അഗ്നിപുരാണമ്

ചതുര്യഗസഹസ്ത്രാന്തേ പ്രാകൃതഃ പ്രാകൃതോ ലയഃ ലയ ആത്യന്തികോ ജ്ഞാനാദാത്മനഃ പരമാത്മനി ।। ൩൬൮.

നാലായിരം യുഗങ്ങൾക്കു ശേഷം പ്രകൃതിലയം വരുന്നു; ആത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലയിക്കുന്നതാണു് അന്തിമലയം.

നൈമിത്തികസ്യ കല്പാന്തേ വക്ഷ്യേ രൂപം ലയസ്യ തേ । ചതുര്യുഗസഹസ്നാന്തേ ക്ഷീണപ്രായേ മഹീതലേ ।। ൩൬൮.

നൈമിത്തികലയത്തിന്റെ രൂപം ഞാൻ പറയാം; നാലായിരം യുഗങ്ങൾക്കു ശേഷം, ഭൂമി ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, ഒരു കല്പാവസാനത്താണ് അത്.

അനാവൃഷ്ടിരതീവോഗ്രാ ജായതേ ശതവാര്ഷികീ । തതഃ സത്ത്വക്ഷയഃ സ്യാച്ച തതോ വിഷ്ണുര്ജഗത്പതിഃ ।। ൩൬൮.

ശതവർഷം നീളുന്ന അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഒരു വരൾച്ച ഉണ്ടാകും; അതിനുശേഷം സത്ത ക്ഷയിക്കും, പിന്നെ ലോകപാലനായ വിഷ്ണു പ്രവർത്തിക്കും.

സ്ഥിതോ ജലാനി പിവതി ഭാനോഃ സപ്തസു രശ്മിഷു । ഭൂപാര്താലസമുദ്രാദിതോയം നയതി സംക്ഷയം ।। ൩൬൮.

അവൻ സൂര്യന്റെ ഏഴു കിരണങ്ങളിലൂടെ ജലം കുടിക്കുന്നു; ഭൂമി, തടാകങ്ങൾ, സമുദ്രം എന്നിവയിലെ വെള്ളം നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

തതസ്തസ്യാനുഭാവേന തോയാഹാരോപബൃംഹിതാഃ । ത ഏവ രശ്മയഃ സപ്ത ജായന്തേ സപ്ത ഭാസ്കരാഃ ।। ൩൬൮.

അവന്റെ ശക്തിയാൽ, വെള്ളം ആഗിരണം ചെയ്ത ഏഴു കിരണങ്ങൾ തന്നെ ഏഴു സൂര്യന്മാരായി മാറുന്നു.

ദഹന്ത്യഽശേഷം ത്രൈലോക്യം സപാതാലതലം ദ്വിജ। സൂര്മ്മപൃഷ്ഠസമാ ഭൂഃ സ്യാത്തതഃ കാലാഗ്നിരുദ്രകഃ ।। ൩൬൮.

അവയെല്ലാം പാതാളം ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു ലോകവും പൂർണ്ണമായും ചുട്ടുകളയുന്നു, ദ്വിജാ; ഭൂമി തിരമാലയുടെ മേൽപോലെയാകും; പിന്നെ കാലാഗ്നി രൂപനായ രുദ്രൻ ഉദിക്കുന്നു.

ശേഷാഹിശ്വാസസമ്ബാതാത് പാതാലാനി ദഹത്യധഃ । പാതാലേഭ്യോ ഭുവം വിഷ്ണുര്ഭുവഃ സ്വര്ഗം ദഹത്യതഃ ।। ൩൬൮.

ശേഷനാഗന്റെ ശ്വാസം കൊണ്ടു് പാതാളങ്ങൾ ചൂടിൽ ചുട്ടുപോകുന്നു; പാതാളങ്ങളിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ഭൂമിയെ ചുട്ടുകളയുന്നു; ഭൂമിയിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗവും ചുട്ടുപോകുന്നു.

