അഗ്നിപുരാണമ്

അവ്യതമാശ്രിതാനീഹ രജഃ സത്ത്വതമാംസി ച । ആന്തരഃ പുരുഷോ ജീവഃ സ പരം ബ്രഹ്മ കാരണമ്

ഇവിടെ അപ്രത്യക്ഷം തന്നെയാണ് രജസ്, സത്ത്വം, തമസ് എന്നിവയുടെ ആധാരം. അകത്തുള്ള പുരുഷൻ ജീവിയാണ്; പരബ്രഹ്മം അതിന്റെ കാരണമാകുന്നു.

സ യാതി പരമം സ്ഥാനം യോ വേത്തി പുരുഷം പരമ് । സപ്താഽഽശയാഃ സ്മൃതാ ദേഹേ രുധിരസ്യൈക ആശയഃ

പരപുരുഷനെ അറിയുന്നവൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു. ശരീരത്തിൽ ഏഴു ആശയങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ ഒന്നാണ് രക്തത്തിന്റെ ആശയം.

ശ്ലേഷ്മണശ്ചാഽഽമപിത്താഭ്യാം പക്വാശയസ്തു പഞ്ചമഃ । വായുമൂത്രാശയഃ സപ്ത സ്ത്രീണാം ഗര്ഭാശയോഽഷ്ടമഃ

ശ്ലേഷ്മം, അജീർണം, പിത്തം, വലിയകുടൽ — ഇവയാണ് അഞ്ചാമത്തെ ആശയം. വായു, മൂത്രം എന്നിവ ആറും ഏഴും ആകുന്നു. സ്ത്രീകളിൽ ഗർഭാശയം എട്ടാമത്തേതാണ്.

പിത്താത്പക്വാശയോഽഗ്നേഃ സ്യാദ്യോനിര്വികശിതാ ദ്യുതൌ । പദ്മവദ്ഗര്ഭാശയഃ സ്യാത്തത്ര ധത്തേ സരക്തകമ്

പിത്തത്തിൽ നിന്ന് വലിയകുടൽ ഉണ്ട്; അഗ്നിയിൽ നിന്ന് യോനി ഉൽഭവിക്കുന്നു, അതു പ്രകാശത്തിൽ വികസിക്കുന്നു. ഗർഭാശയം താമരപൂവുപോലെയാണ്; അവിടെ രക്തം കലർന്നതെല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നു.

ശുക്രം സ്വശുക്രതശ്ചാങ്ഗം കുന്തലാന്യത്ര കാലതഃ । ന്യസ്തം ശുക്രമതോ യോനൌ നൈതി ഗര്ഭാശയം മുനേ

ശുക്ലത്തിൽ നിന്ന് ശരീരഭാഗങ്ങളും മുടിയും സമയാനുസരണം ഉൽഭവിക്കുന്നു. ശുക്ലം യോണിയിൽ നിക്ഷേപിച്ചാൽ, മഹർഷേ, അത് ഗർഭാശയത്തിലെത്തുന്നില്ല.

ഋതാവപി ച യോനിശ്ചേദ്വാതപിത്തകഫാവൃതാ । ഭവേത്തദാ വികാശിത്വം നൈവ തസ്യാം പ്രജായതേ

ഋതുകാലത്തും യോനി വായു, പിത്തം, ശ്ലേഷ്മം എന്നിവ കൊണ്ട് തടസ്സപ്പെട്ടാൽ, വികസനം നടക്കില്ല; അപ്പോൾ അവിടെ സന്താനം ഉണ്ടാകില്ല.

ബുക്കാത്പുക്കസകപ്ലീഹകൃതകോഷ്ഠാങ്ഗഹൃദ്വ്രണാഃ । തണ്ഡകശ്ച മഹാഭാഗ നിബദ്ധാന്യാശയേ മതഃ

ബുക്ക, പുക്കസ, പ്ലീഹ, കുടൽ, ഹൃദയം, വ്രണം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് തണ്ടകം എന്നത് ആശയങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെട്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നത്, മഹാഭാഗ.

