അഗ്നിപുരാണമ്

അനീകിനീ ദശാനീകിന്യോഽക്ഷോഹിണ്യോ ഗജീദിഭിഃ । ധനുഃ കോദണ്ഡഇഷ്വാസൌ കോടിരസ്യാടനീ സ്മൃതാ ।। ൩൬൬.

ഒരു വിഭാഗം, പത്ത് വിഭാഗങ്ങൾ, ആനകളും കുതിരകളും ഉള്ള അക്ഷൗഹിണി; വില്ലിന് ധനുസ്, കോദണ്ഡം, ഇഷു; അർച്ചർമാർക്കു കോടിരും അടനിയും അറിയപ്പെടുന്നു.

നസ്തകസ്തു ധനുര്മധ്യം മൌര്വീ ജ്യാ ശിഞ്ജിനീ ഗുണഃ । പൃഷത്‌കബാണവിശിഖാ അജിഹ്മഗഖഗാശുഗാഃ ।। ൩൬൬.

വില്ലിന്റെ നടുവാണ് നസ്തം; വില്ലിന്റെ പാശം മൗർവി, വടി ജ്യ, നാരു ഗുണം; അമ്പുകൾ, അമ്പിന്റെ ദണ്ഡം, വേഗത്തിൽ നേരെപോകുന്ന അസ്ത്രങ്ങൾ.

തൂണോപാസങ്ഗതൂണീരനിഷങ്ഗാ ഇഷുധിര്ദ്വയോഃ। അസിര്ഋഷ്ടിശ്ച നിസ്ത്രിശഃ കരവാലഃ കൃപാണവത് ।। ൩൬൬.

തൂണിയും, വശത്തുള്ള തൂണിയും, അമ്പ് ഇടുന്ന പെട്ടിയും, ഇരുവർക്കും; വാൾ, കുന്തം, ഇരുവശത്തും മൂർച്ചയുള്ള വാൾ, വളഞ്ഞ വാൾ, കത്തിയുമാണ്.

സരുഃ ഖങ്ഗസ്യ മുഷ്ടൌ സ്യാദീലീ തു കരപാലികാ । ദ്വയോഃ കുഠാരഃ സുധിതിഃ ഛുരികാ ചാസിപുത്രികാ ।। ൩൬൬.

വാളിന് കൈപ്പിടി, കൈക്കാവൽക്കായി ചെറിയ കവചം; ഇരുവർക്കും: കുരിശ്, മൂർച്ചയുള്ള ആയുധം, കത്തി, ചെറിയ വാൾ.

പ്രാസസ്തു കുന്തോ വിജ്ഞേയഃ സര്വലാ തോമരോഽസ്ത്രിയാം । വൈതാലികാ ബോധകരാ മാഗധാ വന്ദിനസ്തുതൌ ।। ൩൬൬.

പ്രാസം എന്നത് കുന്തം; ടോമരം എല്ലാവർക്കും ആയുധം; പാട്ടുകാരും, ഉണർത്തുന്നവരും, മാഗധ ദേശത്തിലെ ഗായകർ, സ്തുതിപാടുന്നവർ.

സംശപ്തകാസ്തു സമയാത്സങ്ഗ്ഗ്രാമാദനിവര്ത്തിനഃ । പതാകാ വൈജയന്തീ സ്യാത് കേതനം ധ്വജമസ്ത്രിയാം ।। ൩൬൬.

യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങില്ലെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുന്നവരെ സംശപ്തകർ എന്നു വിളിക്കുന്നു; പതാക, വിജയപതാക, കൊടി, ധ്വജം എന്നിവ ആയുധങ്ങൾ.

അഹം പൂര്വമഹം പൂര്വ്വമിത്യഹംപൂര്വ്വികാ സ്ത്രിയാം । അഹമഹമികാ സാ സ്യാദ്യോഽഹങ്കാരഃ പരസ്പരമ് ।। ൩൬൬.

