അഗ്നിപുരാണമ്

ത്രിവ്യാമാനി തഥാ സ്ത്രീണാം പ്രാഹുര്വേദവിദോ ജനാഃ । രക്തവായുസമായോഗാത്കാമേ യസ്യോദ്ഭവഃ സ്മൃതഃ

സ്ത്രീകളിൽ ആന്ത്രങ്ങൾ മൂന്നു വ്യാമം നീളമാണെന്ന് വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. രക്തവും വായുവും ചേർന്നാൽ കാമം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.

കഫപ്രസാരാദ്ഭവതി ഹൃദയം പദ്മസംനിഭമ് । അധോമുഖം തച്ഛുഷിരം യത്ര ജീവോ വ്യവസ്ഥിതഃ

ശ്ലേഷ്മം വ്യാപിക്കുമ്പോൾ ഹൃദയം താമരപൂവുപോലെ രൂപം കൊള്ളുന്നു; അത് താഴോട്ടാണ് മുഖം, അകത്ത് പൊക്കം ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്നത്.

ചൈതന്യാനുഗതാ ഭാവാഃ സര്വേ തത്ര വ്യവസ്ഥിതാഃ । തസ്യ വാമേ യഥാ പ്ലീഹാ ദക്ഷിണേ ച യഥാ യകൃത്

സമസ്ത ചൈതന്യത്തോടെ ഉള്ള ഭാവങ്ങൾ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ ഇടതുവശത്ത് പ്ലീഹയും വലതുവശത്ത് യകൃതും ഉണ്ട്.

ദക്ഷിണേ ച തഥാ ക്ലോമ പദ്മസ്യൈവം പ്രകീര്തിതമ് । ശ്രോതാംസി യാനി ദേഹേഽസ്മിന്കഫരക്തവഹാനി ച

വലതുവശത്ത് ക്ലോമയും ഉണ്ട്, താമരപൂവിന്റെ കാര്യത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ. ഈ ശരീരത്തിലെ നാഡികൾ ശ്ലേഷ്മവും രക്തവും ഒഴുക്കുന്നു.

തേഷാം ഭൂതാനുമാനാച്ച ഭവതീന്ദ്രിയസംഭവഃ । നേത്രയോര്മണ്ഡലം ശുക്ലം കഫാദ്ഭവതി പൈതൃകമ്

ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം മനസ്സിലാക്കാം. കണ്ണിന്റെ വെള്ളയുള്ള വട്ടം ശ്ലേഷ്മത്തിൽ നിന്ന് ഉൽഭവിക്കുന്നു; അതാണ് പിതൃസംബന്ധമായത്.

കൃഷ്ണം ച മണ്ഡലം വാതാത്തഥാ ഭവതി മാതൃകമ് । പിത്താത്ത്വങ്മണ്ഡലം ജ്ഞേയം മാതാപിതൃസമുദ്ഭവമ്

കറുത്ത വലയം വായുവിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അതിനെ മാതൃകമെന്ന് പറയുന്നു. ചർമ്മവലയം അമ്മയിലും അച്ഛനിലും നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.

മാംസാസൃക്കഫജാ ജിഹ്വാ മേദോസൃക്കഫമാംസജൌ । വൃഷാ (ഷ) ണൌ ദശ പ്രാണസ്യ ജ്ഞേയാന്യായതനാനി തു

നാവു മാംസം, രക്തം, കഫം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ്, രക്തം, കഫം, മാംസം എന്നിവ ചേർന്ന് വൃക്കകൾ ഉണ്ടാകും. പ്രാണന്റെ പത്ത് ആധാരങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്.