രസസ്യ പച്യമാനസ്യ സാരാദ്ഭവതി ദേഹിനാമ് । പ്ലീഹാ യകൃച്ച ധര്മജ്ഞ രക്തഫേനാച്ച പുക്കസഃ

ജീർണ്ണിച്ച രസത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്ക് പ്ലീഹയും യകൃതും ഉൽഭവിക്കുന്നു, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ. രക്തഫേനത്തിൽ നിന്ന് പുക്കസ ഉണ്ട്.

രക്തം പിത്തം ച ഭവതി തഥാ തണ്ഡകസംജ്ഞകഃ । ഭേദോ രക്തപ്രസാരാച്ച ബുക്കായാഃ സംഭവഃ സ്മൃതഃ

രക്തവും പിത്തവും ഉൽഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ തണ്ടകം എന്നതും. രക്തം വ്യാപിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ബുക്കയുടെ ഉത്ഭവം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.

രക്തമാംസപ്രകാരാച്ച ഭവന്ത്യന്ത്രാണി ദേഹിനാമ് । സാര്ധത്രിവ്യായാമ (വ്യാമ) സംഖ്യാനി താനി നൃണാം വിനിര്ദിശേത്

രക്തം, മാംസം എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ നിന്ന് ജീവികളുടെ ആന്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. പുരുഷന്മാരിൽ അതിന്റെ നീളം ഒരു കാൽവ്യാമം അകലം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ത്രിവ്യാമാനി തഥാ സ്ത്രീണാം പ്രാഹുര്വേദവിദോ ജനാഃ । രക്തവായുസമായോഗാത്കാമേ യസ്യോദ്ഭവഃ സ്മൃതഃ

സ്ത്രീകളിൽ ആന്ത്രങ്ങൾ മൂന്നു വ്യാമം നീളമാണെന്ന് വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു. രക്തവും വായുവും ചേർന്നാൽ കാമം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.

കഫപ്രസാരാദ്ഭവതി ഹൃദയം പദ്മസംനിഭമ് । അധോമുഖം തച്ഛുഷിരം യത്ര ജീവോ വ്യവസ്ഥിതഃ

ശ്ലേഷ്മം വ്യാപിക്കുമ്പോൾ ഹൃദയം താമരപൂവുപോലെ രൂപം കൊള്ളുന്നു; അത് താഴോട്ടാണ് മുഖം, അകത്ത് പൊക്കം ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്നത്.

ചൈതന്യാനുഗതാ ഭാവാഃ സര്വേ തത്ര വ്യവസ്ഥിതാഃ । തസ്യ വാമേ യഥാ പ്ലീഹാ ദക്ഷിണേ ച യഥാ യകൃത്

സമസ്ത ചൈതന്യത്തോടെ ഉള്ള ഭാവങ്ങൾ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ ഇടതുവശത്ത് പ്ലീഹയും വലതുവശത്ത് യകൃതും ഉണ്ട്.

ദക്ഷിണേ ച തഥാ ക്ലോമ പദ്മസ്യൈവം പ്രകീര്തിതമ് । ശ്രോതാംസി യാനി ദേഹേഽസ്മിന്കഫരക്തവഹാനി ച

വലതുവശത്ത് ക്ലോമയും ഉണ്ട്, താമരപൂവിന്റെ കാര്യത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ. ഈ ശരീരത്തിലെ നാഡികൾ ശ്ലേഷ്മവും രക്തവും ഒഴുക്കുന്നു.

തേഷാം ഭൂതാനുമാനാച്ച ഭവതീന്ദ്രിയസംഭവഃ । നേത്രയോര്മണ്ഡലം ശുക്ലം കഫാദ്ഭവതി പൈതൃകമ്

ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം മനസ്സിലാക്കാം. കണ്ണിന്റെ വെള്ളയുള്ള വട്ടം ശ്ലേഷ്മത്തിൽ നിന്ന് ഉൽഭവിക്കുന്നു; അതാണ് പിതൃസംബന്ധമായത്.

കൃഷ്ണം ച മണ്ഡലം വാതാത്തഥാ ഭവതി മാതൃകമ് । പിത്താത്ത്വങ്മണ്ഡലം ജ്ഞേയം മാതാപിതൃസമുദ്ഭവമ്

കറുത്ത വലയം വായുവിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അതിനെ മാതൃകമെന്ന് പറയുന്നു. ചർമ്മവലയം അമ്മയിലും അച്ഛനിലും നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.

മാംസാസൃക്കഫജാ ജിഹ്വാ മേദോസൃക്കഫമാംസജൌ । വൃഷാ (ഷ) ണൌ ദശ പ്രാണസ്യ ജ്ഞേയാന്യായതനാനി തു

നാവു മാംസം, രക്തം, കഫം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ്, രക്തം, കഫം, മാംസം എന്നിവ ചേർന്ന് വൃക്കകൾ ഉണ്ടാകും. പ്രാണന്റെ പത്ത് ആധാരങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്.

മൂര്ധാ ഹൃന്നാഭികണ്ഠാശ്ച ജിഹ്വാ ശുക്രം ച ശോണിതമ് । ഗുദം വസ്തിശ്ച ഗുല്ഫം ച 'കണ്ഡുരാഃ ഷോഡശേരിതാഃ

തല, ഹൃദയം, നാഭി, കഴുത്ത്, നാവ്, വീര്യം, രക്തം, ഗുദം, മൂത്രാശയം, കണങ്കാൽ—ഇവയാണ് പഥങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ പതിനാറ് എണ്ണം.

ദ്വേ കരേ ദ്വേ ച ചരണേ ചതസ്രഃ പൃഷ്ഠതോ ഗലേ' । ദേഹേ പാദാദിശീര്ഷാന്തേ ജാലാനി ചൈവ ഷോഡശ

രണ്ടെണ്ണം കൈകളിൽ, രണ്ടെണ്ണം കാലുകളിൽ, നാലെണ്ണം കഴുത്തിന് പിന്നിൽ; ശരീരത്തിൽ കാലിൽ നിന്ന് തലവരെയായി പതിനാറ് ജാലങ്ങൾ ഉണ്ട്.

മാംസസ്നായുശിരാസ്ഥിഭ്യശ്ചത്വാരശ്ച പൃഥക്പൃഥക് । മണിബന്ധനഗുല്ഫേഷു നിബദ്ധാനി പരസ്പരമ്

മാംസം, സ്നायु, ശിര, അസ്ഥി എന്നിവയിൽനിന്ന് ഓരോന്നിൽ നാലെണ്ണം വീതം വേർതിരിച്ച്; അവ കൈമുട്ടിലും കണങ്കാലിലും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഷട് കൂര്ചാനി' സ്മൃതാനീഹ ഹസ്തയോഃ പാദയോഃ പൃഥക് । ഗ്രീവായാം ച തഥാ മേദ്രേ കഥിതാനി മനീഷിഭിഃ

കൈകളിലും കാലുകളിലും ഓരോന്നിൽ ആറു കൂർച്ചുകൾ വേർതിരിച്ച് ഉണ്ട്; അതുപോലെ കഴുത്തിലും ലിംഗത്തിലും പണ്ഡിതന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

പൃഷ്ഠവംശസ്യോപഗതാശ്ചതസ്രോ മാംസരജ്ജവഃ । താവന്ത്യ (ത്യ) ശ്ച തഥാ പേശ്യസ്താസാം ബന്ധനകാരികാഃ

പിന്നെച്ചുവട്ടിൽ നാലു മാംസസന്ധികൾ ഉണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ നാലു സ്നായുക്കൾ അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ഉണ്ട്.

