അഗ്നിപുരാണമ്

ഷട് കൂര്ചാനി' സ്മൃതാനീഹ ഹസ്തയോഃ പാദയോഃ പൃഥക് । ഗ്രീവായാം ച തഥാ മേദ്രേ കഥിതാനി മനീഷിഭിഃ

കൈകളിലും കാലുകളിലും ഓരോന്നിൽ ആറു കൂർച്ചുകൾ വേർതിരിച്ച് ഉണ്ട്; അതുപോലെ കഴുത്തിലും ലിംഗത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പൃഷ്ഠവംശസ്യോപഗതാശ്ചതസ്രോ മാംസരജ്ജവഃ । താവന്ത്യ (ത്യ) ശ്ച തഥാ പേശ്യസ്താസാം ബന്ധനകാരികാഃ

പിന്നെച്ചുവട്ടിൽ നാലു മാംസസന്ധികൾ ഉണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ നാലു സ്നായുക്കൾ അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ഉണ്ട്.

സീരണ്യശ്ച തഥാ സപ്ത പഞ്ച മൂര്ധാനമാശ്രിതാഃ । ഏകൈകാ മേഢ്രജിഹ്വാസ്താ അസ്ഥിഷഷ്ടിശതത്രയമ്

ഏഴു ശിരകൾ, അഞ്ചു തലയിൽ; ഓരോന്നും ലിംഗത്തിലും നാവിലും ഉണ്ട്; അസ്ഥികൾ അറുപത്തിമൂന്നു എണ്ണം.

സൂക്ഷ്മൈഃ സഹ ചതുഃ ഷഷ്ടിര്ദശനാ വിംശതിര്നഖാഃ । പാണിപാദശലാകാശ്ച താസാം സ്ഥാനചതുഷ്ടയമ്

സൂക്ഷ്മമായവയും ഉൾപ്പെടുത്തി, പല്ലുകൾ അറുപത്തിനാലും, നഖങ്ങൾ ഇരുപതും, കൈകാലുകളുടെ അസ്ഥികൾ; ഇവയ്ക്ക് നാലു സ്ഥാനം ഉണ്ട്.

ഷഷ്ട്യങ്ഗുലീനാം ദ്വേ പാര്ഷ്ണയോര്ഗുല്ഫേഷു ച ചതുഷ്ടയമ് । ചത്വാര്യരന്യോരസ്ഥീനി ജങ്ഘയോസ്തദ്വദേവ തു

അറുപത് വിരലുകളിൽ, രണ്ട് പാദത്തലിൽ, നാലു കണങ്കാലിൽ; നാലു അസ്ഥികൾ കൈമുട്ടിൽ, അതുപോലെ തന്നെ തോളിലും ഉണ്ട്.

ദ്വേ ദ്വേ ജാനുകപോലോരുഫലകാംശസമുദ്ഭവമ് (ദ്ഭവേ) । അക്ഷസ്ഥാനാംശക ശ്രോണിഫലകേ ചൈവമാദിശേത്

രണ്ടെണ്ണം മുട്ടിലും കാൽപിണ്ഡത്തിലും തോളിലും ഉണ്ട്; അതുപോലെ കണ്ണ് കുഴികളിലും കുഴൽ അസ്ഥിയിലും ഉണ്ട്.

ഭഗാസ്തോകം തഥാ പൃഷ്ഠേ ചത്വാരിംശച്ച പഞ്ച ച । ഗ്രീവായാം ച തഥാഽസ്ഥീനി ജത്രുകം ച തഥാ ഹനുഃ

ഭഗം, പിൻഭാഗം, നാല്പത്തിയഞ്ച് അസ്ഥികൾ, അതുപോലെ കഴുത്തിലും, യോനി അസ്ഥിയും താടിയും ഉണ്ട്.

