അഗ്നിപുരാണമ്

പൃഷദാജ്യം സദധ്യാജ്യേ പരമാന്നന്തു പായസമ് । ഉപാകൃതഃ പശുരസൌ യോഽഭിമന്ത്ര്യ ക്രതൌ ഹതഃ ।। ൩൬൫.

തൈരും നെയ്യും ചേർത്തത്, അതിൽ ഏറ്റവും നല്ല അരിഭക്ഷണം പായസം തന്നെയാണ്. യജ്ഞത്തിന് ഒരുക്കിയ മൃഗം, മന്ത്രം ചൊല്ലി യജ്ഞത്തിൽ ബലി അർപ്പിക്കുന്നതും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

പരമ്പരാകം സമനം പ്രോക്ഷണഞ്ച ബവാര്ഥകമ് । പൂജാ നമസ്യാഽപചിതിഃ സപര്യ്യാര്ചാര്ഹണാഃ സമാഃ ।। ൩൬൫.

പാരമ്പര്യം, കൂടെ പോകുന്നവ, അഭിഷേകം, ദേവതയ്ക്കായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മം — ഇവയാണ്. പൂജ, നമസ്കാരം, ആദരം, സേവനം, അർപ്പണം, ആദരവു എന്നിവ എല്ലാം ഒരുപോലെയാണ്.

വരിവസ്യാ തു ശുശ്രൂഷാ പരിചര്യ്യാപ്യുപാസനമ് । നിയമോ വ്രതമസ്ത്രീ തച്ചോപവാസാദി പുണ്യകമ് ।। ൩൬൫.

സേവനം എന്നത് ശുശ്രൂഷയാണ്; പരിചരണം എന്നതും ഉപാസന തന്നെ. നിയന്ത്രണം വ്രതമാണ്; അതിൽ ഉപവാസം പോലുള്ള പുണ്യകൃത്യങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.

മുഖ്യഃ സ്യാത് പ്രഥമഃ കല്പോഽനുകല്പസ്തു തതോഽധമഃ । കല്പേ വിധിക്രമൌ ജ്ഞേയൌ വിവേകഃ പൃഥഗാത്മതാ ।। ൩൬൫.

പ്രധാനമായത് ആദ്യക്രമമാണ്; അനുക്രമം അതിനേക്കാൾ താഴ്ന്നത്. ക്രമത്തിൽ നിയമങ്ങളുടെ അനുസരണം അറിയണം; വിവേകവും വ്യത്യസ്തതയും മനസ്സിലാക്കണം.

സംസ്കാരപൂര്വം ഗ്രഹണം സ്യാദുപാകരണം ശ്രുതേഃ । ഭിക്ഷുഃ പരിവ്രാട് കര്മന്ദോ പാരാശര്യ്യപി മസ്കരീ ।। ൩൬൫.

ശുദ്ധീകരണത്തിന് ശേഷം സ്വീകരിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ഒരുക്കമാണ്. ഭിക്ഷു, പരിവ്രാജകൻ, കർമ്മനിരതൻ, വ്യാസശിഷ്യൻ, ദണ്ഡധാരി — ഇവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ഋഷയഃ സത്യവചസഃ സ്നാതകശ്ചാപ്ലുതബ്രതീ । യേ നിര്ജിതേന്ദ്രിയഗ്രാമാ യതിനോ യതയശ്ച തേ ।। ൩൬൫.

സത്യവാദികളായ ഋഷികൾ, സ്നാതകൻ, അപ്രതിച്ഛേദ്യ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവർ യതികളും, ആത്മനിയമമുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ.

ശരീരസാധനാപേക്ഷം നിത്യം യത് കര്മ്മ തദ്യമഃ । നിയമസ്തു സ യത് കര്മ്മാനിത്യമാഗന്തുസാധനമ് ൩൬൫.

ശരീരസംരക്ഷണത്തിന് എപ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടത് യമമാണ്; എന്നാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ആവശ്യമില്ലാത്തത്, പ്രത്യേക ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ചെയ്യുന്നത് നിയമം.

അഗ്നിരുവാച മൂര്ദ്ധാഭിഷിക്തോ രാജന്യോ ബാഹുജഃ ക്ഷത്രിയോ വിരാട് । രാജാ തു പ്രണതാശേപസാമന്തഃ । സ്യാദധീശ്വരഃ ।। ൩൬൬.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: തലയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടവൻ രാജവംശജൻ; ഭുജങ്ങളിൽ ജനിച്ചവൻ ക്ഷത്രിയൻ, ശക്തൻ. رعജാവ് ജനങ്ങളുടെ അധിപൻ, കീഴ്വഴക്കുകാരുടെ മേൽനോട്ടുകാരൻ, ദേശാധിപൻ.

ചക്രവര്ത്തീ സാര്വഭൌമോ നൃപോഽന്യോ മണ്ഡലേശ്വരഃ । മന്ത്രീ ധീസചിവോഽമാത്യോ മഹാമാത്രാഃ പ്രധാനകാഃ ।। ൩൬൬.

സർവ്വഭൗമൻ ലോകത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയാണ്; മറ്റൊരു രാജാവ് പ്രദേശാധിപൻ. മന്ത്രിയും, ബുദ്ധിമാൻ ഉപദേഷ്ടാവും, പ്രധാന ഉദ്യോഗസ്ഥരും, മുഖ്യ ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇവരാണ്.

ദ്രഷ്ടരി വ്യവഹാരാണാം പ്രാഡ്‌വിവാകാഽക്ഷദര്ശകൌ । ഭൌരികഃ കനകാധ്യക്ഷോഽഥാദ്യക്ഷാധികൃതൌ സമൌ ।। ൩൬൬.

ന്യായകാര്യങ്ങൾ നോക്കുന്നവൻ, മുഖ്യന്യായാധിപൻ, പാശാ നിരീക്ഷകൻ; ഭണ്ഡാരാധികാരി, പൊന്നിന്റെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ, രണ്ട് പ്രധാന ഉദ്യോഗസ്ഥരും.

അന്തഃപുരേ ത്വധികൃതഃ സ്യാദന്തര്വംശികോ ജനഃ । സൌവിദല്ലാഃ കഞ്ചുകിനഃ സ്ഥാപത്യാഃ സൌവിദാശ്ച തേ ।। ൩൬൬.

അന്തര്മഹലിൽ നിയമിതനായവൻ അകത്തെ വംശക്കാരനാണ്; കാവൽക്കാരും, ചമ്പരക്കാരും, ശില്പികളും, സേവകരും ഇവരാണ്.

ഷണ്ഡോ വര്ഷവരസ്തുല്യാഃ സേവകാര്ഥ്യനുജീവിനഃ । വിഷയാനന്തരോ രാജാ ശത്രുമിത്രമതഃ പരം ।। ൩൬൬.

ഷണ്ഡനും ഒരു വർഷം പ്രായമുള്ളവനും സ്വാർത്ഥം കൊണ്ടു സേവനം ചെയ്യുന്നവരും ഒരുപോലെയാണ്. രാജാവിന് രാജ്യം അടുത്തതാണു, അതിനുശേഷം ശത്രുവും സുഹൃത്തും.

ഉദാസീനഃ പരതരഃ പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹസ്തു പൃഷ്ഠതഃ । ചരഃ സ്പശഃ സ്യാത്പ്രണിധിരുത്തരഃ കാല ആയതിഃ ।। ൩൬൬.

നിഷ്പക്ഷൻ അതിലുമകലെ, പിന്നിൽ ആക്രമിക്കുന്നവൻ പിന്നിലാണു. ചാരൻ കാണുന്നവൻ, വിവരമറിയിക്കുന്നവൻ അതിലും ഉയർന്നവൻ, കാലം ഭാവിയാണു.

തത്കാലസ്തു തദാത്വം സ്യാദുദര്കഃ ഫലമുത്തരം । അദൃഷ്ടം വഹ്നിതോയാദി ദൃഷ്ടം സ്വപരചക്രജമ് ।। ൩൬൬.

ആ കാലം അതിന്റെ സമയമാണ്, ഫലം അതിനുശേഷം വരും. കാണാത്തത് അഗ്നിയോ വെള്ളമോ പോലെയാണ്, കാണുന്നത് സ്വന്തം സൈന്യത്തിൽ നിന്നോ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്നോ ഉത്ഭവിക്കുന്നു.

ഭദ്രകുമ്ഭഃ പൂര്ണകുമ്ഭോ ഭൃങ്ഗാരഃ കനകാലുകാ । പ്രഭിന്നോ ഗര്ജിതോ മത്തോ വമഥുഃ കരശീകരഃ ।। ൩൬൬.

നല്ല കുമ്പളം, നിറഞ്ഞ കുമ്പളം, കറുകം, പൊന്നിൻ പാത്രം, പൊട്ടി പോയത്, ഗർജ്ജിക്കുന്നതും, പിതവുമുള്ളതും, ഛർദ്ദിക്കുന്നതും, കൈ രൂപമുള്ളതും.

സ്ത്രിയാം ശ്രൃണിസ്ത്വങ്കുശോഽസ്ത്രീ പരിസ്തോമഃ കുഥോ ദ്വയോഃ । കര്ണീരഥഃ പ്രവഹണം ദോലാ പ്രേങ്‌ഖാദികാ സ്ത്രിയാം ।। ൩൬൬.

സ്ത്രീക്കു: ഒരു വെട്ടുകത്തി, ആനക്കൊമ്പ്; പുരുഷനു: പാട്ട്, ദണ്ഡം; ഇരുവർക്കും: ചെവി, രഥം, വാഹനങ്ങൾ, ഊഞ്ഞാൽ, ഇങ്ങനെ സ്ത്രീക്കുള്ളവ.

ആധോരണാ ഹസ്തിപകാ ഹസ്ത്യാരോഹാ നിഷാദിനഃ । ഭടാ യോധാശ്ച യോദ്ധാരഃ കഞ്ചുകോ വാരണോഽസ്ത്രിയാം ।। ൩൬൬.

ആനക്കാവൽക്കാരൻ, ആനയെ നോക്കുന്നവൻ, ആനപ്പുറത്തിരിപ്പവൻ, വേട്ടക്കാർ, സൈനികർ, യോദ്ധാക്കൾ, പോരാളി, കവർച്ചക്കവചം, സ്ത്രീക്കു കവചം.

ശീര്ഷണ്യഞ്ച ശിരസ്ത്രേഽഥ തനുത്രം വര്മ്മ ദംശനം । ആമുക്തഃ പ്രതിമുക്തശ്ച പിനദ്ധശ്ചാപിനദ്ധവത് ।। ൩൬൬.

തലക്കെട്ട്, തലയിൽ ധരിക്കുന്ന വസ്ത്രം, ശരീരക്കവചം, കവചം, മുഴുവൻ മൂടിയവൻ, ഭാഗികമായി മൂടിയവൻ, കെട്ടിയവൻ, അകറ്റിയവനെപ്പോലെയുള്ളവൻ.

വ്യൂഹസ്തു ബലവിന്യാസശ്ചക്രഞ്ചാനീകമസ്ത്രിയാം । ഏകേഭൈകരഥാ ത്ര്യശ്വാഃ പത്തിഃ വഞ്ചപദാതികാഃ ।। ൩൬൬.

വ്യൂഹം എന്നത് സൈന്യത്തിന്റെ ക്രമീകരണമാണു; ചക്രവും മുന്നേറ്റവും സ്ത്രീക്കു; ഒറ്റ ആന, ഒറ്റ രഥം, മൂന്ന് കുതിരകൾ, കാൽസേന, വഞ്ചനാപരമായ കാൽസേന.

പത്ത്യങ്ഗൈസ്ത്രിഗുണൈഃ സര്വൈഃ ക്രമാദാഖ്യാ യഥോത്തരം । സേനാമുഖം ഗുല്മഗണൈ വാഹിനീ പൃതനാ ചമൂഃ ।। ൩൬൬.

കാൽസേനയുടെ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളോടുകൂടി, ക്രമത്തിൽ പേരുകൾ ഇങ്ങനെ: സൈന്യത്തിന്റെ മുൻഭാഗം, കൂട്ടം, സംഘം, വലിയ സൈന്യം, വിഭാഗം.

അനീകിനീ ദശാനീകിന്യോഽക്ഷോഹിണ്യോ ഗജീദിഭിഃ । ധനുഃ കോദണ്ഡഇഷ്വാസൌ കോടിരസ്യാടനീ സ്മൃതാ ।। ൩൬൬.

ഒരു വിഭാഗം, പത്ത് വിഭാഗങ്ങൾ, ആനകളും കുതിരകളും ഉള്ള അക്ഷൗഹിണി; വില്ലിന് ധനുസ്, കോദണ്ഡം, ഇഷു; അർച്ചർമാർക്കു കോടിരും അടനിയും അറിയപ്പെടുന്നു.

നസ്തകസ്തു ധനുര്മധ്യം മൌര്വീ ജ്യാ ശിഞ്ജിനീ ഗുണഃ । പൃഷത്‌കബാണവിശിഖാ അജിഹ്മഗഖഗാശുഗാഃ ।। ൩൬൬.

വില്ലിന്റെ നടുവാണ് നസ്തം; വില്ലിന്റെ പാശം മൗർവി, വടി ജ്യ, നാരു ഗുണം; അമ്പുകൾ, അമ്പിന്റെ ദണ്ഡം, വേഗത്തിൽ നേരെപോകുന്ന അസ്ത്രങ്ങൾ.

തൂണോപാസങ്ഗതൂണീരനിഷങ്ഗാ ഇഷുധിര്ദ്വയോഃ। അസിര്ഋഷ്ടിശ്ച നിസ്ത്രിശഃ കരവാലഃ കൃപാണവത് ।। ൩൬൬.

തൂണിയും, വശത്തുള്ള തൂണിയും, അമ്പ് ഇടുന്ന പെട്ടിയും, ഇരുവർക്കും; വാൾ, കുന്തം, ഇരുവശത്തും മൂർച്ചയുള്ള വാൾ, വളഞ്ഞ വാൾ, കത്തിയുമാണ്.

സരുഃ ഖങ്ഗസ്യ മുഷ്ടൌ സ്യാദീലീ തു കരപാലികാ । ദ്വയോഃ കുഠാരഃ സുധിതിഃ ഛുരികാ ചാസിപുത്രികാ ।। ൩൬൬.

വാളിന് കൈപ്പിടി, കൈക്കാവൽക്കായി ചെറിയ കവചം; ഇരുവർക്കും: കുരിശ്, മൂർച്ചയുള്ള ആയുധം, കത്തി, ചെറിയ വാൾ.

പ്രാസസ്തു കുന്തോ വിജ്ഞേയഃ സര്വലാ തോമരോഽസ്ത്രിയാം । വൈതാലികാ ബോധകരാ മാഗധാ വന്ദിനസ്തുതൌ ।। ൩൬൬.

പ്രാസം എന്നത് കുന്തം; ടോമരം എല്ലാവർക്കും ആയുധം; പാട്ടുകാരും, ഉണർത്തുന്നവരും, മാഗധ ദേശത്തിലെ ഗായകർ, സ്തുതിപാടുന്നവർ.

സംശപ്തകാസ്തു സമയാത്സങ്ഗ്ഗ്രാമാദനിവര്ത്തിനഃ । പതാകാ വൈജയന്തീ സ്യാത് കേതനം ധ്വജമസ്ത്രിയാം ।। ൩൬൬.

യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങില്ലെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുന്നവരെ സംശപ്തകർ എന്നു വിളിക്കുന്നു; പതാക, വിജയപതാക, കൊടി, ധ്വജം എന്നിവ ആയുധങ്ങൾ.

അഹം പൂര്വമഹം പൂര്വ്വമിത്യഹംപൂര്വ്വികാ സ്ത്രിയാം । അഹമഹമികാ സാ സ്യാദ്യോഽഹങ്കാരഃ പരസ്പരമ് ।। ൩൬൬.

സ്ത്രീയിൽ: 'ഞാനാണ് ആദ്യം, ഞാനാണ് ആദ്യം'; പുരുഷനിൽ: 'ഞാനാണ് ആദ്യം'; അതാണ് അഹംപൂർവിക; പരസ്പരമായ അഹങ്കാരമാണ്.

ശക്തിഃ പരാക്രമഃ പ്രാണഃ ശൌര്യ്യം സ്ഥാനസഹോബലം । മൂര്ഛാ തു കശ്മലം മോഹോഽപ്യവമര്ദ്ദസ്തു പീड़़നം ।। ൩൬൬.

ശക്തി, വീര്യം, ജീവൻ, ധൈര്യം, സ്ഥാനബലം, മയക്കം അകലം, മോഹം ഭ്രമം, പീഡനം വേദന.

അഭ്യവസ്കന്ദനന്ത്വഭ്യാസാദനം വിജയോ ജയഃ । നിര്വാസനം സംജ്ഞപനം സാരണം പ്രതിഘാതനം ।। ൩൬൬.

മുന്നേറ്റം, ആക്രമണം, അഭ്യാസം, വിജയം, ജയം, പുറത്താക്കൽ, പ്രഖ്യാപനം, നീക്കം, പ്രതിരോധം.