സ്ത്രീയിൽ: 'ഞാനാണ് ആദ്യം, ഞാനാണ് ആദ്യം'; പുരുഷനിൽ: 'ഞാനാണ് ആദ്യം'; അതാണ് അഹംപൂർവിക; പരസ്പരമായ അഹങ്കാരമാണ്.

ശക്തിഃ പരാക്രമഃ പ്രാണഃ ശൌര്യ്യം സ്ഥാനസഹോബലം । മൂര്ഛാ തു കശ്മലം മോഹോഽപ്യവമര്ദ്ദസ്തു പീड़़നം ।। ൩൬൬.

ശക്തി, വീര്യം, ജീവൻ, ധൈര്യം, സ്ഥാനബലം, മയക്കം അകലം, മോഹം ഭ്രമം, പീഡനം വേദന.

അഭ്യവസ്കന്ദനന്ത്വഭ്യാസാദനം വിജയോ ജയഃ । നിര്വാസനം സംജ്ഞപനം സാരണം പ്രതിഘാതനം ।। ൩൬൬.

മുന്നേറ്റം, ആക്രമണം, അഭ്യാസം, വിജയം, ജയം, പുറത്താക്കൽ, പ്രഖ്യാപനം, നീക്കം, പ്രതിരോധം.

സ്യാത്പഞ്ചതാ കാലധര്ഭോ ദിഷ്ടാന്തഃ പ്രലയോഽത്യ്യഃ । വിശോ ഭൂമിസ്പൃശോ വൈശ്യാ വൃത്തിര്വര്തനജീവനേ ।। ൩൬൬.

ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികമായ അവസാനമാണ് മരണം; കാലം എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്; പ്രളയം അതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്നവരാണ് ജനങ്ങൾ; വാണിജ്യവും ഉപജീവനവും ആണ് വൈശ്യരുടെ തൊഴിൽ.

കൃഷ്യാദിവൃത്തയോ ജ്ഞേയാഃ കുസീദം വൃദ്ധിജീവികാ । ഉദ്ധാരോഽര്ഥപ്രയോഗഃ സ്യാത്കണിശം സസ്യമഞ്ജരീ ।। ൩൬൬.

വളർത്തൽ, കൃഷി മുതലായവയാണ് പ്രധാന തൊഴിൽ; പലിശയിലൂടെ സമ്പാദിക്കുന്നത് കുസീദം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പണം കടംവയ്ക്കുന്നത് സമ്പത്തിന്റെ ഉപയോഗമാണ്; ഏറ്റവും ചെറുതായുള്ള ധാന്യക്കുരു സസ്യത്തിന്റെ പൂമ്പൊടിയാണ്.

സിംശാരുഃ സസ്യശൂകം സ്യാത് സ്തമ്ബോ ഗുത്സസ്തൃണാദിനഃ । ധാന്യം വ്രീഹിഃ സ്തമ്ബകരിഃ കड़ങ്ഗരോ വുഷം സ്മൃതം ।। ൩൬൬.

ധാന്യത്തിന്റെ പുറംചൊവ്വയാണ് സിംശാരു; തണ്ടാണ് സസ്യത്തിന്റെ കുരു; ഉള്ളിലെ ഭാഗം പുല്ലിനും ഇതര സസ്യങ്ങൾക്കും ഗുത്സാണ്. ധാന്യത്തിൽ പ്രധാനമായത് അരിയാണ്; കുലകൾ വഹിക്കുന്നത് തണ്ടാണ്; കരങ്കര എന്നത് ഉണക്കിയ ചൊവ്വയാണ്.

മാഷാദയഃ ശമീധാന്യേ ശുകധാന്യേ യവാദയഃ । തൃണധാന്യാനി നീവാരാഃ ശൂര്പം പ്രസ്ഫോടനം സ്മൃതം ।। ൩൬൬.

മാശ് മുതലായവ പയർധാന്യങ്ങളാണ്; ശമീധാന്യങ്ങൾ, യവം മുതലായവ കഠിനധാന്യങ്ങളാണ്. കാടിൽ വളരുന്ന ധാന്യങ്ങൾ നീവാരമാണ്; ധാന്യങ്ങൾ വേർതിരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഊർപ്പ.

സ്യൂതപ്രസേവൌ കണ്ഡോലപിടൌ കടകിനിഞ്ജകൌ । സമാനൌ രസവത്യാന്തു പാകസ്ഥാനമഹാനസേ ।। ൩൬൬.

സ്യൂതവും പ്രസേവയും ദീർഘമായ ചമ്മടികളാണ്; കണ്ഡോളവും പിറ്റയും പാത്രങ്ങളാണ്; കടകിയും നിഞ്ചകവും സമാനമായവയാണ്. രസവതിയാണ് കറി; പാചകമുറിയാണ് പാകസ്ഥലം.

പൌരോഗവസ്തദധ്യക്ഷഃ സൂപകാരാസ്തു വല്ലവാഃ । ആരാലികാ ആന്ധസികാഃ സൂദാ ഔദനികാ ഗുണാഃ ।। ൩൬൬.

പ്രധാനമായ മേൽനോട്ടക്കാരനാണ് പൗരോഗവൻ; പാചകരാണ് വല്ലവന്മാർ. ആരാലിക, ആന്ധസിക, സൂദ, ഔദനിക എന്നീ പേരുകളിൽ വിവിധ പാചകർ ഉണ്ട്.

ക്ലീവേഽഗ്വരീഷം ഭ്രാഷ്ടോ നാ കര്കര്യ്യാലുര്ഗലന്തികാ । ആലിഞ്ജരഃ സ്യാന്മണികം സുഷവീ കൃഷ്ണജീരകേ ।। ൩൬൬.

ക്ലീവനെ അഗ്വരീഷം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; വറുത്ത ധാന്യമാണ് ഭ്രാഷ്ടം; കർക്കര്യയും ഗലന്തികയും ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല. ആലിഞ്ചര ഒരു രത്നമാണ്; സുഷവിയാണ് കറുത്ത ജീരകം.

ആരനാലസ്തു കുല്മാഷം വാഹ്ലീകം ഹിങ്ഗു രാമഠം । നിശാ ഹരിദ്രാ പീതാ സ്ത്രീ ഖണ്ഡേ മത്സ്യണ്ഡിഫാണിതേ ।। ൩൬൬.

ആരണാലം പുളിച്ച അരിയാണ്; കുല്മാശം വേവിച്ച പയർ; വാഹ്ലീകം ഹിംഗാണ്; രാമഠം ഒരു മസാലയാണ്. നിശാ മഞ്ഞളാണ്; പീതം മഞ്ഞ നിറം; സ്ത്രീ സ്ത്രീയാണ്; ഖണ്ഡം ഒരു കഷണം; മത്സ്യണ്ടി ഒരു മധുരം.

കൂര്ചികാ ക്ഷീരവികൃതിഃ സ്നിഗ്ധം മസൃണചിക്കണം । പൃഥുകഃ സ്യാച്ചിപിടകോ ധാനാ ഭ്രഷ്ടയവാസ്ത്രിയഃ ।। ൩൬൬.

കൂർചികാ പാൽകൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന വിഭവമാണ്; സ്നിഗ്ധം എണ്ണയുള്ളത്; മസൃണം മൃദുവും പിഴുതും ആയതാണ്. പൃഥുകം അവൽ; ചിപിടകം അടിച്ച അരി; ധാനാ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള വറുത്ത യവം.

ജേമനം ലേപ ആഹാരോ മാഹേയീ സൌരഭീ ച ഗൌഃ । യുഗാദീനാഞ്ച വോഢാരോ യുഗ്യപ്രാസങ്ഗ്യശാടകാഃ ।। ൩൬൬.

ജെമനം ഒരു ലേപമാണ്; ലേപം ഭക്ഷണം; മാഹേയി മഹീ പ്രദേശത്തിലെ പശുവാണ്; സൗരഭി സുഗന്ധമുള്ള പശു. യുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കൂട്ട് ചുമക്കുന്നവരാണ് യുക്തജന്തുക്കളെ ഓടിക്കുന്നവർ.

ചിരസൂതാ വഷ്കയണീ ധേനുഃ സ്യാന്നവസൂതികാ । സന്ധിനീ വൃഷഭാക്രാന്താ വേഹദ്‌ഗര്ഭോപഘാതിനീ ।। ൩൬൬.

ചിരസൂതാ വൈകി കിടക്കുന്ന പശുവാണ്; വഷ്കയണി പശുവാണ്; ധേനു പാലുത്പാദക പശു; നവസൂതികാ പുതുതായി കിടന്ന പശുവാണ്. സന്ധിനി കൂട്ടിച്ചേരുന്നവളാണ്; വൃഷഭാക്രാന്താ കാളയാൽ കയറപ്പെട്ട പശു; വെഹദ്ഗർഭോപഘാതിനി ഗർഭം നഷ്ടപ്പെട്ട പശുവാണ്.

പണ്യാജീവോ ഹ്യാപണികോ ന്യാസശ്ചോപനിധിഃ പുമാന് । വിപണോ വിക്രയഃ സങ്‌ഖ്യാ സങ്‌ഖ്യേയേ ഹ്യാദശ ത്രിഷു ।। ൩൬൬.

വ്യാപാരമെന്നു ജീവിക്കുന്നവൻ വ്യാപാരിയാണ്; കടക്കാരനാണ് ആപണികൻ; നിക്ഷേപവും വിശ്വാസവും ഉപനിധിയും ന്യാസവുമാണ്. വിപണൻ വിൽപ്പന; സംഖ്യ എണ്ണം; എണ്ണത്തിൽ മൂന്നു വിധത്തിൽ പതിനൊന്ന് വരെ എണ്ണപ്പെടുന്നു.

വിംശത്യാദ്യാഃ സദൈകത്വേ സര്വ്വാഃ സംഖ്യേയസംഖ്യയോഃ । സംഖ്യാര്ഥേ ദ്വിബഹുത്വേ സ്തസ്താസു ചാനവതേഃ സ്ത്രിയഃ ।। ൩൬൬.

ഇരുപതുമുതൽ എല്ലാ സംഖ്യകളും ഇരട്ടയും ബഹുവചനവുമാണ്. സംഖ്യാർത്ഥത്തിൽ ഇരട്ടയും ബഹുവചനവും ഉപയോഗിക്കുന്നു; തൊണ്ണൂറ്റിയൊന്നു വരെ സ്ത്രീലിംഗം ഉപയോഗിക്കുന്നു.

പങ്ക്തേഃ ശതസഹസ്രാദി ക്രമമാദ്ദശഗുണോത്തരം । മാനന്തുലാങ്ഗുലിപ്രസ്ഥൈര്ഗുഞ്ജാഃ പഞ്ചാദ്യമാഷകഃ ।। ൩൬൬.

പങ്ക്തിയിൽ നിന്ന് നൂറ്, ആയിരം എന്നിങ്ങനെ ഓരോന്നും പത്ത് ഇരട്ടി വരികയാണ്. അളവുകളിൽ: മാനം, തുലാം, അങ്ങുലം, പ്രസ്ഥം, ഗുഞ്ച; അഞ്ചുമുതൽ മാഷകം വരുന്നു.

തേ ഷോड़ശാക്ഷഃ കര്ഷോഽസ്ത്രീ പലം കര്ഷചതുഷ്ടയമ് । സുവര്ണവിസ്തൌ ഹേമ്നോഽക്ഷേ കുരുവിസ്തസ്തു തത്പലേ ।। ൩൬൬.

പതിനാറ് ഗുഞ്ചകൾ ചേർന്നത് ഒരു കർഷം; ഇത് സ്ത്രീലിംഗമാണ്; നാല് കർഷങ്ങൾ ചേർന്നത് ഒരു പലം. സ്വർണ്ണം തൂക്കാൻ സുവർണം; പാശാ കളിക്കാൻ അക്ഷം; കുരു തൂക്കം അതിന്റെ പലയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

തലാ സ്ത്രിയാം പലശതം ഭാരഃ സ്യാദ്വിംശതിസ്തുലാഃ । കാര്ഷാപണഃ കാര്ഷികഃ സ്യാത് കാര്ഷികേ താമ്രികേ പണഃ ।। ൩൬൬.

നൂറ് പലം ചേർന്നത് ഭാരമാണ്; ഇരുപത് തുലകൾ ചേർന്നത് ഭാരവാഹനമാണ്. കാർഷാപണം ഒരു നാണയമാണ്; കാർഷികം ഒരു തൂക്കം; കാർഷികത്തിൽ താമ്രം പണം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.

ദ്രവ്യം വിത്തം സ്വാപതേയം രിക്ഥമൃക്ഥം ധനം വസു । രീതിഃ സ്ത്രിയാമാരകൂടോ ന സ്ത്രിയാമഥ താമ്രകമ് ।। ൩൬൬.

ദ്രവ്യം, വിത്തം, സ്വാപതേയം, ഋക്തം, മൃക്തം, ധനം, വസു — ഇതെല്ലാം സമ്പത്തിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രീതി സ്ത്രീലിംഗമാണ്; ആരകൂട്ടം സ്ത്രീലിംഗമല്ല; പിന്നീട് താമ്രം താമ്രകമാണ്.

ശുല്വമൌദുമ്ബരം ലൌഹേ തീക്ഷ്ണം കാലായസായസീ । ക്ഷാരം കാചോഽഥ ചപലോ രസഃ സൂതശ്ച പാരദേ ।। ൩൬൬.

ശുൽവം വെള്ളിയാണ്; ഔദുംബരം ഉമ്മരപ്പലകാണ്; ഇരുമ്പ് തീക്ഷ്ണം; കാലായസം ഉക്കാണ്. ക്ഷാരം കഷായം; കാചം കണ്ണാടി; ചപലം പാരദം; സൂതൻ പാരദം തന്നെയാണ്.

ഗരലം മാഹിഷം ശ്രൃങ്ഗം ത്രപുസീസകപിച്ചടം । ഹിണ്ഡീരോഽബ്ധികഫഃ ഫേണോ മധൂച്ഛിഷ്ടന്തു സിക്ഥകമ് ।। ൩൬൬.

വിഷം, കാളയുടെ കൊമ്പ്, തങ്കം, ഇരുമ്പ്, കുരങ്ങിന്റെ മല, നീലച്ചായം, കടലിലെ കഫം, നുര, തുപ്പൽ, തേൻ ശേഷിച്ച അവശിഷ്ടം — ഇതെല്ലാം സിക്ഥകം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

രങ്ഗവങ്ഗേ പിചുസ്ഥൂലോ കൂലടീ തു മനഃശിലാ । യവക്ഷാരശ്ച പാക്യഃ സ്യാത് ത്വക്ക്ഷീരാ വംശലോചനാ ।। ൩൬൬.

രംഗവംഗം എന്നത് വലിയ പിച്ചിന്റെ കഷ്ണമാണ്; കൂളടി എന്നത് മനശിലയാണ്; യവക്ഷാരം പാകത്തിന് അനുയോജ്യമായ വസ്തുവാണ്; ത്വക്ഷീരം എന്നത് ബാംബു കഞ്ചിയാണ്.