അഗ്നിപുരാണമ്

കൃഷ്യാദിവൃത്തയോ ജ്ഞേയാഃ കുസീദം വൃദ്ധിജീവികാ । ഉദ്ധാരോഽര്ഥപ്രയോഗഃ സ്യാത്കണിശം സസ്യമഞ്ജരീ ।। ൩൬൬.

വളർത്തൽ, കൃഷി മുതലായവയാണ് പ്രധാന തൊഴിൽ; പലിശയിലൂടെ സമ്പാദിക്കുന്നത് കുസീദം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പണം കടംവയ്ക്കുന്നത് സമ്പത്തിന്റെ ഉപയോഗമാണ്; ഏറ്റവും ചെറുതായുള്ള ധാന്യക്കുരു സസ്യത്തിന്റെ പൂമ്പൊടിയാണ്.

സിംശാരുഃ സസ്യശൂകം സ്യാത് സ്തമ്ബോ ഗുത്സസ്തൃണാദിനഃ । ധാന്യം വ്രീഹിഃ സ്തമ്ബകരിഃ കड़ങ്ഗരോ വുഷം സ്മൃതം ।। ൩൬൬.

ധാന്യത്തിന്റെ പുറംചൊവ്വയാണ് സിംശാരു; തണ്ടാണ് സസ്യത്തിന്റെ കുരു; ഉള്ളിലെ ഭാഗം പുല്ലിനും ഇതര സസ്യങ്ങൾക്കും ഗുത്സാണ്. ധാന്യത്തിൽ പ്രധാനമായത് അരിയാണ്; കുലകൾ വഹിക്കുന്നത് തണ്ടാണ്; കരങ്കര എന്നത് ഉണക്കിയ ചൊവ്വയാണ്.

മാഷാദയഃ ശമീധാന്യേ ശുകധാന്യേ യവാദയഃ । തൃണധാന്യാനി നീവാരാഃ ശൂര്പം പ്രസ്ഫോടനം സ്മൃതം ।। ൩൬൬.

മാശ് മുതലായവ പയർധാന്യങ്ങളാണ്; ശമീധാന്യങ്ങൾ, യവം മുതലായവ കഠിനധാന്യങ്ങളാണ്. കാടിൽ വളരുന്ന ധാന്യങ്ങൾ നീവാരമാണ്; ധാന്യങ്ങൾ വേർതിരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഊർപ്പ.

സ്യൂതപ്രസേവൌ കണ്ഡോലപിടൌ കടകിനിഞ്ജകൌ । സമാനൌ രസവത്യാന്തു പാകസ്ഥാനമഹാനസേ ।। ൩൬൬.

സ്യൂതവും പ്രസേവയും ദീർഘമായ ചമ്മടികളാണ്; കണ്ഡോളവും പിറ്റയും പാത്രങ്ങളാണ്; കടകിയും നിഞ്ചകവും സമാനമായവയാണ്. രസവതിയാണ് കറി; പാചകമുറിയാണ് പാകസ്ഥലം.

പൌരോഗവസ്തദധ്യക്ഷഃ സൂപകാരാസ്തു വല്ലവാഃ । ആരാലികാ ആന്ധസികാഃ സൂദാ ഔദനികാ ഗുണാഃ ।। ൩൬൬.

പ്രധാനമായ മേൽനോട്ടക്കാരനാണ് പൗരോഗവൻ; പാചകരാണ് വല്ലവന്മാർ. ആരാലിക, ആന്ധസിക, സൂദ, ഔദനിക എന്നീ പേരുകളിൽ വിവിധ പാചകർ ഉണ്ട്.

ക്ലീവേഽഗ്വരീഷം ഭ്രാഷ്ടോ നാ കര്കര്യ്യാലുര്ഗലന്തികാ । ആലിഞ്ജരഃ സ്യാന്മണികം സുഷവീ കൃഷ്ണജീരകേ ।। ൩൬൬.

ക്ലീവനെ അഗ്വരീഷം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; വറുത്ത ധാന്യമാണ് ഭ്രാഷ്ടം; കർക്കര്യയും ഗലന്തികയും ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. ആലിഞ്ചര ഒരു രത്നമാണ്; സുഷവിയാണ് കറുത്ത ജീരകം.