തന്മൂലം ദ്വേ ലലാടാക്ഷിഗണ്ഡനാസാങ്ഖ്യവസ്ഥിതാഃ । പര്ശുകാസ്താലുകൈഃ സാര്ധമര്ബുദൈശ്ച ദ്വിസപ്തതിഃ

അവയുടെ അടിത്തറയിൽ, രണ്ടെണ്ണം നെറ്റിയിൽ, കണ്ണിൽ, കവിളിൽ, മൂക്കിൽ; താലുവും കുരുക്കളും ചേർന്ന് എഴുപത്തിരണ്ട് എണ്ണം.

ദ്വേ ശങ്ഖകേ കപാലാനി ചത്വാര്യേവ ശിരസ്തഥാ । ഉരഃ സപ്തദശാഽസ്ഥീനി സംധീനാം ദ്വേ ശതേ ദശ

രണ്ടു കൺപീഠങ്ങൾ, നാലു തലയൊട്ടുകൾ, തലയിൽ; നെഞ്ചിൽ പതിനേഴു അസ്ഥികൾ, ജോയിന്റുകൾ രണ്ടുനൂറ് പത്ത് എണ്ണം.

അഷ്ടഷഷ്ടിസ്തു ശാഖാസു ഷഷ്ടിശ്ചൈകവിവര്ജിതാ । അന്തരാ വൈ ത്ര്യശീതിശ്ച സ്നായോര്നവശതാനി ച

അംഗങ്ങളിൽ അറുപത്തിയെട്ട്, അറുപത് ഒന്ന് കുറച്ച്; ഇടയിൽ എൺപത്തിമൂന്ന്, സ്നായുക്കൾ ഒൻപതു നൂറ്.

ത്രിംശാധികേ ദ്വേ ശതേ തു അന്തരാധൌ തു സപ്തതിഃ । ഊര്ധ്വഗാഃ ഷട് ശതാന്യേവ ശാഖാസ്തു കഥിതാനി തു

മൂവായിരത്തി മുപ്പത്തിരണ്ട് എണ്ണം, ഇടയിൽ എഴുപത്; മുകളിൽ ആറു നൂറ്, അങ്ങനെയാണ് അംഗങ്ങൾ വിവരിച്ചത്.

പഞ്ച പേശീശതാന്യേവ ചത്വാരിംശത്തഥോര്ധ്വഗാഃ । ചതുഃ ശതം തു ശാഖാസു അന്തരാധൌ ച ഷഷ്ഠികാ

അഞ്ചു നൂറ് മാംസങ്ങൾ, മുകളിൽ നാല്പത്; അംഗങ്ങളിൽ നാലു നൂറ്, ഇടയിൽ അറുപത്.

സ്ത്രീണാം ചൈകാധികാ വൈ സ്യാദ്വിംശതിശ്ചതുരുത്തരാ । സ്തനയോര്ദശ യോനൌ ച ത്രയോദശ തഥാഽഽശയേ

സ്ത്രികളിൽ ഒന്ന് അധികം, ഇരുപത്തിനാലാണ് എണ്ണം; പത്തെണ്ണം മുലകളിൽ, പതിമൂന്ന് ഗർഭാശയത്തിലും അതുപോലെ ഗുഹയിലും.

ഗര്ഭസ്യ ച ചതസ്രഃ സ്യുഃ ശിരാണാം ച ശരീരിണാമ് । ത്രിംശച്ഛതസഹസ്രാണി തഥാഽന്യാനി നവൈവ തു

ഗർഭത്തിൽ നാലു ചാനലുകൾ ഉണ്ട്. ശരീരമുള്ളവർക്കു മൂവായിരം ലക്ഷം ശിരകൾ ഉണ്ട്. ഇതിന് പുറമെ ഒമ്പത് വേറെയും ഉണ്ട്.

ഷട്പഞ്ചാശത്സഹസ്രാണി രസം ദേഹേ വഹന്തി താഃ । കേദാര ഇവ കുല്യാശ്ച ക്ലേദലേപാദികം ച യത്

അവയിൽ അമ്പത്താറായിരം ശരീരത്തിലെ രസം ഒഴുക്കുന്നു. കെടാറിലെ കുളകൾ പോലെ ഈ ശിരകൾ ഈർപ്പം, ലായനി തുടങ്ങിയവയും കൊണ്ടുപോകുന്നു.

ദ്വാസപ്തതിസ്തഥാ 'കോട്യോ വ്യോമ്നാമിഹ മഹാമുനേ । മജ്ജായാ മേദസശ്ചൈവ വസായാശ്ച തഥാ ദ്വിജ

മഹർഷേ, ശരീരത്തിൽ മജ്ജ, മെദ, വസ എന്നിവയുമായി ബന്ധമുള്ള എഴുപത്തിരണ്ട് കോടി ശിരകൾ ഉണ്ട്.

മൂത്രസ്യ ചൈവ പിത്തസ്യ ശ്ലേഷ്മണഃ ശകൃതസ്തഥാ । രക്തസ്യ സരസസ്യാത്ര ക്രമശോഽഞ്ജലയോ മതാഃ

മൂത്രം, പിത്തം, കഫം, മല, രക്തം, സാരം എന്നിവയ്ക്ക് അളവ് അനുസരിച്ച് അഞ്ഞലികൾ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

അര്ധാര്ധാഭ്യധികാഃ സര്വാഃ പൂര്വപൂര്വാഞ്ജലേര്മതാഃ । അര്ധാഞ്ജലിശ്ച ശുക്രസ്യ തദര്ഥം ച തഥൌജസഃ

ഓരോ മുൻവശവും അതിന്റെ അടുത്തതിന്റെ പകുതിയേക്കാൾ കുറച്ച് കൂടുതലാണ്. ശുക്ലത്തിനും ഔജസിനും അളവായി പകുതി അഞ്ഞലി എന്നാണു പറയുന്നത്.

രജസസ്തു തഥാ സ്ത്രീണാം ചതസ്രഃ കഥിതാ ബുധൈഃ । ശരീരം മലദോഷാദിപിണ്ഡം ജ്ഞാത്വാഽഽത്മനി ത്യജേത്

സ്ത്രീകളിൽ നാലു രജസ്സിന്റെ ചാനലുകൾ ഉള്ളതായി പണ്ഡിതർ പറയുന്നു. ശരീരം മലവും ദോഷവും നിറഞ്ഞതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അതിലേക്കുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം.

അഗ്നിരുവാച ഉക്താനി യമമാര്ഗാണി വക്ഷ്യേഽഥ മരണേ നൃണാം । ഊഷ്മാ പ്രകുപിതഃ കായേ തീവ്രവായുസമീരിതഃ ।। ൩൭൧.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: മനുഷ്യരുടെ മരണസമയത്ത് യമന്റെ മാർഗങ്ങൾ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം. ശരീരത്തിൽ ചൂട് ശക്തമായ കാറ്റാൽ ഉണർത്തപ്പെടുമ്പോൾ—

ശരീരമുപരുധ്യാഽഥ കൃത്‌സ്നാന്ദോഷാന്രുണദ്ധി വൈ । ഛിനത്തി പ്രാണസ്ഥാനാനി പുനര്മര്മാണി ചൈവ ഹി ।। ൩൭൧.

അത് ശരീരത്തെ തടഞ്ഞ് എല്ലാ മലചാനലുകളും അടയ്ക്കുന്നു. പ്രാണന്റെ സ്ഥാനം മുറിച്ചും പ്രധാന മർമങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചും പോകുന്നു.

ശൈത്യാത് പ്രകുപിതോ വായുശ്ഛിദ്രമന്വിഷ്യതേ തതഃ । ദ്വേ നേത്രേ ദ്വൌ തഥാ കര്ണൌ ദ്വൌ തു നാസാപുടൌ തഥാ ।। ൩൭൧.