മൂര്ധാ ഹൃന്നാഭികണ്ഠാശ്ച ജിഹ്വാ ശുക്രം ച ശോണിതമ് । ഗുദം വസ്തിശ്ച ഗുല്ഫം ച 'കണ്ഡുരാഃ ഷോഡശേരിതാഃ

തല, ഹൃദയം, നാഭി, കഴുത്ത്, നാവ്, വീര്യം, രക്തം, ഗുദം, മൂത്രാശയം, കണങ്കാൽ—ഇവയാണ് പഥങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ പതിനാറ് എണ്ണം.

ദ്വേ കരേ ദ്വേ ച ചരണേ ചതസ്രഃ പൃഷ്ഠതോ ഗലേ' । ദേഹേ പാദാദിശീര്ഷാന്തേ ജാലാനി ചൈവ ഷോഡശ

രണ്ടെണ്ണം കൈകളിൽ, രണ്ടെണ്ണം കാലുകളിൽ, നാലെണ്ണം കഴുത്തിന് പിന്നിൽ; ശരീരത്തിൽ കാലിൽ നിന്ന് തലവരെയായി പതിനാറ് ജാലങ്ങൾ ഉണ്ട്.

മാംസസ്നായുശിരാസ്ഥിഭ്യശ്ചത്വാരശ്ച പൃഥക്പൃഥക് । മണിബന്ധനഗുല്ഫേഷു നിബദ്ധാനി പരസ്പരമ്

മാംസം, സ്നायु, ശിര, അസ്ഥി എന്നിവയിൽനിന്ന് ഓരോന്നിൽ നാലെണ്ണം വീതം വേർതിരിച്ച്; അവ കൈമുട്ടിലും കണങ്കാലിലും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഷട് കൂര്ചാനി' സ്മൃതാനീഹ ഹസ്തയോഃ പാദയോഃ പൃഥക് । ഗ്രീവായാം ച തഥാ മേദ്രേ കഥിതാനി മനീഷിഭിഃ

കൈകളിലും കാലുകളിലും ഓരോന്നിൽ ആറു കൂർച്ചുകൾ വേർതിരിച്ച് ഉണ്ട്; അതുപോലെ കഴുത്തിലും ലിംഗത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പൃഷ്ഠവംശസ്യോപഗതാശ്ചതസ്രോ മാംസരജ്ജവഃ । താവന്ത്യ (ത്യ) ശ്ച തഥാ പേശ്യസ്താസാം ബന്ധനകാരികാഃ

പിന്നെച്ചുവട്ടിൽ നാലു മാംസസന്ധികൾ ഉണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ നാലു സ്നായുക്കൾ അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ഉണ്ട്.

സീരണ്യശ്ച തഥാ സപ്ത പഞ്ച മൂര്ധാനമാശ്രിതാഃ । ഏകൈകാ മേഢ്രജിഹ്വാസ്താ അസ്ഥിഷഷ്ടിശതത്രയമ്

ഏഴു ശിരകൾ, അഞ്ചു തലയിൽ; ഓരോന്നും ലിംഗത്തിലും നാവിലും ഉണ്ട്; അസ്ഥികൾ അറുപത്തിമൂന്നു എണ്ണം.

സൂക്ഷ്മൈഃ സഹ ചതുഃ ഷഷ്ടിര്ദശനാ വിംശതിര്നഖാഃ । പാണിപാദശലാകാശ്ച താസാം സ്ഥാനചതുഷ്ടയമ്

സൂക്ഷ്മമായവയും ഉൾപ്പെടുത്തി, പല്ലുകൾ അറുപത്തിനാലും, നഖങ്ങൾ ഇരുപതും, കൈകാലുകളുടെ അസ്ഥികൾ; ഇവയ്ക്ക് നാലു സ്ഥാനം ഉണ്ട്.

ഷഷ്ട്യങ്ഗുലീനാം ദ്വേ പാര്ഷ്ണയോര്ഗുല്ഫേഷു ച ചതുഷ്ടയമ് । ചത്വാര്യരന്യോരസ്ഥീനി ജങ്ഘയോസ്തദ്വദേവ തു

അറുപത് വിരലുകളിൽ, രണ്ട് പാദത്തലിൽ, നാലു കണങ്കാലിൽ; നാലു അസ്ഥികൾ കൈമുട്ടിൽ, അതുപോലെ തന്നെ തോളിലും ഉണ്ട്.

