അഗ്നിപുരാണമ്

രങ്ഗാജീവശ്ചിത്രകരസ്ത്വഷ്ടാ തക്ഷാ ച വര്ധകിഃ । നാഡിന്ധമഃ സ്വര്ണകാരോ നാപിതാന്താവസായിനഃ ।। ൩൬൬.

ചിത്രം വരയ്ക്കുന്നവനെ രംഗജീവൻ, ചിത്രകാരൻ, തച്ചൻ, വർത്തകി — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്. പൈപ്പു നിർമ്മിക്കുന്നവൻ നാളിന്ദമൻ, പൊന്നുനിര്മ്മിക്കുന്നവൻ സ്വർണ്ണകാരൻ, കശവൻ നാപിതൻ, ശവം ചുമക്കുന്നവൻ അന്താവസായി.

ജാവാലഃ സ്യാദജാജീവോ ദേവാജീവസ്തു ദേവലഃ । ജായാജീവാസ്തു ശൈലൂഷാ ഭൃതകോ ഭൃതിഭുക്തഥാ ।। ൩൬൬.

അഗ്നിപൂജകൻ ജാവാലൻ, ആടു വളർത്തുന്നവൻ അജാജീവൻ, ദൈവത്തിന്റെ വളർത്തൽ ദേവജീവൻ അല്ലെങ്കിൽ ദേവളൻ; നടന്മാർ ജയാജീവൻ അല്ലെങ്കിൽ ശൈലൂഷൻ; വേതനക്കാരൻ ഭൃതകൻ അല്ലെങ്കിൽ ഭൃതിഭുക്തൻ.

വിവര്ണഃ പാമരോ നീചഃ പ്രാകൃതശ്ച പൃഥഗ്ജനഃ । വിഹീനോപസദോ ജാല്മോ ഭൃത്യേ ദാസേരചേടകാഃ ।। ൩൬൬.

വിവർണ്ണൻ, പാമരൻ, നീചൻ, സാധാരണക്കാരൻ, ശിഷ്ടാചാരമില്ലാത്തവൻ, കപടൻ, ഭൃത്യൻ, ദാസി, ചെറുക്കൻ — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്.

പടുസ്തു പേശലോ ദക്ഷേ മൃഗയുര്ലുബ്ധകഃ സ്മൃതഃ । ചണ്ഡാലസ്തു ദിവാകീര്ത്തിഃ പുസ്തം ലേപ്യാദികര്മ്മണി ।। ൩൬൬.

നൂൽവയ്പ്പുകാരൻ പട്ടു അല്ലെങ്കിൽ പേശലൻ; കുസൃതിയുള്ള വേട്ടക്കാരൻ മൃഗയു അല്ലെങ്കിൽ ലുബ്ധകൻ; ചാണ്ഡാളൻ ദിവാകീർത്തി; പുസ്തകം; ലേപനം തുടങ്ങിയ പ്രവൃത്തികൾക്ക് ലേപ്യാദി എന്ന് പറയുന്നു.

പഞ്ചാലികാ പുത്രികാ സ്യാദ്വര്കരസ്തരുണഃ പശുഃ । മഞ്ജൂഷാ പേടകഃ പേഡാ തുല്യസാധാരണൌ സമൌ ൩൬൬.

പാവക്കു പഞ്ചാലികാ അല്ലെങ്കിൽ പുത്രികാ എന്ന് പേരുണ്ട്; ചെറുപ്പമുള്ള മൃഗം വർകരൻ അല്ലെങ്കിൽ തരുണപശു; പെട്ടി മഞ്ജൂഷ, ബോക്സ് പേടകം, പെട്ടി പെഡ; ഈ രണ്ടും ഒരുപോലെയും പൊതുവായവയുമാണ്.

അഗ്നിരുവാച സാമാന്യാന്യഽഥ വക്ഷ്യാമി നാമലിങ്ഗാനി തച്ഛൃണു । സുകൃതീ പുണ്യവാന് ധന്യോ മഹേച്ഛസ്തു മഹാശയഃ ।। ൩൬൭.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ ഞാൻ പൊതുവായ പേരുകളും ലിംഗങ്ങളും വിവരിക്കും; കേൾക്കൂ. സദാചാരിയും, പുണ്യവാനും, ഭാഗ്യശാലിയും, വലിയ ആഗ്രഹമുള്ളവനും, മനസ്സുതുല്യവാനുമാണ്.

പ്രവീണനിപുണാഭിജ്ഞവിജ്ഞവിജ്ഞനിഷ്ണാതശിക്ഷിതാഃ । സ്യുര്വദാന്യസ്ഥൂലലക്ഷദാനശൌണ്ഡാ ബഹുപ്രദേ ।। ൩൬൭.

പ്രവീണൻ, നിപുണൻ, അഭിജ്ഞൻ, വിജ്ഞാനമുള്ളവൻ, പരിശീലനം നേടിയവൻ, ദാനശീലൻ, വലിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ, ധാരാളം നൽകുന്നവൻ — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്.

കൃതീ കൃതജ്ഞഃ കുശല ആസക്തോദ്യുക്ത ഉത്സുകഃ । ഇഭ്യ ആഢ്യഃ പരിവൃഢോ ഹ്യധിഭൂര്നായകോഽധിപഃ ।। ൩൬൭.

കൃത്യമായ പ്രവർത്തനക്കാരൻ, കൃതജ്ഞൻ, കുസൃതിയുള്ളവൻ, ആസക്തൻ, ഉത്സുകൻ, ധനികൻ, സമൃദ്ധനായവൻ, വളരെയധികം വർദ്ധിച്ചവൻ, നേതാവ്, അധിപൻ — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്.

ലക്ഷ്മീവാന് ലക്ഷ്മണഃ ശ്രീലഃ സ്വതന്ത്രഃ സ്വൈര്യ്യഽപാവൃതഃ । ഖലപൂഃ സ്യാദ്ധഹുകരോ ദീര്ഘസൂത്രശ്ചിരക്രിയഃ ।। ൩൬൭.

ഭാഗ്യവാൻ, ലക്ഷണശാലി, ശ്രീയുള്ളവൻ, സ്വതന്ത്രൻ, ഇഷ്ടം പോലെ നടക്കുന്നവൻ; കപടൻ, വലിയ ശബ്ദം ചെയ്യുന്നവൻ, ദീർഘസൂത്രി, വൈകി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ.

ജാല്മോഽസമീക്ഷ്യകാരീ സ്യാത് കുണ്ഠോ മന്ദഃ ക്രിയാസു യഃ । കര്മ്മശൂരഃ കര്മ്മഠഃ സ്യാദ്ഭക്ഷകോ ഘസ്മരോഽദ്മരഃ ।। ൩൬൭.

ജാല്മൻ എന്നത് ആലോചനയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്; മന്ദഗതിയുള്ളവൻ, പ്രവർത്തനത്തിൽ മന്ദൻ; കർമ്മശൂരൻ, കഠിനമായി ജോലി ചെയ്യുന്നവൻ, ഭക്ഷണത്തിൽ അത്യാഹാരിയായവൻ, അത്യന്തം തിന്നുന്നവൻ.

ലോലുപോ ഗര്ഘ്ലോ ഗൃധ്നുര്വിനീതപ്രശ്രിതൌ തഥാ । ധൃഷ്ടേ ധൃഷ്ണുര്വിയാതശ്ച നിഭൃതഃ പ്രതിബാന്വിതേ ।। ൩൬൭.

ലോലുപൻ, അത്യാഹാരിയായവൻ, തൃപ്തിയില്ലാത്തവൻ, വിനയശീലൻ, ലജ്ജാശീലൻ, ധൈര്യശാലി, ധൈര്യവാൻ, ചഞ്ചലൻ, നിബ്ഭൃതൻ, ബുദ്ധിശാലി.

പ്രഗല്ഭോ ഭീരുകോ ഭീരുര്വന്ദാരുരഭിവാദകേ । ഭൂഷ്ണുര്ഭവിഷ്ണുര്ഭവിതാ ജ്ഞാതാ വിദുരവിന്ദുകൌ ।। ൩൬൭.

പ്രഗൽഭൻ, ഭീരുക്കൻ, ഭയശീലൻ, ആദരപൂർവ്വം വന്ദനം ചെയ്യുന്നവൻ, ഭാവിയിൽ വരാനിരിക്കുന്നവൻ, ഭാവിയിൽ ആകുന്നവൻ, ജ്ഞാനി, വിദ്വാൻ, പണ്ഡിതൻ.

മത്തശൌണ്ഡോത്കടക്ഷീവാശ്ചണ്ഡസ്ത്വത്യന്തകോപനഃ । ദേവാനഞ്ചതി ദേവദ്ര്യങ് വിശ്വദ്ര്യങ് വിശ്വഗഞ്ചതി ।। ൩൬൭.

മദത്തിൽ മുഴുകിയവൻ, മദ്യപാനി, കഠിനമായ കാഴ്ചയുള്ളവൻ, അത്യന്തം കോപമുള്ളവൻ; ദേവന്മാരെ സമീപിക്കുന്നവൻ ദേവാനഞ്ചതി, ജ്ഞാനികളെ സമീപിക്കുന്നവൻ വിശ്വദ്ര്യങ്, എല്ലാവരെയും സമീപിക്കുന്നവൻ വിശ്വഗഞ്ചതി.

യഃ സഹാഞ്ചതി സ സധ്ര്യങ് സ തിര്യ്യങ് യസ്തിരോഽഞ്ചതി । വാചോയുക്തിഃ പടുര്വാഗ്മീ വാവദൂകശ്ച വക്തരി ।। ൩൬൭.

ഒരുമിച്ചുപോകുന്നവൻ സധ്ര്യങ്; വശത്തേക്കു പോകുന്നവൻ തിര്യങ്; വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, വാഗ്മി, അധികം സംസാരിക്കുന്നവൻ, സംസാരക്കാരൻ.

സ്യാജ്ജല്പകസ്തു വാചാലോ വാചാടോ ബഹുഗര്ഹ്യവാക് । അപധ്വസ്തോ ധിക്‌കൃതഃ സ്യാദ്‌ ബദ്ധേ കീലിതസംയതൌ ।। ൩൬൭.

ചെറുതായി സംസാരിക്കുന്നവൻ ജൽപകൻ, അധികം സംസാരിക്കുന്നവൻ വാചാലൻ, വാചാട്ടൻ, അധികം കുറ്റം പറയുന്നവൻ; നശിച്ചവൻ, അപമാനിക്കപ്പെട്ടവൻ, കെട്ടിയവൻ, ബന്ധിതൻ.

വരണഃ ശബ്ദനോ നാന്ദീവാദീ നാന്ദീകരഃ സമാഃ । വ്യസനാര്ത്തോപരക്തൌ ദ്വൌ ബദ്ധേ കീലിതസംയതൌ ।। ൩൬൭.

വരണൻ എന്നത് വാതിൽകാവൽക്കാരനാണ്. ശബ്ദനൻ അറിയിപ്പുകാരൻ. നന്ദീവാദി ഉത്സവങ്ങളിൽ സംഗീതം വാദിക്കുന്നവൻ. നന്ദീകർൻ ആ ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുന്നവൻ. സമാഃ എന്നത് തുല്യരായവരെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. വ്യസനനും ആർത്തനും ദുർഭാഗ്യത്തിൽ പെട്ടവരാണ്. ബദ്ധനും കീളിതനും ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.

വിഹസ്തവ്യാകുലൌ തുല്യൌ നൃശംസക്രൂരഘാതുകാഃ । പാപോ ധൂര്ത്തോ വഞ്ചകഃ സ്യാന്മൂര്ഖേ വൈദേഹവാലിശൌ ।। ൩൬൭.

വിഹസ്തനും വ്യാകുലനും കൈകൾ കെട്ടി ഉലക്കപ്പെട്ടവരാണ്. തുല്യൗ എന്നത് തുല്യരാണെന്നർത്ഥം. നൃശംസനും ക്രൂരഘാതകനും ക്രൂരമായ കൊലയാളികളാണ്. പാപി പാപം ചെയ്യുന്നവൻ. ധൂർത്തൻ കപടൻ. വഞ്ചകൻ വഞ്ചന ചെയ്യുന്നവൻ. മൂഢൻ അജ്ഞാനിയാണ്. വൈദേഹനും വാലിശനും അജ്ഞാനികളാണ്.

കദര്യ്യേ കൃപണക്ഷുദ്രൌ മാര്ഗണോ യാചകാര്ഥിനൌ । അഹങ്കാരവാനഹംയുഃ സ്യാച്ഛുഭംയുസ്തു ശുഭാന്വിതഃ ।। ൩൬൭.

കടര്യൻ, കൃപണൻ, ക്ഷുദ്രൻ ഇവർ എല്ലാം കഞ്ചാക്കന്മാരാണ്. മാർഗ്ഗണനും യാചകനും ഭിക്ഷയോ സഹായമോ ചോദിക്കുന്നവരാണ്. അഹങ്കാരവാൻ അഹംയു അഹങ്കാരമുള്ളവൻ. ശുഭംയു ശുഭാന്വിതൻ ശുഭഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ.

കാത്തം മനോരമം രുച്യം ഹൃദ്യാഭീഷ്ടേ ഹ്യഭീപ്സിതേ । അസാരം ഫല്ഗു ശൂന്യം വൈ മുഖ്യവര്യ്യവരേണ്യകാഃ ।। ൩൬൭.

കാത്തം എന്നത് മുറിച്ചതാണ്. മനോരമം ആകർഷകമായത്. രുച്യം ഇഷ്ടമായത്. ഹൃദ്യം ഹൃദയസുഖം നൽകുന്നത്. അഭിഷ്ടവും അഭീപ്സിതവും ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ഇഷ്ടവുമാണ്. അസാരം മൂല്യമില്ലാത്തത്. ഫൽഗു ചെറുത്. ശൂന്യം ശൂന്യമായത്. മുഖ്യൻ, വര്യൻ, വരേണ്യൻ എന്നിവ പ്രധാനവും ഉത്തമവുമാണ്.

ശ്രേയാന് ശ്രേഷ്ഠഃ പുഷ്കലഃ സ്യാത്പ്രാഗ്ര്യാഗ്ര്യഗ്രീയമഗ്രിമം । വഡ്രോരു വിപുലം പീനപീവ്നീ തു സ്ഥൂലപീവരേ ।। ൩൬൭.

ശ്രേയാൻ നല്ലത്. ശ്രേഷ്ഠൻ ഏറ്റവും നല്ലത്. പുഷ്കലൻ സമൃദ്ധിയുള്ളത്. പ്രാഗ്, ആഗ്ര്യ, അഗ്രിയ, അഗ്രിമം എന്നിവ പ്രധാനമായതും മുൻപന്തിയിലാണെന്നതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വഡ്രൻ, ഉറു ഇവ വലിയതാണെന്ന് പറയുന്നു. വിപുലം വിശാലം. പീന, പീവന ഇവ കട്ടിയുള്ളതും പുഷ്ടിയുള്ളതുമാണ്. സ്ഥൂലവും പീവരവും കട്ടിയുള്ളതാണെന്ന് അർത്ഥം.

സ്തോകാല്പക്ഷുല്ലകാഃ സൂക്ഷ്മം ശ്ലക്ഷ്ണം ദഭ്രം കൃശന്തനു । മാത്രാകുടീലവകണാ ഭൂയിഷ്ഠം പുരുഹം പുരു ।। ൩൬൭.

സ്തോകം, അൽപം, ക്ഷുല്ലകം ഇവ ചെറുതാണ്. സൂക്ഷ്മം സൂക്ഷ്മമായത്. ശ്ലക്ഷ്ണം മൃദുവായത്. ദഭ്രം വളരെ ചെറുത്. ക്ഷ, തനു ഇവ സുന്ദരമായും കട്ടിയില്ലാത്തതുമായതാണ്. മാത്ര, കുട്ടിലം, വകനം ഇവ വളരെ ചെറിയതാണെന്നർത്ഥം. ഭൂയിഷ്ഠം, പുരു, പുരുഃ ഇവ ധാരാളം എന്നർത്ഥം.

അഖണ്ഡം പൂര്ണസകലമുപകണ്ഠാന്തികാഭിതഃ । സമീപേ സന്നിദാഭ്യാസൌ നേദിഷ്ഠം സുസമീപകം ।। ൩൬൭.

അഖണ്ഡം ഒടിയാതെ ഉള്ളത്. പൂർണ്ണം നിറഞ്ഞത്. സകലമെന്നത് മുഴുവൻ. ഉപകണ്ഠം, അന്തികം, അഭിതഃ ഇവ സമീപം എന്നർത്ഥം. സമീപം, സന്നിധി, അഭ്യാസം ഇവയും അടുത്തതാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നേദിഷ്ഠം ഏറ്റവും അടുത്തത്. സുസമീപകം വളരെ അടുത്തത്.

സുദൂരേ തു ദവിഷ്ഠം സ്യാദ്‌വൃത്തം നിസ്തലവര്തുലേ । ഉച്ചപ്രാംശൂന്നതോദഗ്രാ ധ്രുവോ നിത്യഃ സനാതനഃ ।। ൩൬൭.

സുദൂരം വളരെ ദൂരെയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദവിഷ്ഠം ഏറ്റവും ദൂരം. വൃത്തം വൃത്താകാരമായത്. നിസ്തലവും വർത്തുലവും വട്ടമായത്. ഉച്ചം, പ്രാംശു, ഉന്നതം, ഉദ്ഗ്രം ഇവ ഉയർന്നതാണെന്ന് അർത്ഥം. ധ്രുവം അചഞ്ചലമായത്. നിത്യവും സനാതനവും ശാശ്വതമായത്.

ആവിദ്ധം കുടിലം ഭുഗ്നം വേല്ലിതം വക്രമിത്യപി । ചഞ്ചലം ചരലഞ്ചൈവ കഠോരം ജഠരം ദൃढ़ം ।। ൩൬൭.

ആവിദ്ധം തുളഞ്ഞത്. കുട്ടിലം വളഞ്ഞത്. ഭുഗ്നം കുനിഞ്ഞത്. വെല്ലിതം വളഞ്ഞതും വക്രം വളഞ്ഞതുമാണ്. ചഞ്ചലം, ചരലം ഇവ അസ്ഥിരമായത്. കഠോരം കഠിനം. ജഠരം ഉറപ്പുള്ളത്. ദൃഢം ശക്തമായത്.

പ്രത്യഗ്രോഽഭിനവോ നവ്യോ നവീനോ നൂതനോ നവഃ । ഏകതാനോഽന്ന്യവൃത്തിരുച്ചണ്ഡമവിലമ്ബിതം ।। ൩൬൭.

പ്രത്യഗ്രം, അഭിനവം, നവ്യം, നവീനവും, നൂതനം, നവം ഇവ എല്ലാം പുതിയത് എന്നാണ്. ഏകതാനം ഒരേപോലെയുള്ളത്. അന്യവൃത്തി വേറേതായ സ്വഭാവം. ഉച്ചണ്ഢം അത്യന്തം ക്രൂരമായത്. അവിലംബിതം വൈകാതെ.

ഉച്ചാവചം നൈകഭേദം സമ്ബാധകലിലം തഥാ । തിമിതം സ്തിമിതം ക്ലിന്നമഭിയോഗസ്ത്വഭിഗ്രഹഃ ।। ൩൬൭.

ഉച്ചാവചം ഉയരവും താഴ്വാരവും. നൈകഭേദം പലവിധം. സമ്ബാധം, കലിലം ഇവ തിരക്കുള്ളതും ആശയക്കുഴപ്പവുമാണ്. തിമിതം, സ്തിമിതം മങ്ങലും മന്ദമായതും. ക്ലിന്നം ഈർപ്പം. അഭിയോഗം കുറ്റാരോപണം. അഭിഗ്രഹം പിടിച്ചെടുക്കൽ.

സ്ഫതിര്വൃദ്ധൌ പ്രഥാ ഖ്യാതൌ സമാഹാരഃ സമുച്ചയഃ । അപഹാരസ്ത്വപചയോ വിഹാരസ്തു പരിക്രമഃ ।। ൩൬൭.

സ്ഫതി വർദ്ധന. വൃദ്ധി വളർച്ച. പ്രഥാ പ്രശസ്തി. ഖ്യാതി പ്രശസ്തി. സമാഹാരവും സമുച്ചയവും കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ. അപഹാരം മാറ്റൽ. അപചയം കുറയൽ. വിഹാരം വിനോദം. പരിക്രമം ചുറ്റി നടക്കൽ.

പ്രത്യാഹാര ഉപാദാനം നിര്ദ്ധാരോഽബ്യവകര്ഷണം । വിഘ്നോഽന്തരായഃ പ്രത്യൂഹഃ സ്യാദാസ്യാ ത്വാസനാ സ്ഥിതിഃ ।। ൩൬൭.

പ്രത്യാഹാരം പിൻവലിക്കൽ. ഉപാദാനം എടുക്കൽ. നിർധാരം നിർണയം. അവ്യവകർഷണം പിൻവലിക്കാതിരിക്കൽ. വിഘ്നം, അന്തരായം, പ്രത്യൂഹം തടസ്സം. ആസ്യം വായ്. ആസനം ഇരിപ്പിടം. സ്ഥിതി നില.

സന്നിധിഃ സന്നികര്ഷഃ സ്യാത്സംക്രമോ ദുര്ഗസഞ്ചരഃ । ഉപലമ്ഭസ്ത്വനുഭവഃ പ്രത്യാദേശോ നിരാകൃതിഃ ।। ൩൬൭.

സന്നിധി, സന്നികർശം ഇവ അടുത്തതായിരിക്കുക. സംക്രമം മാറ്റം. ദുര്ഗസംചരം കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള വഴി. ഉപലംബം ഗ്രഹിക്കൽ. അനുഭവം അനുഭവം. പ്രത്യാദേശം മറുപടി നിർദ്ദേശം. നിരാകൃതി നിരസിക്കൽ.