അഗ്നിപുരാണമ്

വംശേ ത്വക്സാരകര്മ്മാരവേണുമസ്കരതേജനാഃ । ഛത്രാതിച്ഛത്രപാലഘ്നീ മാലാതൃണകഭൂസ്തൃണേ ।। ൩൬൩.

വംശത്തിൽ ത്വക്ഷാര, കർമാര, വേണു, മസ്കര, തേജന; ചത്ര, അതിചത്ര, പാലഘ്നി, മാലാതൃണ, ഭൂസ്തൃണ ഇവയുണ്ട്.

തൃണരാജാഹ്വയസ്താലോ ഘോണ്ടാ ക്രമുകപുഗകൌ । ശാര്ദൂലദ്വീപിനൌ വ്യാഘ്നേ ഹര്യ്യക്ഷഃ കേശരീ ഹരിഃ ।। ൩൬൩.

തൃണരാജ, താള, ഘോണ്ട, ക്രമുക, പുഗ, ശാർദൂല, ദ്വീപിൻ, വ്യാഘ്ര, ഹര്യക്ഷ, കേശരി, ഹരി എന്നിവയാണ്.

കോലഃ പോത്രീ വരാഹഃ സ്യാത് കോക ഈഹാമൃഗോ വൃകഃ । ലൂതോര്ണനാഭൌ തു സമൌ തന്തുവായശ്ച മര്കടേ ।। ൩൬൩.

കൊല, പോത്രി, വരാഹ, കോക, ഇഹാമൃഗ, വൃക, ലൂത, ഉർണനാഭ, തന്തുവായ, മർക്കട ഇവയുണ്ട്.

വൃശ്ചികഃ ശൂകകീടഃ സ്യാത്സാരങ്ഗസ്തോകകൌ സമൌ । കൃകവാകുസ്താമ്രചൂड़ഃ പികഃ കോകില ഇത്യപി ।। ൩൬൩.

വൃശ്ചിക, ശൂകകീട, സാരംഗ, തോകക, കൃകവാകു, താമ്രചൂഡ, പിക, കോകില ഇവയാണ്.

കാകേ തു കരടാരിഷ്ടൌ വകഃ കഹ്വ ഉദാഹൃതഃ । കോകശ്ചക്രശ്ചക്രവാകോ കാദമ്ബഃ കലഹംസകഃ ।। ൩൬൩.

കാക, കരട, അരിഷ്ട, വക, കഹ്വ, കോക, ചക്ര, ചക്രവാക, കാദംബ, കലഹംസക ഇവയുണ്ട്.

പതങ്ഗികാ പുത്തികാ സ്യാത്സരഘാ മധുമക്ഷഇകാ । ദ്വിരേഫപുഷ്പലിഡ്‌ഭൃങ്ഗഷട്പദഭ്രമരാഽലയഃ ।। ൩൬൩.

പതംഗിക, പുത്തിക, സരഘ, മധുമക്ഷിക, ദ്വിരേഫ, പുഷ്പളിട്, ഭൃംഗ, ഷട്പദ, ഭ്രമര, ആലയ ഇവയാണ്.

കേകീ ശിഖ്യസ്യ വാക്കേകാ ശകുന്തിശകുനിദ്വിജാഃ । സ്ത്രീ പക്ഷതിഃ പക്ഷമൂലഞ്ചഞ്ചൂസ്തോടിരുഭേ സ്ത്രിയൌ ।। ൩൬൩.

കേക്കി എന്നത് ശിഖിയുടെ പെൺകുട്ടിയാണ്; വാക്കേക്ക, ശകുന്തി, ശകുനിദ്വിജ, സ്ത്രീ, പക്ഷതി, പക്ഷമൂല, ചഞ്ചു, തോട്ടി ഇവയും സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ വരുന്നു.

ഗതിരുഡഡീനസണ്ഡീനൌ കുലായോ നീड़മസ്ത്രിയാം । പേശീ കോഷോ ദ്വിഹീനേഽണ്ഡം പൃഥുകഃ ശാവകഃ ശിശു ।। ൩൬൩.

ഗതി, റുടഡീ, നസണ്ടി ഇവ സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ വരുന്നു; കുലായ ഉഭയലിംഗം; പേശി, കോഷ, ദ്വിഹീന, അണ്ഡ, പൃഥുക, ശാവക, ശിശു എന്നിവയുണ്ട്.

പോതഃ പാകോഽര്ഭകോ ഡിമ്ഭഃ സന്ദോഹവ്യൂഹകോ ഗണഃ । സ്തോമൌവനികരവ്രാതാ നികുരമ്ബം കദമ്ബകം ൩൬൩.

