശ്ചോത്തമോത്തമഃ ।। ൩൭൩.

ഉത്തമം മൂന്നു തവണ ശ്വാസം പുറത്തുവിടുന്നതോടെയാണ്, അതിന് മുപ്പത്താറു താളം വരെയാണ്. ചൂട്, വിറയൽ എന്നിവയ്ക്ക് ഇടയാക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും ശക്തമായത് ഇതാണ്.

അജിതാന്നാരുഹേദ്‌ഭൂമിം ഹിക്കാശ്വാസാദയസ്തഥാ । ജിതേ പ്രാണേ സ്വല്പദോഷവിണ്മൂത്രാദി പ്രജായതേ ।। ൩൭൩.

അഹാരം നിയന്ത്രിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവന് ഹിക്ക, ശ്വാസംമുട്ടൽ തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങൾ വരും. എന്നാൽ പ്രാണം നിയന്ത്രിച്ചാൽ ചെറിയ മലമൂത്രദോഷങ്ങൾ മാത്രം ഉണ്ടാകും.

ആരോഗ്യം ശീഘ്രഗാമിത്വമുത്സാഹഃ സ്വരസൌഷ്ഠവമ് । ബലവര്ണപ്രസാദശ്ച സര്വദോഷക്ഷയഃ ഫലം ।। ൩൭൩.

ആരോഗ്യം, വേഗത, ഉത്സാഹം, ശബ്ദത്തിലെ മാധുര്യം, ബലം, നിറത്തിന്റെ തെളിച്ചം, എല്ലാ ദോഷങ്ങളുടെയും നാശം എന്നിവയാണ് ഫലം.

ജപധ്യാനം വിനാഗര്ഭഃ സ ഗര്ഭസ്തത്സമന്വിതഃ । ഇന്ദ്രിയാണാം ജയാര്ഥായ സ ഗര്ഭം ധാരയേത്പരം ।। ൩൭൩.

ജപവും ധ്യാനവും ഇല്ലാതെ ചെയ്താൽ അതിനെ ഗർഭം എന്നു പറയുന്നു; അവയോടൊപ്പം ചെയ്താൽ അതാണ് യഥാർത്ഥ ഗർഭം. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാൻ അതിനെ പിടിച്ചു നിർത്തണം.

ജ്ഞാനവൈരാഗ്യയുക്താഭ്യാം പ്രാണായാമവശേന ച । ഇന്ദ്രിയാംശ്ച വിനിര്ജിത്യ സര്വമേവ ജിതം ഭവേത് ।। ൩൭൩.

ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും പ്രാണായാമത്തിന്റെ ശക്തിയുംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചാൽ എല്ലാം ജയിച്ചവനാകും.

ഇന്ദ്രിയാണ്യേവ തത്സര്വം യത് സ്വര്ഗനരകാവുഭൌ । നിഗൃഹീതവിസൃഷ്ടാനി സ്വര്ഗായ നരകായ ച ।। ൩൭൩.

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തേക്കും നരകത്തേക്കും നയിക്കുന്നവയാണ്. അവയെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും, വിട്ടുവിട്ടാൽ നരകം ലഭിക്കും.

ശരീരം രഥമിത്യാഹുരിന്ദ്രിയാണ്യസ്യ വാജിനഃ । മനശ്ച സാരഥിഃ പ്രോക്തഃ പ്രാണായാമഃ കശഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൭൩.

ശരീരം രഥം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിന്റെ കുതിരകൾ, മനസ്സാണ് സാരഥി, പ്രാണായാമം ചവിട്ടുകോലാണ് എന്ന് പറയുന്നു.

ജ്ഞാനവൈരാഗ്യരശ്മിഭ്യാം സായയാ വിധൃതം മനഃ । ശനൈര്നിശ്ചലതാമേതി പ്രാണായാമൈകസംഹിതമ് ।। ൩൭൩.

ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും എന്ന രശ്മികളാൽ പിടിച്ച മനസ്സ്, പ്രാണായാമത്തിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ക്രമേണ അശാന്തമാകുന്നു.

ജലബിന്ദും [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php കുശാഗ്രേണ] മാസേ മാസേ പിബേത്തു യഃ । സംവത്സരശതം സാഗ്രം പ്രാണായാമശ്ച തത്സമഃ ।। ൩൭൩.

ഓരോ മാസം ഒരു തുള്ളി വെള്ളം കുഷത്തണ്ട് കൊണ്ട് കുടിക്കുന്നവൻ നൂറ്റാണ്ട് വർഷം ജീവിക്കും; അതുപോലെയാണ് പ്രാണായാമത്തിന്റെ ഫലവും.

ഇന്ദ്രിയാണി പ്രസക്താനി പ്രവിശ്യ വിഷയോദധൌ । ആഹൃത്യ യോ നിഗൃഹ്ണാതി പ്രത്യാഹാരഃ സ ഉച്യതേ ।। ൩൭൩.

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയസമുദ്രത്തിൽ മുഴുകുമ്പോൾ അവയെ പിൻവലിച്ച് നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനെ പ്രത്യാഹാരം എന്നു പറയുന്നു.

ഉദ്ധരേദാത്മനാത്മാനം മജ്ജമാനം യഥാമ്ഭസി । ഭോഗനദ്യതിവേഗേന ജ്ഞാനവൃക്ഷം സമാശ്രയേത് ।। ൩൭൩.

താനെ തന്നെ, വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങുന്നപോലെ, ഉയർത്തണം; ഭോഗനദിയുടെ വേഗത്തിൽ ഒഴുകുമ്പോൾ ജ്ഞാനവൃക്ഷത്തിൽ ആശ്രയം വേണം.

അഗ്നിരുവാച ധ്യൈ ചിന്തായാം സ്മൃതോ ധാതുര്വിഷ്ണുചിന്താ മുഹുര്മുഹുഃ । അനാക്ഷിപ്തേന മനസാ ധ്യാനമിത്യഭിധീയതേ ।। ൩൭൪.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ചിന്തയിലാണു ധ്യാനം. വിഷ്ണുവിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അനായാസമായ മനസ്സോടെ ചിന്തിക്കുന്നതിനെ ധ്യാനം എന്നു പറയുന്നു.

ആത്മനഃ സമനസ്കസ്യ മുക്താശേഷോപധസ്യ ച । ബ്രഹ്മചിന്താസമാ ശക്തിര്ധ്യാനം നാമ തദുച്യതേ ।। ൩൭൪.

മനസ്സ് ശാന്തവും എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും വിട്ടുമാറിയതുമായ ഒരുവന് ബ്രഹ്മചിന്തയോടു തുല്യമായ ശക്തിയാണ് ധ്യാനം എന്നു പറയുന്നത്.

ധ്യേയാലമ്ബനസംസ്ഥസ്യ സദൃശപ്രത്യയസ്യ ച । പ്രത്യയാന്തരനിര്മുക്തഃ പ്രത്യയോ ധ്യാനമുച്യതേ ।। ൩൭൪.

ധ്യേയത്തിൽ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ചും, അതുമായി സാമ്യമുള്ള ചിന്തയിൽ, മറ്റു ചിന്തകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ആ ചിന്ത തന്നെയാണ് ധ്യാനം എന്നു പറയുന്നത്.

ധ്യേയാവസ്ഥിതചിത്തസ്യ പ്രദേശേ യത്ര കുത്രചിത് । ധ്യാനമേതത്സമുദ്ദിഷ്ടം പ്രത്യയസ്യൈകഭാവനാ ।। ൩൭൪.

ധ്യേയത്തിൽ മനസ്സു സ്ഥിരമായി ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവന് എവിടെയായാലും, ഒരേ ചിന്തയിലായിരിക്കുക തന്നെയാണ് ധ്യാനം എന്നു പറയുന്നത്.