അമ്ബരീ ഷമിവാഭാതി ത്രൈലോക്യാമഖിലം തഥാ । തതസ്താപപരീതാസ്തു ലോകദ്വയനിവാസിനഃ ।। ൩൬൮.

ആകാശം പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുന്നു; അങ്ങനെ മൂന്നു ലോകവും. അതിനുശേഷം, രണ്ടു ലോകങ്ങളിലും താമസിക്കുന്നവർ അത്യന്തം ചൂട് അനുഭവിച്ച് പുറത്ത് പോകുന്നു.

ഗച്ഛന്തി തേ മഹര്ലോകം മഹര്ലോകാജ്ജനം തതഃ । രുദ്രരൂപീ ജഗദ്ദഗ്ധ്വാ മുഖനിശ്വാസതോ ഹരേഃ ।। ൩൬൮.

അവർ മഹർലോകത്തിലേക്കു്, അവിടെ നിന്ന് ജനലോകത്തിലേക്കു് പോകുന്നു; രുദ്രൻ ലോകം ചുട്ടശേഷം, ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസം കൊണ്ടു് ലയം വരുന്നു.

ഉത്തിഷ്ഠന്തി തതോ മേഘാ നാനാരൂപാഃ സവിദ്യുതഃ । ശതം വംര്ഷാണി വര്ഷന്തഃ ശമയന്ത്യഗ്നിമുത്ഥിതമ് ।। ൩൬൮.

അതിനുശേഷം വിവിധ രൂപങ്ങളിലുള്ള മേഘങ്ങൾ മിന്നലോടുകൂടി ഉയർന്നു, നൂറുകണക്കിന് മഴ പെയ്യിച്ച് ഉയർന്ന തീയെ അണയ്ക്കുന്നു.

സപ്തര്ഷിസ്ഥാനമാക്രമ്യ സ്ഥിതേഽമ്ഭസി ശതം മരുത് । മുഖനിശ്വാസതോ വിഷ്ണോര്നാശം നയതി താന് ഘനാന് ।। ൩൬൮.

ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ സ്ഥലം എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, വെള്ളത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നൂറു കാറ്റുകൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്താൽ ആ മേഘങ്ങളെ പടർന്നു വിടർത്ത് അകറ്റുന്നു.

വായും പീത്വാ ഹരിഃ ശേഷേ ശേതേ ചൈകാര്ണവേ പ്രമുഃ । ബ്രഹ്മരൂപധറഃ സിദ്ധൈര്ജലഗൈര്മുനിഭിസ്തുതഃ ।। ൩൬൮.

കാറ്റ് ഉള്ളിൽ ആക്കി, ഹരി ഏകസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിച്ചു കിടക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, സിദ്ധന്മാരും ജലജീവികളും മുനിമാരും അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

ആത്മമായാമയീം ദിവ്യാം യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥിതഃ । ആത്മാനം വാസുദേവാഖ്യാം ചിന്തയന്മധുസൂദനഃ ।। ൩൬൮.

സ്വന്തം മായയാൽ ഉണ്ടാക്കിയ ദിവ്യമായ യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിച്ച്, മധുസൂദനൻ വാസുദേവൻ എന്ന സ്വയം രൂപത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു.

കല്പം ശേതേ പ്രബുദ്ധോഽഥ ബ്രഹ്മരൂപീ സൃജത്യഽസൌ । ദ്വിപരാര്ധന്തതോ വ്യക്തം പ്രകൃതൌ ലീയതേ ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

ഒരു കല്പം മുഴുവൻ അവൻ ഉറങ്ങുന്നു; പിന്നെ ഉണർന്ന്, ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രണ്ട് പരാർദ്ധം കഴിഞ്ഞാൽ, പ്രകടമായത് പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.

സ്ഥാനാത് സ്ഥാനം ദശഗുണമേകസ്മാദ് ഗുണ്യതേ സ്ഥലേ । തതോഽഷ്ടാദശമേ ഭാഗേ പരാര്ദ്ധമഭിധീയതേ ।। ൩൬൮.