ആരനാലസ്തു കുല്മാഷം വാഹ്ലീകം ഹിങ്ഗു രാമഠം । നിശാ ഹരിദ്രാ പീതാ സ്ത്രീ ഖണ്ഡേ മത്സ്യണ്ഡിഫാണിതേ ।। ൩൬൬.

ആരണാലം പുളിച്ച അരിയാണ്; കുല്മാശം വേവിച്ച പയർ; വാഹ്ലീകം ഹിംഗാണ്; രാമഠം ഒരു മസാലയാണ്. നിശാ മഞ്ഞളാണ്; പീതം മഞ്ഞ നിറം; സ്ത്രീ സ്ത്രീയാണ്; ഖണ്ഡം ഒരു കഷണം; മത്സ്യണ്ടി ഒരു മധുരം.

കൂര്ചികാ ക്ഷീരവികൃതിഃ സ്നിഗ്ധം മസൃണചിക്കണം । പൃഥുകഃ സ്യാച്ചിപിടകോ ധാനാ ഭ്രഷ്ടയവാസ്ത്രിയഃ ।। ൩൬൬.

കൂർചികാ പാൽകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന വിഭവമാണ്; സ്നിഗ്ധം എണ്ണയുള്ളത്; മസൃണം മൃദുവും പിഴുതും ആയതാണ്. പൃഥുകം അവൽ; ചിപിടകം അടിച്ച അരി; ധാനാ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള വറുത്ത യവം.

ജേമനം ലേപ ആഹാരോ മാഹേയീ സൌരഭീ ച ഗൌഃ । യുഗാദീനാഞ്ച വോഢാരോ യുഗ്യപ്രാസങ്ഗ്യശാടകാഃ ।। ൩൬൬.

ജെമനം ഒരു ലേപമാണ്; ലേപം ഭക്ഷണം; മാഹേയി മഹീ പ്രദേശത്തിലെ പശുവാണ്; സൗരഭി സുഗന്ധമുള്ള പശു. യുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കൂട്ട് ചുമക്കുന്നവരാണ് യുക്തജന്തുക്കളെ ഓടിക്കുന്നവർ.

ചിരസൂതാ വഷ്കയണീ ധേനുഃ സ്യാന്നവസൂതികാ । സന്ധിനീ വൃഷഭാക്രാന്താ വേഹദ്‌ഗര്ഭോപഘാതിനീ ।। ൩൬൬.

ചിരസൂതാ വൈകി കിടക്കുന്ന പശുവാണ്; വഷ്കയണി പശുവാണ്; ധേനു പാലുത്പാദക പശു; നവസൂതികാ പുതുതായി കിടന്ന പശുവാണ്. സന്ധിനി കൂട്ടിച്ചേരുന്നവളാണ്; വൃഷഭാക്രാന്താ കാളയാൽ കയറപ്പെട്ട പശു; വെഹദ്ഗർഭോപഘാതിനി ഗർഭം നഷ്ടപ്പെട്ട പശുവാണ്.

പണ്യാജീവോ ഹ്യാപണികോ ന്യാസശ്ചോപനിധിഃ പുമാന് । വിപണോ വിക്രയഃ സങ്‌ഖ്യാ സങ്‌ഖ്യേയേ ഹ്യാദശ ത്രിഷു ।। ൩൬൬.

വ്യാപാരമെന്നു ജീവിക്കുന്നവൻ വ്യാപാരിയാണ്; കടക്കാരനാണ് ആപണികൻ; നിക്ഷേപവും വിശ്വാസവും ഉപനിധിയും ന്യാസവുമാണ്. വിപണൻ വിൽപ്പന; സംഖ്യ എണ്ണം; എണ്ണത്തിൽ മൂന്നു വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് വരെ എണ്ണപ്പെടുന്നു.

വിംശത്യാദ്യാഃ സദൈകത്വേ സര്വ്വാഃ സംഖ്യേയസംഖ്യയോഃ । സംഖ്യാര്ഥേ ദ്വിബഹുത്വേ സ്തസ്താസു ചാനവതേഃ സ്ത്രിയഃ ।। ൩൬൬.