ദ്വേ ദ്വേ ജാനുകപോലോരുഫലകാംശസമുദ്ഭവമ് (ദ്ഭവേ) । അക്ഷസ്ഥാനാംശക ശ്രോണിഫലകേ ചൈവമാദിശേത്

രണ്ടെണ്ണം മുട്ടിലും കാൽപിണ്ഡത്തിലും തോളിലും ഉണ്ട്; അതുപോലെ കണ്ണ് കുഴികളിലും കുഴൽ അസ്ഥിയിലും ഉണ്ട്.

ഭഗാസ്തോകം തഥാ പൃഷ്ഠേ ചത്വാരിംശച്ച പഞ്ച ച । ഗ്രീവായാം ച തഥാഽസ്ഥീനി ജത്രുകം ച തഥാ ഹനുഃ

ഭഗം, പിൻഭാഗം, നാല്പത്തിയഞ്ച് അസ്ഥികൾ, അതുപോലെ കഴുത്തിലും, യോനി അസ്ഥിയും താടിയും ഉണ്ട്.

തന്മൂലം ദ്വേ ലലാടാക്ഷിഗണ്ഡനാസാങ്ഖ്യവസ്ഥിതാഃ । പര്ശുകാസ്താലുകൈഃ സാര്ധമര്ബുദൈശ്ച ദ്വിസപ്തതിഃ

അവയുടെ അടിത്തറയിൽ, രണ്ടെണ്ണം നെറ്റിയിൽ, കണ്ണിൽ, കവിളിൽ, മൂക്കിൽ; താലുവും കുരുക്കളും ചേർന്ന് എഴുപത്തിരണ്ട് എണ്ണം.

ദ്വേ ശങ്ഖകേ കപാലാനി ചത്വാര്യേവ ശിരസ്തഥാ । ഉരഃ സപ്തദശാഽസ്ഥീനി സംധീനാം ദ്വേ ശതേ ദശ

രണ്ടു കൺപീഠങ്ങൾ, നാലു തലയൊട്ടുകൾ, തലയിൽ; നെഞ്ചിൽ പതിനേഴു അസ്ഥികൾ, ജോയിന്റുകൾ രണ്ടുനൂറ് പത്ത് എണ്ണം.

അഷ്ടഷഷ്ടിസ്തു ശാഖാസു ഷഷ്ടിശ്ചൈകവിവര്ജിതാ । അന്തരാ വൈ ത്ര്യശീതിശ്ച സ്നായോര്നവശതാനി ച

അംഗങ്ങളിൽ അറുപത്തിയെട്ട്, അറുപത് ഒന്ന് കുറച്ച്; ഇടയിൽ എൺപത്തിമൂന്ന്, സ്നായുക്കൾ ഒൻപതു നൂറ്.

ത്രിംശാധികേ ദ്വേ ശതേ തു അന്തരാധൌ തു സപ്തതിഃ । ഊര്ധ്വഗാഃ ഷട് ശതാന്യേവ ശാഖാസ്തു കഥിതാനി തു

മൂവായിരത്തി മുപ്പത്തിരണ്ട് എണ്ണം, ഇടയിൽ എഴുപത്; മുകളിൽ ആറു നൂറ്, അങ്ങനെയാണ് അംഗങ്ങൾ വിവരിച്ചത്.

പഞ്ച പേശീശതാന്യേവ ചത്വാരിംശത്തഥോര്ധ്വഗാഃ । ചതുഃ ശതം തു ശാഖാസു അന്തരാധൌ ച ഷഷ്ഠികാ

അഞ്ചു നൂറ് മാംസങ്ങൾ, മുകളിൽ നാല്പത്; അംഗങ്ങളിൽ നാലു നൂറ്, ഇടയിൽ അറുപത്.

സ്ത്രീണാം ചൈകാധികാ വൈ സ്യാദ്വിംശതിശ്ചതുരുത്തരാ । സ്തനയോര്ദശ യോനൌ ച ത്രയോദശ തഥാഽഽശയേ

സ്ത്രികളിൽ ഒന്ന് അധികം, ഇരുപത്തിനാലാണ് എണ്ണം; പത്തെണ്ണം മുലകളിൽ, പതിമൂന്ന് ഗർഭാശയത്തിലും അതുപോലെ ഗുഹയിലും.

ഗര്ഭസ്യ ച ചതസ്രഃ സ്യുഃ ശിരാണാം ച ശരീരിണാമ് । ത്രിംശച്ഛതസഹസ്രാണി തഥാഽന്യാനി നവൈവ തു

ഗർഭത്തിൽ നാലു ചാനലുകൾ ഉണ്ട്. ശരീരമുള്ളവർക്കു മൂവായിരം ലക്ഷം ശിരകൾ ഉണ്ട്. ഇതിന് പുറമെ ഒമ്പത് വേറെയും ഉണ്ട്.

ഷട്പഞ്ചാശത്സഹസ്രാണി രസം ദേഹേ വഹന്തി താഃ । കേദാര ഇവ കുല്യാശ്ച ക്ലേദലേപാദികം ച യത്

അവയിൽ അമ്പത്താറായിരം ശരീരത്തിലെ രസം ഒഴുക്കുന്നു. കെടാറിലെ കുളകൾ പോലെ ഈ ശിരകൾ ഈർപ്പം, ലായനി തുടങ്ങിയവയും കൊണ്ടുപോകുന്നു.

ദ്വാസപ്തതിസ്തഥാ 'കോട്യോ വ്യോമ്നാമിഹ മഹാമുനേ । മജ്ജായാ മേദസശ്ചൈവ വസായാശ്ച തഥാ ദ്വിജ

മഹർഷേ, ശരീരത്തിൽ മജ്ജ, മെദ, വസ എന്നിവയുമായി ബന്ധമുള്ള എഴുപത്തിരണ്ട് കോടി ശിരകൾ ഉണ്ട്.

മൂത്രസ്യ ചൈവ പിത്തസ്യ ശ്ലേഷ്മണഃ ശകൃതസ്തഥാ । രക്തസ്യ സരസസ്യാത്ര ക്രമശോഽഞ്ജലയോ മതാഃ

മൂത്രം, പിത്തം, കഫം, മല, രക്തം, സാരം എന്നിവയ്ക്ക് അളവ് അനുസരിച്ച് അഞ്ഞലികൾ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

അര്ധാര്ധാഭ്യധികാഃ സര്വാഃ പൂര്വപൂര്വാഞ്ജലേര്മതാഃ । അര്ധാഞ്ജലിശ്ച ശുക്രസ്യ തദര്ഥം ച തഥൌജസഃ

ഓരോ മുൻവശവും അതിന്റെ അടുത്തതിന്റെ പകുതിയേക്കാൾ കുറച്ച് കൂടുതലാണ്. ശുക്ലത്തിനും ഔജസിനും അളവായി പകുതി അഞ്ഞലി എന്നാണു പറയുന്നത്.

രജസസ്തു തഥാ സ്ത്രീണാം ചതസ്രഃ കഥിതാ ബുധൈഃ । ശരീരം മലദോഷാദിപിണ്ഡം ജ്ഞാത്വാഽഽത്മനി ത്യജേത്

സ്ത്രീകളിൽ നാലു രജസ്സിന്റെ ചാനലുകൾ ഉള്ളതായി പണ്ഡിതർ പറയുന്നു. ശരീരം മലവും ദോഷവും നിറഞ്ഞതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അതിലേക്കുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം.