അഗ്നിപുരാണമ്

അസന്നികൃഷ്ടാര്ഥജ്ഞാനം ശബ്ദാദ്ധി ശാബ്ദമീരിതം । സാദൃശ്യദര്ശനാത്തുല്യേ ബുദ്ധിഃ സ്യാദുപമാനകം ।। ൩൬൭.

സമീപത്തിൽ ഇല്ലാത്ത വസ്തുവിനെ പദങ്ങൾകൊണ്ട് അറിവ് നേടുന്നത് ശാബ്ദം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. സാദൃശ്യം കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധി ഉപമാനമാണ്.

കായ്യ ദൃഷ്ട്വാ വിനാ നസ്യാദര്ഥാപത്തിഃ പരാര്ഥധീഃ । പ്രതിയോഗിന്യഽഗൃഹീതേ ഭുവി നാസ്തീത്യഭാവകഃ ൩൬൭.

കാരണം കാണാതെ ഫലമനുസരിച്ച് അറിവ് നേടുന്നത് അർത്ഥാപത്തി എന്നാണ്. പ്രതിയോഗി ഇല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ അതിനെ അഭാവം എന്നു പറയുന്നു.

അഗ്നിരുവാച ചതുര്വിധസ്തു പ്രലയോ നിത്യോ യഃ പ്രാണിനാം ലയഃ । സദാ വിനാശോ ജാതാനാം ബ്രാഹ്മോ നൈമിത്തികോ ലയഃ ।। ൩൬൮.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: നാല് വിധത്തിലുള്ള പ്രലയം ഉണ്ട്. നിത്യപ്രലയം ജീവികളുടെ ലയമാണ്. ജനിച്ചവരുടെ സ്ഥിരമായ നാശം, ബ്രാഹ്മപ്രലയം, നൈമിത്തികപ്രലയം എന്നിവയുമുണ്ട്.

ചതുര്യഗസഹസ്ത്രാന്തേ പ്രാകൃതഃ പ്രാകൃതോ ലയഃ ലയ ആത്യന്തികോ ജ്ഞാനാദാത്മനഃ പരമാത്മനി ।। ൩൬൮.

നാല് ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പ്രകൃതിപ്രളയം ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ ആത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലയിക്കുമ്പോൾ അതാണ് ഏറ്റവും പരമമായ പ്രളയം.

നൈമിത്തികസ്യ കല്പാന്തേ വക്ഷ്യേ രൂപം ലയസ്യ തേ । ചതുര്യുഗസഹസ്നാന്തേ ക്ഷീണപ്രായേ മഹീതലേ ।। ൩൬൮.

ഒരു കല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, നാല് ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞതോടെ ഭൂമി ക്ഷയിച്ചുപോകുമ്പോൾ ആ നൈമിത്തിക പ്രളയത്തിന്റെ രൂപം ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.

അനാവൃഷ്ടിരതീവോഗ്രാ ജായതേ ശതവാര്ഷികീ । തതഃ സത്ത്വക്ഷയഃ സ്യാച്ച തതോ വിഷ്ണുര്ജഗത്പതിഃ ।। ൩൬൮.

അതിനുശേഷം നൂറു വർഷം നീളുന്ന അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ വരൾച്ച വരും. അതിനുശേഷം ജീവികൾ ഇല്ലാതാകുന്നു, പിന്നെ ലോകനാഥനായ വിഷ്ണു പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

സ്ഥിതോ ജലാനി പിവതി ഭാനോഃ സപ്തസു രശ്മിഷു । ഭൂപാര്താലസമുദ്രാദിതോയം നയതി സംക്ഷയം ।। ൩൬൮.

സൂര്യന്റെ ഏഴു കിരണങ്ങളിൽ നില്ക്കുന്ന വിഷ്ണു, ഭൂമി, തടാകങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ എന്നിവയിലെ വെള്ളം മുഴുവനും കുടിച്ചു തീർക്കുന്നു.

തതസ്തസ്യാനുഭാവേന തോയാഹാരോപബൃംഹിതാഃ । ത ഏവ രശ്മയഃ സപ്ത ജായന്തേ സപ്ത ഭാസ്കരാഃ ।। ൩൬൮.

അവന്റെ ശക്തിയാൽ വെള്ളം ഉൾക്കൊണ്ട ആ ഏഴു കിരണങ്ങൾ ശക്തരായി ഏഴു സൂര്യന്മാരായി മാറുന്നു.

ദഹന്ത്യഽശേഷം ത്രൈലോക്യം സപാതാലതലം ദ്വിജ। സൂര്മ്മപൃഷ്ഠസമാ ഭൂഃ സ്യാത്തതഃ കാലാഗ്നിരുദ്രകഃ ।। ൩൬൮.

അവ ഏഴു സൂര്യന്മാർ മൂലകങ്ങളോടു കൂടി മൂന്ന് ലോകങ്ങളും അടക്കം പാതാളവും എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂമി തിരമാലയുടെ മേൽപോലെയായി മാറുന്നു. അതിനുശേഷം കാലാഗ്നി എന്ന രുദ്രൻ ഉദിക്കുന്നു.

ശേഷാഹിശ്വാസസമ്ബാതാത് പാതാലാനി ദഹത്യധഃ । പാതാലേഭ്യോ ഭുവം വിഷ്ണുര്ഭുവഃ സ്വര്ഗം ദഹത്യതഃ ।। ൩൬൮.

ശേഷനെന്ന പാമ്പിന്റെ ശ്വാസം കൊണ്ട് പാതാളങ്ങൾ താഴെ നിന്ന് ദഹിക്കുന്നു. പാതാളങ്ങളിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ഭൂമിയെ, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

അമ്ബരീ ഷമിവാഭാതി ത്രൈലോക്യാമഖിലം തഥാ । തതസ്താപപരീതാസ്തു ലോകദ്വയനിവാസിനഃ ।। ൩൬൮.

ആകാശം ശൂന്യമായതുപോലെ തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു, അതുപോലെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും. അതിനുശേഷം അത്യന്തം ചൂടിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന രണ്ടു ലോകങ്ങളിലെ ജീവികൾ ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.

ഗച്ഛന്തി തേ മഹര്ലോകം മഹര്ലോകാജ്ജനം തതഃ । രുദ്രരൂപീ ജഗദ്ദഗ്ധ്വാ മുഖനിശ്വാസതോ ഹരേഃ ।। ൩൬൮.

അവർ മഹർലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു, അവിടെ നിന്ന് ജനലോകത്തേക്കും. രുദ്രൻ ലോകം ദഹിപ്പിച്ചശേഷം, ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്തിൽ നിന്നു വീണ്ടും സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുന്നു.

ഉത്തിഷ്ഠന്തി തതോ മേഘാ നാനാരൂപാഃ സവിദ്യുതഃ । ശതം വംര്ഷാണി വര്ഷന്തഃ ശമയന്ത്യഗ്നിമുത്ഥിതമ് ।। ൩൬൮.

അതിനു ശേഷം വിവിധ രൂപങ്ങളിലുമുള്ള മേഘങ്ങൾ മിന്നലോടുകൂടി ഉയിർന്നു വരുന്നു. അവ നൂറു വർഷം മഴ പെയ്യുന്നു, അങ്ങനെ ഉയർന്ന അഗ്നിയെ ശമിപ്പിക്കുന്നു.

സപ്തര്ഷിസ്ഥാനമാക്രമ്യ സ്ഥിതേഽമ്ഭസി ശതം മരുത് । മുഖനിശ്വാസതോ വിഷ്ണോര്നാശം നയതി താന് ഘനാന് ।। ൩൬൮.

ഏഴു ഋഷിമാരുടെ സ്ഥലം പിടിച്ചു, വെള്ളം നൂറു വർഷം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, വിഷ്ണുവിന്റെ വായിൽ നിന്നുള്ള കാറ്റ് ആ മേഘങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

വായും പീത്വാ ഹരിഃ ശേഷേ ശേതേ ചൈകാര്ണവേ പ്രമുഃ । ബ്രഹ്മരൂപധറഃ സിദ്ധൈര്ജലഗൈര്മുനിഭിസ്തുതഃ ।। ൩൬൮.