സീരണ്യശ്ച തഥാ സപ്ത പഞ്ച മൂര്ധാനമാശ്രിതാഃ । ഏകൈകാ മേഢ്രജിഹ്വാസ്താ അസ്ഥിഷഷ്ടിശതത്രയമ്

ഏഴു ശിരകൾ, അഞ്ചു തലയിൽ; ഓരോന്നും ലിംഗത്തിലും നാവിലും ഉണ്ട്; അസ്ഥികൾ അറുപത്തിമൂന്നു എണ്ണം.

സൂക്ഷ്മൈഃ സഹ ചതുഃ ഷഷ്ടിര്ദശനാ വിംശതിര്നഖാഃ । പാണിപാദശലാകാശ്ച താസാം സ്ഥാനചതുഷ്ടയമ്

സൂക്ഷ്മമായവയും ഉൾപ്പെടുത്തി, പല്ലുകൾ അറുപത്തിനാലും, നഖങ്ങൾ ഇരുപതും, കൈകാലുകളുടെ അസ്ഥികൾ; ഇവയ്ക്ക് നാലു സ്ഥാനം ഉണ്ട്.

ഷഷ്ട്യങ്ഗുലീനാം ദ്വേ പാര്ഷ്ണയോര്ഗുല്ഫേഷു ച ചതുഷ്ടയമ് । ചത്വാര്യരന്യോരസ്ഥീനി ജങ്ഘയോസ്തദ്വദേവ തു

അറുപത് വിരലുകളിൽ, രണ്ട് പാദത്തലിൽ, നാലു കണങ്കാലിൽ; നാലു അസ്ഥികൾ കൈമുട്ടിൽ, അതുപോലെ തന്നെ തോളിലും ഉണ്ട്.

ദ്വേ ദ്വേ ജാനുകപോലോരുഫലകാംശസമുദ്ഭവമ് (ദ്ഭവേ) । അക്ഷസ്ഥാനാംശക ശ്രോണിഫലകേ ചൈവമാദിശേത്

രണ്ടെണ്ണം മുട്ടിലും കാൽപിണ്ഡത്തിലും തോളിലും ഉണ്ട്; അതുപോലെ കണ്ണ് കുഴികളിലും കുഴൽ അസ്ഥിയിലും ഉണ്ട്.

ഭഗാസ്തോകം തഥാ പൃഷ്ഠേ ചത്വാരിംശച്ച പഞ്ച ച । ഗ്രീവായാം ച തഥാഽസ്ഥീനി ജത്രുകം ച തഥാ ഹനുഃ

ഭഗം, പിൻഭാഗം, നാല്പത്തിയഞ്ച് അസ്ഥികൾ, അതുപോലെ കഴുത്തിലും, യോനി അസ്ഥിയും താടിയും ഉണ്ട്.

തന്മൂലം ദ്വേ ലലാടാക്ഷിഗണ്ഡനാസാങ്ഖ്യവസ്ഥിതാഃ । പര്ശുകാസ്താലുകൈഃ സാര്ധമര്ബുദൈശ്ച ദ്വിസപ്തതിഃ

അവയുടെ അടിത്തറയിൽ, രണ്ടെണ്ണം നെറ്റിയിൽ, കണ്ണിൽ, കവിളിൽ, മൂക്കിൽ; താലുവും കുരുക്കളും ചേർന്ന് എഴുപത്തിരണ്ട് എണ്ണം.

ദ്വേ ശങ്ഖകേ കപാലാനി ചത്വാര്യേവ ശിരസ്തഥാ । ഉരഃ സപ്തദശാഽസ്ഥീനി സംധീനാം ദ്വേ ശതേ ദശ

രണ്ടു കൺപീഠങ്ങൾ, നാലു തലയൊട്ടുകൾ, തലയിൽ; നെഞ്ചിൽ പതിനേഴു അസ്ഥികൾ, ജോയിന്റുകൾ രണ്ടുനൂറ് പത്ത് എണ്ണം.