അഗ്നിപുരാണമ്

സപ്തര്ഷിസ്ഥാനമാക്രമ്യ സ്ഥിതേഽമ്ഭസി ശതം മരുത് । മുഖനിശ്വാസതോ വിഷ്ണോര്നാശം നയതി താന് ഘനാന് ।। ൩൬൮.

ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ സ്ഥലം എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, വെള്ളത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നൂറു കാറ്റുകൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്താൽ ആ മേഘങ്ങളെ പടർന്നു വിടർത്ത് അകറ്റുന്നു.

വായും പീത്വാ ഹരിഃ ശേഷേ ശേതേ ചൈകാര്ണവേ പ്രമുഃ । ബ്രഹ്മരൂപധറഃ സിദ്ധൈര്ജലഗൈര്മുനിഭിസ്തുതഃ ।। ൩൬൮.

കാറ്റ് ഉള്ളിൽ ആക്കി, ഹരി ഏകസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു കിടക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, സിദ്ധന്മാരും ജലജീവികളും മുനിമാരും അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

ആത്മമായാമയീം ദിവ്യാം യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥിതഃ । ആത്മാനം വാസുദേവാഖ്യാം ചിന്തയന്മധുസൂദനഃ ।। ൩൬൮.

സ്വന്തം മായയാൽ ഉണ്ടാക്കിയ ദിവ്യമായ യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിച്ച്, മധുസൂദനൻ വാസുദേവൻ എന്ന സ്വയം രൂപത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു.

കല്പം ശേതേ പ്രബുദ്ധോഽഥ ബ്രഹ്മരൂപീ സൃജത്യഽസൌ । ദ്വിപരാര്ധന്തതോ വ്യക്തം പ്രകൃതൌ ലീയതേ ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

ഒരു കല്പം മുഴുവൻ അവൻ ഉറങ്ങുന്നു; പിന്നെ ഉണർന്ന്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രണ്ട് പരാർദ്ധം കഴിഞ്ഞാൽ, പ്രകടമായത് പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.

സ്ഥാനാത് സ്ഥാനം ദശഗുണമേകസ്മാദ് ഗുണ്യതേ സ്ഥലേ । തതോഽഷ്ടാദശമേ ഭാഗേ പരാര്ദ്ധമഭിധീയതേ ।। ൩൬൮.

ഒരിടത്തിൽ നിന്ന് മറ്റിടത്തേക്ക്, ഓരോന്നും പത്തിരട്ടിയാകുന്നു; അങ്ങനെ പതിനെട്ടാം ഭാഗത്ത് ഒരു പരാർദ്ധം എന്നത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

പരാര്ധം ദ്വിഗുണം യത്തു പ്രാകൃതഃ പ്രലയഃ സ്മൃതഃ । അനാവൃഷ്ട്യാഽഗ്നിസമ്പര്കാത് കൃതേ സംജ്വലനേ ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

രണ്ട് പരാർദ്ധം ഇരട്ടി ആയതിനെ പ്രകൃതിപ്രളയം എന്നാണ് പറയുന്നത്; മഴയില്ലായ്മയും തീയുടെ സ്പർശവും കൊണ്ടാണ് ഈ ദഹനകാലത്ത് അത് സംഭവിക്കുന്നത്, ദ്വിജന്മാരേ.

മഹദാദേര്വികാരസ്യ വിശേഷാന്തസ്യ സംക്ഷയേ । കൃഷ്ണേച്ഛാകാരിതേ തസ്മിന് സമ്പ്രാപ്തേ പ്രതിസഞ്ചരേ ।। ൩൬൮.

മഹത്തിന്റെ തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക രൂപം നശിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ ഇച്ഛയാൽ ആ പ്രതിസഞ്ചാരം സംഭവിക്കുന്നു.