തണുപ്പിന്റെ കാരണത്താൽ കാറ്റ് ഉണർന്ന് ഒരു ദ്വാരം അന്വേഷിക്കുന്നു. അങ്ങനെ രണ്ട് കണ്ണുകളും രണ്ട് ചെവികളും രണ്ട് മൂക്കുതുളകളും—

ഊദ്‌ധ്വന്തു സപ്ത ച്ഛിദ്രാണി അഷ്ടമം വദനം തഥാ । ഏതൈഃ പ്രാണോ വിനിര്യാതി പ്രായശഃ ശുഭകര്മണം ।। ൩൭൧.

മുകളിൽ ഏഴ് ദ്വാരങ്ങൾ ഉണ്ട്, എട്ടാമത്തേത് വായാണ്. ഈ വഴി നല്ല പ്രവൃത്തിയുള്ളവരുടെ പ്രാണൻ സാധാരണയായി പുറത്ത് പോകുന്നു.

അധഃ പായുരുപസ്ഥഞ്ച അനേനാശുഭകാരിണാം । മൂര്ദ്ധാനം യോഗിനോ ഭിത്ത്വാ ജീവോ യാത്യഥ ചേച്ഛയാ ।। ൩൭൧.

താഴെ അണിയും ഗുഹ്യദേശവും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ളവരുടെ പ്രാണൻ കടക്കുന്നു. യോഗികൾക്ക് തലമുടി തുരന്ന് ഇഷ്ടപ്രകാരം ജീവൻ പുറപ്പെടുന്നു.

അന്തകാലേ തു സമ്പ്രാപ്തേ പ്രാണേഽപാനമുപസ്ഥിതേ । തമസാ സംവൃതേ ജ്ഞാനേ സംവൃതേഷു ച മര്മ്മസു ।। ൩൭൧.

അവസാന സമയത്ത്, പ്രാണൻ പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ, അറിവ് ഇരുട്ടിൽ മറഞ്ഞു, മർമങ്ങൾ അടഞ്ഞിരിക്കുന്ന സമയത്ത്—

സ ജീവോ നാഭ്യധിഷ്ഠാനശ്ചാല്യതേ മാതരിശ്വനാ । ബാധ്യമാണശ്ചാനയതേ അഷ്ടാങ്ഗാഃ പ്രാണവൃത്തികാഃ ।। ൩൭൧.

ആ ജീവൻ നാഭിയിൽ അസ്ഥിരമായി കാറ്റാൽ ഉണർത്തപ്പെടുന്നു. ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് എട്ടു പ്രാണവൃത്തി രൂപങ്ങൾ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു.

ച്യവന്തം ജായമാനം വാ പ്രവിശന്തഞ്ച യോനിഷു । പ്രപശ്യന്തി ച തം സിദ്ധാ ദേവാ ദിവ്യേന ചക്ഷുഷാ ।। ൩൭൧.

ആ ജീവൻ വീഴുമ്പോഴും ജനിക്കുമ്പോഴും ഗർഭങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോഴും, സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അതിനെ കാണുന്നു.

ഗൃഹ്ണാതി തത്ക്ഷണാദ് യോഗേ ശരീരഞ്ചാതിവാഹികമ് । ആകാശവായുതേജാംസി വിഗ്രഹാദൂദ്‌ര്ധ്വഗാമിനഃ ।। ൩൭൧.

ആ സമയത്ത് യോഗശക്തിയാൽ, ആ ജീവൻ ആകാശം, വായു, തീ എന്നിവകൊണ്ടുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരം എടുത്ത്, ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു പോകുന്നു.

ജലം മഹീ ച പഞ്ചത്വമാപന്നഃ പുരുഷഃ സ്മൃതഃ । ആതിവാഹികദേഹന്തു യമദൂതാ നയന്തി തം ।। ൩൭൧.

ജലം, ഭൂമി എന്നിവ പഞ്ചഭൂതത്തിൽ ലയിച്ചാൽ ആ മനുഷ്യൻ മരിച്ചവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ യമദൂതന്മാർ ആ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ അവനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.