ഒരിടത്തിൽ നിന്ന് മറ്റിടത്തേക്ക്, ഓരോന്നും പത്തിരട്ടിയാകുന്നു; അങ്ങനെ പതിനെട്ടാം ഭാഗത്ത് ഒരു പരാർദ്ധം എന്നത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

പരാര്ധം ദ്വിഗുണം യത്തു പ്രാകൃതഃ പ്രലയഃ സ്മൃതഃ । അനാവൃഷ്ട്യാഽഗ്നിസമ്പര്കാത് കൃതേ സംജ്വലനേ ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

രണ്ട് പരാർദ്ധം ഇരട്ടി ആയതിനെ പ്രകൃതിപ്രളയം എന്നാണ് പറയുന്നത്; മഴയില്ലായ്മയും തീയുടെ സ്പർശവും കൊണ്ടാണ് ഈ ദഹനകാലത്ത് അത് സംഭവിക്കുന്നത്, ദ്വിജന്മാരേ.

മഹദാദേര്വികാരസ്യ വിശേഷാന്തസ്യ സംക്ഷയേ । കൃഷ്ണേച്ഛാകാരിതേ തസ്മിന് സമ്പ്രാപ്തേ പ്രതിസഞ്ചരേ ।। ൩൬൮.

മഹത്തിന്റെ തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക രൂപം നശിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ ഇച്ഛയാൽ ആ പ്രതിസഞ്ചാരം സംഭവിക്കുന്നു.

ആപോ ഗ്രസന്തി വൈ പൂര്ബ്വം ഭൂമേര്ഗന്ധാദികം ഗുണം । ആത്മഗന്ധാത്തതോ ഭൂമിഃ പ്രലയത്വായ കല്പതേ ।। ൩൬൮.

വെള്ളം ആദ്യം ഭൂമിയുടെ ഗന്ധാദി ഗുണങ്ങളെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ സ്വന്തം ഗന്ധം കൊണ്ടു ഭൂമി പ്രളയത്തിനായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.

രസാത്മികാശ്ച തിഷ്ഠന്തി ഹ്യാപസ്താസാം രസോ ഗുണഃ । പീയതേ ജ്യോതിഷാ താസു നഷ്ടാസ്വഗ്നിശ്ച ദീപ്യ്തേ ।। ൩൬൮.

രസം ഉള്ളതായ വെള്ളം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ ഗുണം രസമാണ്. അവയെ അഗ്നി കുടിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, അഗ്നി ശക്തിയായി ജ്വലിക്കുന്നു.

ജ്യോതിഷോഽപി ഗുണം രൂപം വായുര്ഗ്രസതി ഭാസ്കരം । നഷ്ടേ ജ്യോതിഷി വായുശ്ച ബലീ ദോധൂയതേ മഹാന് ।। ൩൬൮.

അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ള രൂപഗുണം വായു ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അഗ്നി നശിച്ചാൽ, ശക്തിയുള്ള മഹാവായു ഉണർന്നു സഞ്ചരിക്കുന്നു.

വായോരപി ഗുണം സ്പര്ശമാകാശം ഗ്രസതേ തതഃ । വായൌ നഷ്ടേ തു ചാകാശന്നീരവം തിഷ്ഠതി ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

വായുവിൽ നിന്നുള്ള സ്പർശഗുണം ആകാശം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; വായു നശിച്ചാൽ, ശബ്ദമില്ലാത്ത ആകാശം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.

ആകാശസ്യാഥ വൈ ശബ്ദം ഭൂതാദിര്ഗ്രസതേ ച ഖം । അബിമാനാത്മകം ഖഞ്ച ഭൂതാദി ഗ്രസതേ മഹാന് ।। ൩൬൮.

പിന്നീട്, ഭൂതാദി ആകാശത്തിന്റെ ശബ്ദവും അഹങ്കാരാത്മകമായ ആകാശവും ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; ഭൂതാദി മഹത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

ഭൂമിര്യാതി ലയഞ്ചാപ്സു ആപോ ജ്യോതിഷി തദ്‌വ്രജേത് । വായൌ വായുശ്ച ഖേ ഖഞ്ച അഹങ്കാരേ ലയം സ ച ।। ൩൬൮.

ഭൂമി വെള്ളത്തിൽ ലയിക്കുന്നു, വെള്ളം അഗ്നിയിൽ, അഗ്നി വായുവിൽ, വായു ആകാശത്തിൽ, ആകാശം അഹങ്കാരത്തിൽ, അഹങ്കാരം മഹത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

മഹത്തത്ത്വേ മഹാന്തഞ്ച പ്രകൃതിര്ഗ്രസതേ ദ്വിജ । വ്യക്താഽവ്യക്താ ച പ്രകൃതിര്വ്യക്തസ്യാവ്യക്തകേ ലയഃ ।। ൩൬൮.

മഹത്ത്വത്വം മഹത്തിനെ പ്രകൃതി ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ; പ്രകടവും അപ്രകടവും പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു, പ്രകടം അപ്രകടത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

പുമാനേകാക്ഷരഃ ശുദ്ധഃ സോഽപ്യംശഃ പരമാത്മനഃ । പ്രകൃതിഃ പുരുഷശചൈചൌ ലീയേതേ പരമാത്മനി ।। ൩൬൮.

ശുദ്ധമായ ഏകാക്ഷരമായ പുരുഷനും പരമാത്മാവിന്റെ ഭാഗമാണ്; പ്രകൃതിയും പുരുഷനും പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.

ന സന്തി യത്ര സര്വേശേ നാമജാത്യാദികല്പനാഃ । സത്താമാത്രാത്മകേ ജ്ഞേയേ ജ്ഞാനാത്മന്യാത്മനഃ പരേ ।। ൩൬൮.

എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്ന പരമേശ്വരനിൽ, നാമം, വർഗ്ഗം മുതലായ ധാരണകൾ ഇല്ല; അതു സത്താമാത്രമായ ജ്ഞേയത്തിൽ, ജ്ഞാനസ്വഭാവമായ പരമാത്മാവിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.

അഥ സപ്തത്യധികത്രിശതതമോഽധ്യായഃ ശരീരാവയവാഃ അഗ്നിരുവാച ശ്രോത്രം ത്വക്ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ ഘ്രാണം ധീഃ ഖം ച ഭൂതഗമ് । ശബ്ദസ്പര്ശരൂപരസഗന്ധാഃ ഖാദിഷു തദ്ഗുണാഃ

ഇനി മൂവായിരത്തി എഴുപതാം അധ്യായം: ശരീരാവയവങ്ങൾ. അഗ്നി പറഞ്ഞു: ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണുകൾ, നാവ്, മൂക്ക്, മനസ്സ്, ആകാശം എന്നിവ ഭൂതങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവ അവയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്.

പായൂപസ്ഥൌ കരൌ പാദൌ വാഗ്ഭവേത്കര്മ ഖം തഥാ । ഉത്സര്ഗാനന്ദകാദാനഗതി വാഗാദികര്മ തത്

മലദ്വാരം, ജനനേന്ദ്രിയം, കൈകൾ, കാലുകൾ, വാക്ക് — ഇവയാണ് പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ. ഇവയുടെ പ്രവൃത്തികൾ യഥാക്രമം മലവിസർജനം, ആനന്ദം, പിടിക്കൽ, നടക്കൽ, സംസാരിക്കൽ എന്നിവയാണ്.

പഞ്ച കര്മേന്ദ്രിയാണ്യത്ര പഞ്ച ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ച । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാശ്ച പഞ്ചൈവ മഹാഭൂതാ മനോധിപാഃ

ഇവിടെ അഞ്ചു പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങളും അഞ്ചു ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും ഉണ്ട്. അതുപോലെ, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളും മഹാഭൂതങ്ങളും ഉണ്ട് — ഇവയെല്ലാം മനസ്സാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.