ആപോ ഗ്രസന്തി വൈ പൂര്ബ്വം ഭൂമേര്ഗന്ധാദികം ഗുണം । ആത്മഗന്ധാത്തതോ ഭൂമിഃ പ്രലയത്വായ കല്പതേ ।। ൩൬൮.

വെള്ളം ആദ്യം ഭൂമിയുടെ ഗന്ധാദി ഗുണങ്ങളെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ സ്വന്തം ഗന്ധം കൊണ്ടു ഭൂമി പ്രളയത്തിനായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.

രസാത്മികാശ്ച തിഷ്ഠന്തി ഹ്യാപസ്താസാം രസോ ഗുണഃ । പീയതേ ജ്യോതിഷാ താസു നഷ്ടാസ്വഗ്നിശ്ച ദീപ്യ്തേ ।। ൩൬൮.

രസം ഉള്ളതായ വെള്ളം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ ഗുണം രസമാണ്. അവയെ അഗ്നി കുടിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, അഗ്നി ശക്തിയായി ജ്വലിക്കുന്നു.

ജ്യോതിഷോഽപി ഗുണം രൂപം വായുര്ഗ്രസതി ഭാസ്കരം । നഷ്ടേ ജ്യോതിഷി വായുശ്ച ബലീ ദോധൂയതേ മഹാന് ।। ൩൬൮.

അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ള രൂപഗുണം വായു ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അഗ്നി നശിച്ചാൽ, ശക്തിയുള്ള മഹാവായു ഉണർന്നു സഞ്ചരിക്കുന്നു.

വായോരപി ഗുണം സ്പര്ശമാകാശം ഗ്രസതേ തതഃ । വായൌ നഷ്ടേ തു ചാകാശന്നീരവം തിഷ്ഠതി ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

വായുവിൽ നിന്നുള്ള സ്പർശഗുണം ആകാശം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; വായു നശിച്ചാൽ, ശബ്ദമില്ലാത്ത ആകാശം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.

ആകാശസ്യാഥ വൈ ശബ്ദം ഭൂതാദിര്ഗ്രസതേ ച ഖം । അബിമാനാത്മകം ഖഞ്ച ഭൂതാദി ഗ്രസതേ മഹാന് ।। ൩൬൮.

പിന്നീട്, ഭൂതാദി ആകാശത്തിന്റെ ശബ്ദവും അഹങ്കാരാത്മകമായ ആകാശവും ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; ഭൂതാദി മഹത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

ഭൂമിര്യാതി ലയഞ്ചാപ്സു ആപോ ജ്യോതിഷി തദ്‌വ്രജേത് । വായൌ വായുശ്ച ഖേ ഖഞ്ച അഹങ്കാരേ ലയം സ ച ।। ൩൬൮.

ഭൂമി വെള്ളത്തിൽ ലയിക്കുന്നു, വെള്ളം അഗ്നിയിൽ, അഗ്നി വായുവിൽ, വായു ആകാശത്തിൽ, ആകാശം അഹങ്കാരത്തിൽ, അഹങ്കാരം മഹത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

മഹത്തത്ത്വേ മഹാന്തഞ്ച പ്രകൃതിര്ഗ്രസതേ ദ്വിജ । വ്യക്താഽവ്യക്താ ച പ്രകൃതിര്വ്യക്തസ്യാവ്യക്തകേ ലയഃ ।। ൩൬൮.

മഹത്ത്വത്വം മഹത്തിനെ പ്രകൃതി ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ; പ്രകടവും അപ്രകടവും പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു, പ്രകടം അപ്രകടത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

പുമാനേകാക്ഷരഃ ശുദ്ധഃ സോഽപ്യംശഃ പരമാത്മനഃ । പ്രകൃതിഃ പുരുഷശചൈചൌ ലീയേതേ പരമാത്മനി ।। ൩൬൮.

ശുദ്ധമായ ഏകാക്ഷരമായ പുരുഷനും പരമാത്മാവിന്റെ ഭാഗമാണ്; പ്രകൃതിയും പുരുഷനും പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.