കാറ്റ് മുഴുവനും ഉൾക്കൊണ്ട ഹരി, ഒരേയൊരു സമുദ്രത്തിൽ ശേഷനിൽ കിടക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് സിദ്ധന്മാരും ജലജീവികളും മുനിമാരും അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

ആത്മമായാമയീം ദിവ്യാം യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥിതഃ । ആത്മാനം വാസുദേവാഖ്യാം ചിന്തയന്മധുസൂദനഃ ।। ൩൬൮.

സ്വന്തം മായയാൽ നിറഞ്ഞ ദിവ്യമായ യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിച്ച്, വാസുദേവനും മധുസൂദനനും എന്ന സ്വരൂപം ധ്യാനിക്കുന്നു.

കല്പം ശേതേ പ്രബുദ്ധോഽഥ ബ്രഹ്മരൂപീ സൃജത്യഽസൌ । ദ്വിപരാര്ധന്തതോ വ്യക്തം പ്രകൃതൌ ലീയതേ ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

ഒരു കല്പകാലം അവൻ ഉറങ്ങുന്നു. അതിനുശേഷം ഉണർന്നു ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രണ്ട് പരാർദ്ധം കഴിഞ്ഞാൽ, സൃഷ്ടിജഗത് പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു.

സ്ഥാനാത് സ്ഥാനം ദശഗുണമേകസ്മാദ് ഗുണ്യതേ സ്ഥലേ । തതോഽഷ്ടാദശമേ ഭാഗേ പരാര്ദ്ധമഭിധീയതേ ।। ൩൬൮.

ഓരോ സ്ഥലം മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് വലുതാണ്. അങ്ങനെ പതിനെട്ടാം ഭാഗത്ത് പരാർദ്ധം എന്നു വിളിക്കുന്നു.

പരാര്ധം ദ്വിഗുണം യത്തു പ്രാകൃതഃ പ്രലയഃ സ്മൃതഃ । അനാവൃഷ്ട്യാഽഗ്നിസമ്പര്കാത് കൃതേ സംജ്വലനേ ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

പരാർദ്ധത്തിന്റെ ഇരട്ടിയാണെങ്കിൽ അതാണ് പ്രകൃതിപ്രളയം എന്ന് പറയുന്നു. വരൾച്ചയും അഗ്നിയുമായി ചേർന്ന്, ദഹനത്തിൽ പ്രളയം സംഭവിക്കുന്നു.

മഹദാദേര്വികാരസ്യ വിശേഷാന്തസ്യ സംക്ഷയേ । കൃഷ്ണേച്ഛാകാരിതേ തസ്മിന് സമ്പ്രാപ്തേ പ്രതിസഞ്ചരേ ।। ൩൬൮.

മഹത്താദികളായ ഘടകങ്ങളുടെ പ്രത്യേക രൂപങ്ങൾ നശിച്ചപ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ ഇച്ഛയാൽ പ്രതിസഞ്ചാരം സംഭവിക്കുന്നു.

ആപോ ഗ്രസന്തി വൈ പൂര്ബ്വം ഭൂമേര്ഗന്ധാദികം ഗുണം । ആത്മഗന്ധാത്തതോ ഭൂമിഃ പ്രലയത്വായ കല്പതേ ।। ൩൬൮.

ആദ്യം വെള്ളം ഭൂമിയിലെ ഗന്ധാദികൾ പോലുള്ള ഗുണങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പിന്നെ ഭൂമി സ്വഗന്ധംകൊണ്ട് പ്രളയത്തിന് അനുയോജ്യമായിത്തീരും.

രസാത്മികാശ്ച തിഷ്ഠന്തി ഹ്യാപസ്താസാം രസോ ഗുണഃ । പീയതേ ജ്യോതിഷാ താസു നഷ്ടാസ്വഗ്നിശ്ച ദീപ്യ്തേ ।। ൩൬൮.

രസംകൊണ്ടുള്ള ജലങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു; അവയുടെ സ്വഭാവം രുചിയാണു്. അവയുടെ രസം അഗ്നി ആസ്വദിച്ചാൽ, ജലം നശിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി കൂടുതൽ തെളിയുന്നു.

ജ്യോതിഷോഽപി ഗുണം രൂപം വായുര്ഗ്രസതി ഭാസ്കരം । നഷ്ടേ ജ്യോതിഷി വായുശ്ച ബലീ ദോധൂയതേ മഹാന് ।। ൩൬൮.

ജ്യോതിർസ്വഭാവമായ രൂപം വായു ആസ്വദിക്കുന്നു, ഭാസ്കരാ. ജ്യോതി നശിച്ചാൽ, ശക്തിയുള്ള വായു അതിവേഗം ചലിക്കുന്നു.

വായോരപി ഗുണം സ്പര്ശമാകാശം ഗ്രസതേ തതഃ । വായൌ നഷ്ടേ തു ചാകാശന്നീരവം തിഷ്ഠതി ദ്വിജ ।। ൩൬൮.

വായുവിന്റെ സ്വഭാവമായ സ്പർശം പിന്നീട് ആകാശം ആസ്വദിക്കുന്നു. വായു നശിച്ചാൽ, ദ്വിജാ, ശബ്ദമില്ലാത്ത ആകാശം മാത്രം ശേഷിക്കും.

ആകാശസ്യാഥ വൈ ശബ്ദം ഭൂതാദിര്ഗ്രസതേ ച ഖം । അബിമാനാത്മകം ഖഞ്ച ഭൂതാദി ഗ്രസതേ മഹാന് ।। ൩൬൮.

ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവമായ ശബ്ദം പിന്നീട് മൂലഭൂതം ആസ്വദിക്കുന്നു; അഹങ്കാരസ്വഭാവമുള്ള ആകാശവും അതേ മൂലഭൂതം ആസ്വദിക്കുന്നു.

ഭൂമിര്യാതി ലയഞ്ചാപ്സു ആപോ ജ്യോതിഷി തദ്‌വ്രജേത് । വായൌ വായുശ്ച ഖേ ഖഞ്ച അഹങ്കാരേ ലയം സ ച ।। ൩൬൮.

ഭൂമി ജലത്തിൽ ലയിക്കുന്നു, ജലം ജ്യോതിസിൽ ലയിക്കുന്നു, വായു ആകാശത്തിൽ, ആകാശം അഹങ്കാരത്തിൽ, അഹങ്കാരം ലയത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

മഹത്തത്ത്വേ മഹാന്തഞ്ച പ്രകൃതിര്ഗ്രസതേ ദ്വിജ । വ്യക്താഽവ്യക്താ ച പ്രകൃതിര്വ്യക്തസ്യാവ്യക്തകേ ലയഃ ।। ൩൬൮.

മഹത്ത്വത്തിൽ മഹത്തായത് പ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുന്നു, ദ്വിജാ. വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ പ്രകൃതികൾ ലയിക്കുന്നു; വ്യക്തം അവ്യക്തത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

പുമാനേകാക്ഷരഃ ശുദ്ധഃ സോഽപ്യംശഃ പരമാത്മനഃ । പ്രകൃതിഃ പുരുഷശചൈചൌ ലീയേതേ പരമാത്മനി ।। ൩൬൮.

ശുദ്ധമായ ഏകാക്ഷരപുരുഷനും പരമാത്മാവിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്. പ്രകൃതിയും പുരുഷനും പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.

ന സന്തി യത്ര സര്വേശേ നാമജാത്യാദികല്പനാഃ । സത്താമാത്രാത്മകേ ജ്ഞേയേ ജ്ഞാനാത്മന്യാത്മനഃ പരേ ।। ൩൬൮.

എല്ലാ നാമജാതി വ്യത്യാസങ്ങളും ഇല്ലാത്തിടത്ത്, ശുദ്ധമായ സത്തായുള്ള അറിവിലാണ് പരമാത്മാവിന്റെ ജ്ഞാനസ്വരൂപം.