പോട്ട, പാക, അർഭക, ഡിംഭ, സന്ധോഹ, വ്യൂഹക, ഗണ, സ്തോമ, വനികര, വ്രാത, നികുരംബ, കടംബക ഇവയാണ്.

അഗ്നിരുവാച നൃബ്രഹ്മക്ഷത്രവിട്ശൂദ്രവര്ഗാന്വക്ഷ്യേഷഽയ നാമതഃ । നരഃ പഞ്ചജനാ മര്ത്ത്യാ യദ്‌യോഷാഽവലാ വധൂഃ ।। ൩൬൪.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ മനുഷ്യർ, ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിങ്ങനെ വിഭാഗങ്ങൾ പറയാം; മനുഷ്യൻ, അഞ്ചു ജനങ്ങൾ, മരിക്കുന്നവർ, സ്ത്രീ, യുവതി, വധു എന്നിവയാണ്.

കാന്താര്ഥിനീ തു യാ യാതി സങ്കേതം സാഽഭിസാരികാ । കുലടാ പുംശ്ചല്യസതീ നഗ്നികാ സ്ത്രീ ച കോടവീ ।। ൩൬൪.

പ്രിയനുമായി കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് പോകുന്നവളെ അഭിസാരിക എന്നു പറയുന്നു; കുലട, പുംശ്ചലി, അസതി, നഗ്നിക, സ്ത്രീ, കോട്ടവി ഇവയും സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ വരുന്നു.

കാത്യായന്യര്ദ്ധവൃദ്ധാ യാ സൈരിന്ധ്രീ പരവേശ്മഗാ । അസിക്നീ സ്യാദവൃദ്ധാ യാ മലിനീ തു രജസ്വലാ ।। ൩൬൪.

കാത്യായനി അർദ്ധവയസ്സായ സ്ത്രീയാണ്; സൈരിന്ദ്രി അന്യഗൃഹത്തിൽ പോകുന്നവളാണ്; അസിക്നി യുവതിയാണ്; മലിനി രജസ്വലയാണ്.

വാരസ്ത്രീ ഗണികാ വേശ്യാ ഭ്രാതൃജായാസ്തു യാതരഃ । നനാന്ദാ തു സ്വസാ പത്യുഃ സപിണ്ഡാസ്തു സനാഭയഃ ।। ൩൬൪.

വാരസ്ത്രീ, ഗണിക, വേശ്യ, സഹോദരഭാര്യ ഇവയെ യാതര എന്നു പറയുന്നു; നനന്ദ എന്നത് ഭർത്താവിന്റെ സഹോദരിയാണ്; സപിണ്ഡർ ഒരേ വംശത്തിൽ പെട്ടവരാണ്; സനാഭയർ ഒരേ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവരാണ്.

സമാനോദര്യ്യസോദര്യ്യസഗര്ഭസഹജാസ്സമാഃ । യഗോത്രബന്ധവജ്ഞാതിബന്ധുസ്വസ്വജനാഃ സമാഃ ।। ൩൬൪.

സമാനോദര്യ, സോദര്യ, സഗർഭ, സഹജ ഇവ സമാനർ; ഗോദ്രബന്ധു, വജ്ഞാതി, ബന്ധു, സ്വജന ഇവയും സമാനർ.

ദമ്പതീ ജമ്പതീ ഭാര്യ്യാപതീ ജായാപതീ ച തൌ । ഗര്ഭാശയോ ജരായുഃ സ്യാദുല്വഞ്ച കലലോഽസ്ത്രിയാം ।। ൩൬൪.

ദമ്പതികൾ, ജമ്പതികൾ, ഭാര്യാപതി, ജയാപതി ഇവ ദമ്പതികൾക്ക് പറയുന്ന പേരുകളാണ്; ഗർഭാശയം, ജരായു, ഉൽവ, കലല ഇവ സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ വരുന്നു.

ഗര്ഭോ ഭ്രുണ ഇമൌ തുല്യൌ ക്ലീവം ശണ്ഡോ നപുംസകമ് । സ്യാദുത്താനശ്യോ ഡിമ്ഭോ ബാലോ മാണവകഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൬൪.

ഗര്‍ഭവും ഭ്രൂണവും ഒരുപോലെയാണ്; ഉഭയലിംഗി, ശണ്ഡന്‍, നപുംസകം എന്നിവയെല്ലാം ഉഭയലിംഗിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പേരുകളാണ്. കിടക്കുമ്പോള്‍ ചിറകു തിരിച്ച് കിടക്കുന്ന കുഞ്ഞിനെ ഡിംഭം എന്നു പറയുന്നു; കുട്ടിയെ ബാലന്‍ അല്ലെങ്കില്‍ മാനവകന്‍ എന്നും വിളിക്കുന്നു.

പിചിണ്ഡിലോ വൃഹത്‌കുക്ഷിരവഭ്രടോ നതനാസികേ । വികലാങ്ഗസ്തു പോഗണ്ഡ ആരോഗ്യം സ്യാദനാമയമ് ।। ൩൬൪.

വയറ് വീര്‍ന്ന കുഞ്ഞിനെ പിചിണ്ഡിലന്‍ എന്നു പറയുന്നു; വലിയ വയറുള്ളവന്‍ വൃഹത്കുക്ഷി; പുറംചൊരിഞ്ഞ നാഭിയുള്ളവന്‍ അവഭ്രടന്‍; താഴ്ചയുള്ള മൂക്കുള്ളവന്‍ നടനാസികന്‍. അവയവങ്ങള്‍ ശരിയായി വികസിക്കാത്തവന്‍ വികലാംഗന്‍; ബാല്യാവസ്ഥയിലുള്ള കുട്ടി പോഗണ്ഡ്; ആരോഗ്യമാണ് ആരോഗ്യം, രോഗം ഇല്ലാത്തത് അനാമയം.

സ്യാദേഡേ വധിരഃ കുബ്ജേ ഗഡുലഃ കുകരേ കുനിഃ । ക്ഷയഃ ശോഷശ്ച യക്ഷ്മാ ച പ്രതിശ്യായസ്തു പീനസഃ ।। ൩൬൪.

അനാഹസ്തു വിബന്ധഃ സ്യാദ്‌ഗ്രഹണീ രുക്‌പ്രവാഹികാ । വീജവീര്യ്യേന്ദ്രിയം ശുക്രം പലലം ക്രവ്യമാമിഷം ।। ൩൬൪.

വാതക്കൊണ്ടു വയറു വീരുന്നത് അനാഹം; മലക്കെട്ട് വിപന്ധം; ഗ്രഹണീ അഥവാ ദഹനരോഗം; വേദന രുക്ക്; വയറിളക്കം പ്രവാഹിക. വിത്ത്, വീര്യം, ഇന്ദ്രിയം എല്ലാം ശുക്രം; പാലം മാംസം; കൃത്യം പച്ചമാംസം; ആമിഷം മാംസം.

വുക്കാഽഗ്രമാംസം ഹൃദയം ഹൃന്മേദസ്തു വപാ വസാ । പശ്ചാദ്ഗ്രീവാ ശിരാ മന്യാ നാഡീ തു ധമനിഃ ശിരാ ।। ൩൬൪.

നാവിന്റെ അറ്റം വുക്കാ; മുന്നിലെ മാംസം അഗ്രാമാംസം; ഹൃദയം ഹൃദയം; ഹൃദയത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കൊഴുപ്പ് ഹൃദ്മേദം; വയറിന്റെ പുറംചർമ്മം വപാ; കൊഴുപ്പ് വസാ. കഴുത്തിന്റെ പുറകുവശം പശ്ചാത്‌ഗ്രീവ; രക്തക്കുഴകള്‍ ശിര; പ്രധാന രക്തക്കുഴകള്‍ മന്യാ; നാളം നാഡി; വലിയ രക്തക്കുഴല്‍ ധമനി; രക്തക്കുഴല്‍ ശിര.

തിലകം ക്ലോമ മസ്തിഷ്കം ദൂഷികാ നേത്രയോര്മലമ് । അന്ത്രം പുരീ തദ്‌ഗുല്മസ്തു പ്ലീഹാ പുംസ്യഽഥ വസ്നസാ ।। ൩൬൪.

ചുണ്ടില്‍ കറുത്ത പാടാണ് തിലകം; അഗ്നാശയം ക്ലോമം; തലച്ചോര്‍ മസ്തിഷ്കം; കണ്ണില്‍ വരുന്ന കട്ട ദൂഷിക; കണ്ണിലെ അശുദ്ധി മലമാണ്. കുടല്‍ അന്ത്രം; മലദ്വാരം പുരി; കുടല്‍ കട്ട ഗുല്മം; പ്ളീഹ പ്ളീഹ; വൃക്ക പുംസ്യ; വൃക്കയിലേക്കുള്ള നാള്‍ വസ്നസ.

സ്നായുഃ സ്രിയാം കാലഖണ്ഡയകൃതീ തു ഽസമേ ഇമേ । സ്യാത് കര്പൂരഃ കപാലോഽസ്ത്രീ കീകസങ്കുല്യമസ്ഥി ച ।। ൩൬൪.

നാഡി സ്നായു; സ്ത്രീകളില്‍ അതിനെ സ്രിയാ എന്നു പറയുന്നു; സമയത്തിന്റെ ഭാഗം കാലഖണ്ഡം; മജ്ജ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും യക്രത്. കർപ്പൂരമാണ് കർപ്പൂരം; തലച്ചർമ്മം കപാലം; സ്ത്രീകളിൽ അതിന് അസ്ത്രി; ഉപസ്ഥിരം കീക; സംയുക്തമായ ഭാഗം സംകുലി; അസ്ഥി അസ്ഥി.

സ്യാച്ഛരീരാസ്ഥിന കങ്കാലഃ പൃഷ്ഠാസ്ഥിന തു കശേരുകാ । ശിരോഽല്ഥനി കരോടിഃ സ്ത്രീ പാര്ശ്വാസ്ഥനി തു പര്ശുകാ ।। ൩൬൪.

ശരീരത്തിലെ എല്ലുകൾ ചേർന്നത് കങ്കാലം; പുറകിലെ അസ്ഥി കശേരുക; തലച്ചർമ്മം കരോട്ടി; സ്ത്രീകളിൽ വശത്തെ അസ്ഥി പർശുക.

അങ്ഗം പ്രതീകോഽവയവഃ ശരീരം വര്ഷ്മ വിഗ്രഹഃ । കടോ നാ ശ്രോണിഫലകം കടിഃ ശ്രോണിഃ കകുദ്മതീ ।। ൩൬൪.

അംഗം അഥവാ ശരീരഭാഗം പ്രതീകം; അവയവം; ശരീരം, വർമ്മം, വിഗ്രഹം എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു. കമരസ്ഥി കട്ട; ശ्रोണിഫലകം ശ्रोണിയുടെ അസ്ഥി; കടി അര; ശ്രോണി കമരം; കൂമ്പുള്ളവൾ കകുദ്മതി.

പശ്ചാന്നിതമ്വഃ സ്ത്രീകട്യാഃ ക്ലീവേ തു ജഘനം പുരഃ । കൂപകൌ തു നിതമ്ബസ്ഥൌ ദ്വയഹീനേ കകുന്ദരേ ।। ൩൬൪.

സ്ത്രീകളിൽ പുറകുവശത്തെ അര ഭാഗം നിതംബം; ഉഭയലിംഗിയിൽ മുന്നിലെ അര ഭാഗം ജഘനം. അരയുടെ ഇരുവശത്തുമുള്ള കുഴികൾ കൂപകം; രണ്ടും ഇല്ലെങ്കിൽ കകുന്ദരം.

സ്ത്രിയാം സ്പിചൌ കടിപ്രോഥാവുപസ്ഥോ വക്ഷ്യമാണയോഃ । ഭഗം യോനിര്ദ്വയോഃ ശിശ്നോ മേഢ്രോ മേഹനശേഫസീ ।। ൩൬൪.

സ്ത്രീകളിൽ അരയുടെ രണ്ടു ഉയർന്ന ഭാഗങ്ങൾ സ്പിചയും കടിപ്രോതവും; ഇടയിടം ഉപസ്ഥം; ഇത് പിന്നീട് വിശദീകരിക്കും. സ്ത്രീജനനേന്ദ്രിയം ഭാഗം അല്ലെങ്കിൽ യോനി; പുരുഷന്മാരിൽ ശിശ്നം, മേഢ്രം, മേഹനശേഫസീ എന്നിങ്ങനെയാണ് പേരുകൾ.

പിചിണ്ഡകുക്ഷീ ജഠരോദരം തുന്ദം കുചൌ സ്തനൌ । ചൂചുകന്തു കുചാഗ്രം സ്യാന്ന നാ ക്രോഡം ഭുജാന്തരമ് ।। ൩൬൪.൨೦ ।। സ്കന്ധോ ഭുജശിരോംഽശോഽസ്ത്രീ സന്ധീ തസ്യൈവ ജത്രുണീ । പുനര്ഭവഃ കരരുഹോ നഖോഽസ്ത്രീ നഖരോഽസ്ത്രിയാം ।। ൩൬൪.

പ്രാദേശതാലഗോകര്ണാസ്തര്ജന്യാദിയുതേ തതേ । അങ്ഗുഷ്ഠേ സകനിഷ്ഠോ സ്യാദ്വിതസ്തിര്ദ്വാദശാങ്ഗുലഃ ।। ൩൬൪.

കൈത്തളവും കാല്തളവും ചെവിയും പ്രാദേശം, താലം, ഗോകർണം. ചൂണ്ടുവിരല്‍ തുടങ്ങിയവയെ തട് എന്നു പറയുന്നു. അങ്ങൂഷ്ഠവും കുഞ്ചികയും ചേർന്നത് സകനിഷ്ഠം. വിരല്‍ അളവ് വിറ്റസ്തി, പന്ത്രണ്ട് അങ്ങുലാണ്.