ന സന്തി യത്ര സര്വേശേ നാമജാത്യാദികല്പനാഃ । സത്താമാത്രാത്മകേ ജ്ഞേയേ ജ്ഞാനാത്മന്യാത്മനഃ പരേ ।। ൩൬൮.

എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്ന പരമേശ്വരനിൽ, നാമം, വർഗ്ഗം മുതലായ ധാരണകൾ ഇല്ല; അതു സത്താമാത്രമായ ജ്ഞേയത്തിൽ, ജ്ഞാനസ്വഭാവമായ പരമാത്മാവിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.

അഥ സപ്തത്യധികത്രിശതതമോഽധ്യായഃ ശരീരാവയവാഃ അഗ്നിരുവാച ശ്രോത്രം ത്വക്ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ ഘ്രാണം ധീഃ ഖം ച ഭൂതഗമ് । ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധാഃ ഖാദിഷു തദ്ഗുണാഃ

ഇനി മൂവായിരത്തി എഴുപതാം അധ്യായം: ശരീരാവയവങ്ങൾ. അഗ്നി പറഞ്ഞു: ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണുകൾ, നാവ്, മൂക്ക്, മനസ്സ്, ആകാശം എന്നിവ ഭൂതങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവ അവയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്.

പായൂപസ്ഥൌ കരൌ പാദൌ വാഗ്ഭവേത്കര്മ ഖം തഥാ । ഉത്സര്ഗാനന്ദകാദാനഗതി വാഗാദികര്മ തത്

മലദ്വാരം, ജനനേന്ദ്രിയം, കൈകൾ, കാലുകൾ, വാക്ക് — ഇവയാണ് പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ. ഇവയുടെ പ്രവൃത്തികൾ യഥാക്രമം മലവിസർജനം, ആനന്ദം, പിടിക്കൽ, നടക്കൽ, സംസാരിക്കൽ എന്നിവയാണ്.

പഞ്ച കര്മേന്ദ്രിയാണ്യത്ര പഞ്ച ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാശ്ച പഞ്ചൈവ മഹാഭൂതാ മനോധിപാഃ

ഇവിടെ അഞ്ചു പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങളും അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണ്ട്. അതുപോലെ, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളും മഹാഭൂതങ്ങളും ഉണ്ട് — ഇവയെല്ലാം മനസ്സാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

ആത്മാഽവ്യക്തശ്ചതുര്വിംശത്തത്ത്വാനി പുരുഷഃ പരഃ । സംയുക്തശ്ച വിയുക്തശ്ച യഥാ മത്സ്യോദകേ ഉഭേ

ആത്മാവ് അപ്രത്യക്ഷമാണ്; ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതിനപ്പുറമാണ് പരപുരുഷൻ. അവൻ ഒന്നായും വേറെയും നിലകൊള്ളുന്നു, വെള്ളത്തിൽ മത്സ്യം പോലെ.

അവ്യതമാശ്രിതാനീഹ രജഃ സത്ത്വതമാംസി ച । ആന്തരഃ പുരുഷോ ജീവഃ സ പരം ബ്രഹ്മ കാരണമ്

ഇവിടെ അപ്രത്യക്ഷം തന്നെയാണ് രജസ്, സത്ത്വം, തമസ് എന്നിവയുടെ ആധാരം. അകത്തുള്ള പുരുഷൻ ജീവിയാണ്; പരബ്രഹ്മം അതിന്റെ കാരണമാകുന്നു.

സ യാതി പരമം സ്ഥാനം യോ വേത്തി പുരുഷം പരമ് । സപ്താഽഽശയാഃ സ്മൃതാ ദേഹേ രുധിരസ്യൈക ആശയഃ

പരപുരുഷനെ അറിയുന്നവൻ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നു. ശരീരത്തിൽ ഏഴു ആശയങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ ഒന്നാണ് രക്തത്തിന്റെ ആശയം.

ശ്ലേഷ്മണശ്ചാഽഽമപിത്താഭ്യാം പക്വാശയസ്തു പഞ്ചമഃ । വായുമൂത്രാശയഃ സപ്ത സ്ത്രീണാം ഗര്ഭാശയോഽഷ്ടമഃ

ശ്ലേഷ്മം, അജീർണം, പിത്തം, വലിയകുടൽ — ഇവയാണ് അഞ്ചാമത്തെ ആശയം. വായു, മൂത്രം എന്നിവ ആറും ഏഴും ആകുന്നു. സ്ത്രീകളിൽ ഗർഭാശയം എട്ടാമത്തേതാണ്.

പിത്താത്പക്വാശയോഽഗ്നേഃ സ്യാദ്യോനിര്വികശിതാ ദ്യുതൌ । പദ്മവദ്ഗര്ഭാശയഃ സ്യാത്തത്ര ധത്തേ സരക്തകമ്

പിത്തത്തിൽ നിന്ന് വലിയകുടൽ ഉണ്ട്; അഗ്നിയിൽ നിന്ന് യോനി ഉൽഭവിക്കുന്നു, അതു പ്രകാശത്തിൽ വികസിക്കുന്നു. ഗർഭാശയം താമരപൂവുപോലെയാണ്; അവിടെ രക്തം കലർന്നതെല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നു.

ശുക്രം സ്വശുക്രതശ്ചാങ്ഗം കുന്തലാന്യത്ര കാലതഃ । ന്യസ്തം ശുക്രമതോ യോനൌ നൈതി ഗര്ഭാശയം മുനേ

ശുക്ലത്തിൽ നിന്ന് ശരീരഭാഗങ്ങളും മുടിയും സമയാനുസരണം ഉൽഭവിക്കുന്നു. ശുക്ലം യോണിയിൽ നിക്ഷേപിച്ചാൽ, മഹർഷേ, അത് ഗർഭാശയത്തിലെത്തുന്നില്ല.

ഋതാവപി ച യോനിശ്ചേദ്വാതപിത്തകഫാവൃതാ । ഭവേത്തദാ വികാശിത്വം നൈവ തസ്യാം പ്രജായതേ

ഋതുകാലത്തും യോനി വായു, പിത്തം, ശ്ലേഷ്മം എന്നിവ കൊണ്ട് തടസ്സപ്പെട്ടാൽ, വികസനം നടക്കില്ല; അപ്പോൾ അവിടെ സന്താനം ഉണ്ടാകില്ല.

ബുക്കാത്പുക്കസകപ്ലീഹകൃതകോഷ്ഠാങ്ഗഹൃദ്വ്രണാഃ । തണ്ഡകശ്ച മഹാഭാഗ നിബദ്ധാന്യാശയേ മതഃ

ബുക്ക, പുക്കസ, പ്ലീഹ, കുടൽ, ഹൃദയം, വ്രണം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് തണ്ടകം എന്നത് ആശയങ്ങളിൽ ബന്ധപ്പെട്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നത്, മഹാഭാഗ.

രസസ്യ പച്യമാനസ്യ സാരാദ്ഭവതി ദേഹിനാമ് । പ്ലീഹാ യകൃച്ച ധര്മജ്ഞ രക്തഫേനാച്ച പുക്കസഃ

ജീർണ്ണിച്ച രസത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾക്ക് പ്ലീഹയും യകൃതും ഉൽഭവിക്കുന്നു, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ. രക്തഫേനത്തിൽ നിന്ന് പുക്കസ ഉണ്ട്.

രക്തം പിത്തം ച ഭവതി തഥാ തണ്ഡകസംജ്ഞകഃ । ഭേദോ രക്തപ്രസാരാച്ച ബുക്കായാഃ സംഭവഃ സ്മൃതഃ

രക്തവും പിത്തവും ഉൽഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ തണ്ടകം എന്നതും. രക്തം വ്യാപിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ബുക്കയുടെ ഉത്ഭവം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.