ഇരുപതുമുതൽ എല്ലാ സംഖ്യകളും ഇരട്ടയും ബഹുവചനവുമാണ്. സംഖ്യാർത്ഥത്തിൽ ഇരട്ടയും ബഹുവചനവും ഉപയോഗിക്കുന്നു; തൊണ്ണൂറ്റിയൊന്നു വരെ സ്ത്രീലിംഗം ഉപയോഗിക്കുന്നു.

പങ്ക്തേഃ ശതസഹസ്രാദി ക്രമമാദ്ദശഗുണോത്തരം । മാനന്തുലാങ്ഗുലിപ്രസ്ഥൈര്ഗുഞ്ജാഃ പഞ്ചാദ്യമാഷകഃ ।। ൩൬൬.

പങ്ക്തിയിൽ നിന്ന് നൂറ്, ആയിരം എന്നിങ്ങനെ ഓരോന്നും പത്ത് ഇരട്ടി വരികയാണ്. അളവുകളിൽ: മാനം, തുലാം, അങ്ങുലം, പ്രസ്ഥം, ഗുഞ്ച; അഞ്ചുമുതൽ മാഷകം വരുന്നു.

തേ ഷോड़ശാക്ഷഃ കര്ഷോഽസ്ത്രീ പലം കര്ഷചതുഷ്ടയമ് । സുവര്ണവിസ്തൌ ഹേമ്നോഽക്ഷേ കുരുവിസ്തസ്തു തത്പലേ ।। ൩൬൬.

പതിനാറ് ഗുഞ്ചകൾ ചേർന്നത് ഒരു കർഷം; ഇത് സ്ത്രീലിംഗമാണ്; നാല് കർഷങ്ങൾ ചേർന്നത് ഒരു പലം. സ്വർണ്ണം തൂക്കാൻ സുവർണം; പാശാ കളിക്കാൻ അക്ഷം; കുരു തൂക്കം അതിന്റെ പലയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

തലാ സ്ത്രിയാം പലശതം ഭാരഃ സ്യാദ്വിംശതിസ്തുലാഃ । കാര്ഷാപണഃ കാര്ഷികഃ സ്യാത് കാര്ഷികേ താമ്രികേ പണഃ ।। ൩൬൬.

നൂറ് പലം ചേർന്നത് ഭാരമാണ്; ഇരുപത് തുലകൾ ചേർന്നത് ഭാരവാഹനമാണ്. കാർഷാപണം ഒരു നാണയമാണ്; കാർഷികം ഒരു തൂക്കം; കാർഷികത്തിൽ താമ്രം പണം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

ദ്രവ്യം വിത്തം സ്വാപതേയം രിക്ഥമൃക്ഥം ധനം വസു । രീതിഃ സ്ത്രിയാമാരകൂടോ ന സ്ത്രിയാമഥ താമ്രകമ് ।। ൩൬൬.

ദ്രവ്യം, വിത്തം, സ്വാപതേയം, ഋക്തം, മൃക്തം, ധനം, വസു — ഇതെല്ലാം സമ്പത്തിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രീതി സ്ത്രീലിംഗമാണ്; ആരകൂട്ടം സ്ത്രീലിംഗമല്ല; പിന്നീട് താമ്രം താമ്രകമാണ്.

ശുല്വമൌദുമ്ബരം ലൌഹേ തീക്ഷ്ണം കാലായസായസീ । ക്ഷാരം കാചോഽഥ ചപലോ രസഃ സൂതശ്ച പാരദേ ।। ൩൬൬.

ശുൽവം വെള്ളിയാണ്; ഔദുംബരം ഉമ്മരപ്പലകാണ്; ഇരുമ്പ് തീക്ഷ്ണം; കാലായസം ഉക്കാണ്. ക്ഷാരം കഷായം; കാചം കണ്ണാടി; ചപലം പാരദം; സൂതൻ പാരദം തന്നെയാണ്.

ഗരലം മാഹിഷം ശ്രൃങ്ഗം ത്രപുസീസകപിച്ചടം । ഹിണ്ഡീരോഽബ്ധികഫഃ ഫേണോ മധൂച്ഛിഷ്ടന്തു സിക്ഥകമ് ।। ൩൬൬.

വിഷം, കാളയുടെ കൊമ്പ്, തങ്കം, ഇരുമ്പ്, കുരങ്ങിന്റെ മല, നീലച്ചായം, കടലിലെ കഫം, നുര, തുപ്പൽ, തേൻ ശേഷിച്ച അവശിഷ്ടം — ഇതെല്ലാം സിക്ഥകം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

രങ്ഗവങ്ഗേ പിചുസ്ഥൂലോ കൂലടീ തു മനഃശിലാ । യവക്ഷാരശ്ച പാക്യഃ സ്യാത് ത്വക്ക്ഷീരാ വംശലോചനാ ।। ൩൬൬.

രംഗവംഗം എന്നത് വലിയ പിച്ചിന്റെ കഷ്ണമാണ്; കൂളടി എന്നത് മനശിലയാണ്; യവക്ഷാരം പാകത്തിന് അനുയോജ്യമായ വസ്തുവാണ്; ത്വക്ഷീരം എന്നത് ബാംബു കഞ്ചിയാണ്.

വൃഷലാ ജഘന്യജാഃ ശൂദ്രാശ്ചാണ്ഡാലാന്ത്യാശ്ച ശങ്കരാഃ । കാരുഃ ശില്പീ സംഹതൈസ്തൈര്ദ്വയോഃ ശ്രേണിഃ സജാതിഭിഃ ।। ൩൬൬.

വൃശലൻ, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന സ്ത്രീയിൽ ജനിച്ചവർ, ശൂദ്രന്മാർ, ചാണ്ഡാളന്മാർ, ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ — ഇവരെ ശങ്കരന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഒരു ശില്പിയെ കാരു എന്ന് പറയുന്നു; ഒരേ വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട രണ്ടു പേർ ചേർന്നാൽ അവർക്കു സ്വന്തം കൂട്ടായ്മ ഉണ്ടാകും.

രങ്ഗാജീവശ്ചിത്രകരസ്ത്വഷ്ടാ തക്ഷാ ച വര്ധകിഃ । നാഡിന്ധമഃ സ്വര്ണകാരോ നാപിതാന്താവസായിനഃ ।। ൩൬൬.

ചിത്രം വരയ്ക്കുന്നവനെ രംഗജീവൻ, ചിത്രകാരൻ, തച്ചൻ, വർത്തകി — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്. പൈപ്പു നിർമ്മിക്കുന്നവൻ നാളിന്ദമൻ, പൊന്നുനിര്മ്മിക്കുന്നവൻ സ്വർണ്ണകാരൻ, കശവൻ നാപിതൻ, ശവം ചുമക്കുന്നവൻ അന്താവസായി.

ജാവാലഃ സ്യാദജാജീവോ ദേവാജീവസ്തു ദേവലഃ । ജായാജീവാസ്തു ശൈലൂഷാ ഭൃതകോ ഭൃതിഭുക്തഥാ ।। ൩൬൬.

അഗ്നിപൂജകൻ ജാവാലൻ, ആടു വളർത്തുന്നവൻ അജാജീവൻ, ദൈവത്തിന്റെ വളർത്തൽ ദേവജീവൻ അല്ലെങ്കിൽ ദേവളൻ; നടന്മാർ ജയാജീവൻ അല്ലെങ്കിൽ ശൈലൂഷൻ; വേതനക്കാരൻ ഭൃതകൻ അല്ലെങ്കിൽ ഭൃതിഭുക്തൻ.

വിവര്ണഃ പാമരോ നീചഃ പ്രാകൃതശ്ച പൃഥഗ്ജനഃ । വിഹീനോപസദോ ജാല്മോ ഭൃത്യേ ദാസേരചേടകാഃ ।। ൩൬൬.

വിവർണ്ണൻ, പാമരൻ, നീചൻ, സാധാരണക്കാരൻ, ശിഷ്ടാചാരമില്ലാത്തവൻ, കപടൻ, ഭൃത്യൻ, ദാസി, ചെറുക്കൻ — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്.

പടുസ്തു പേശലോ ദക്ഷേ മൃഗയുര്ലുബ്ധകഃ സ്മൃതഃ । ചണ്ഡാലസ്തു ദിവാകീര്ത്തിഃ പുസ്തം ലേപ്യാദികര്മ്മണി ।। ൩൬൬.

നൂൽവയ്പ്പുകാരൻ പട്ടു അല്ലെങ്കിൽ പേശലൻ; കുസൃതിയുള്ള വേട്ടക്കാരൻ മൃഗയു അല്ലെങ്കിൽ ലുബ്ധകൻ; ചാണ്ഡാളൻ ദിവാകീർത്തി; പുസ്തകം; ലേപനം തുടങ്ങിയ പ്രവൃത്തികൾക്ക് ലേപ്യാദി എന്ന് പറയുന്നു.

പഞ്ചാലികാ പുത്രികാ സ്യാദ്വര്കരസ്തരുണഃ പശുഃ । മഞ്ജൂഷാ പേടകഃ പേഡാ തുല്യസാധാരണൌ സമൌ ൩൬൬.

പാവക്കു പഞ്ചാലികാ അല്ലെങ്കിൽ പുത്രികാ എന്ന് പേരുണ്ട്; ചെറുപ്പമുള്ള മൃഗം വർകരൻ അല്ലെങ്കിൽ തരുണപശു; പെട്ടി മഞ്ജൂഷ, ബോക്സ് പേടകം, പെട്ടി പെഡ; ഈ രണ്ടും ഒരുപോലെയും പൊതുവായവയുമാണ്.

അഗ്നിരുവാച സാമാന്യാന്യഽഥ വക്ഷ്യാമി നാമലിങ്ഗാനി തച്ഛൃണു । സുകൃതീ പുണ്യവാന് ധന്യോ മഹേച്ഛസ്തു മഹാശയഃ ।। ൩൬൭.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഇപ്പോൾ ഞാൻ പൊതുവായ പേരുകളും ലിംഗങ്ങളും വിവരിക്കും; കേൾക്കൂ. സദാചാരിയും, പുണ്യവാനും, ഭാഗ്യശാലിയും, വലിയ ആഗ്രഹമുള്ളവനും, മനസ്സുതുല്യവാനുമാണ്.

പ്രവീണനിപുണാഭിജ്ഞവിജ്ഞവിജ്ഞനിഷ്ണാതശിക്ഷിതാഃ । സ്യുര്വദാന്യസ്ഥൂലലക്ഷദാനശൌണ്ഡാ ബഹുപ്രദേ ।। ൩൬൭.

പ്രവീണൻ, നിപുണൻ, അഭിജ്ഞൻ, വിജ്ഞാനമുള്ളവൻ, പരിശീലനം നേടിയവൻ, ദാനശീലൻ, വലിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ, ധാരാളം നൽകുന്നവൻ — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്.

കൃതീ കൃതജ്ഞഃ കുശല ആസക്തോദ്യുക്ത ഉത്സുകഃ । ഇഭ്യ ആഢ്യഃ പരിവൃഢോ ഹ്യധിഭൂര്നായകോഽധിപഃ ।। ൩൬൭.

കൃത്യമായ പ്രവർത്തനക്കാരൻ, കൃതജ്ഞൻ, കുസൃതിയുള്ളവൻ, ആസക്തൻ, ഉത്സുകൻ, ധനികൻ, സമൃദ്ധനായവൻ, വളരെയധികം വർദ്ധിച്ചവൻ, നേതാവ്, അധിപൻ — ഇവർക്ക് ഈ പേരുകൾ ഉണ്ട്.

ലക്ഷ്മീവാന് ലക്ഷ്മണഃ ശ്രീലഃ സ്വതന്ത്രഃ സ്വൈര്യ്യഽപാവൃതഃ । ഖലപൂഃ സ്യാദ്ധഹുകരോ ദീര്ഘസൂത്രശ്ചിരക്രിയഃ ।। ൩൬൭.

ഭാഗ്യവാൻ, ലക്ഷണശാലി, ശ്രീയുള്ളവൻ, സ്വതന്ത്രൻ, ഇഷ്ടം പോലെ നടക്കുന്നവൻ; കപടൻ, വലിയ ശബ്ദം ചെയ്യുന്നവൻ, ദീർഘസൂത്രി, വൈകി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ.