അഗ്നിപുരാണമ്

ഹര്മ്യാദി ധനിനാം വാസഃ പ്രാസാദോ ദേവഭൂഭുജാം । സ്ത്രീ ദ്വാര്ദ്വാരം പ്രതീഹാരഃ സ്യാദ്വിതര്ദ്ദിസ്തു വേദികാ ।। ൩൬൩.

ഹർമ്മ്യാദി സമ്പന്നരുടെ വാസസ്ഥലം; പ്രസാദം ദേവന്മാരുടേയും രാജാക്കന്മാരുടേയും കൊട്ടാരം; ദ്വാരം വാതിൽ; പ്രതിഹാരൻ വാതിൽരക്ഷകൻ; വിതർദ്ദി കയറ്റു; വേദികാ ബലിപീഠം.

കപോതപാലികായാന്തു വിടങ്കം പുംനപുംസകം । കവാടമവരന്തുല്യേ നിഃശ്രേണിസ്ത്വധിരോഹിണീ ।। ൩൬൩.

കപോതപാലികാ പാരിപ്പുറ; വിറ്റങ്കം ഇരിപ്പിടം; പുംനപുംസകം ഇരുപക്ഷീയ; കവാടം വാതിൽ; അവര അതേപോലെ; നിഃശ്രേണി കയറ്റുപടി; അധിരോഹിണി കയറ്റുപടവഴി.

സമ്മാര്ജനീ സോധനീ സ്യാത് സങ്‌രോഽവകരസ്തഥാ । അദ്രിഗോത്രഗിരിഗ്രാവാ ഗഹനം കാനനം വനം ।। ൩൬൩.

സമ്മാർജനി ചൂല; ശോധനി ശുചീകരണ ഉപകരണം; സങ്ക്രം ചവിട്ടുപാത്രം; അവകരം അതേപോലെ. അദ്രി, ഗോത്രം, ഗിരിഗ്രാവം — ഇവ പർവ്വതങ്ങൾ; ഗഹനം, കാനനം, വനം — ഇവ കാടുകൾ.

ആരാമഃ സ്യാദുപവനം കൃത്രിമം വനമേവ യത് । സ്യാദേതദേവ പ്രമദവനമന്ദഃ പുരോചിതം ।। ൩൬൩.

ആനന്ദോദ്യാനം എന്നത് മനുഷ്യർ തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു കാടുപോലെയാണ്. ഇതിനെ സ്ത്രീകളുടെ ഉദ്യാനമെന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്, രാജപ്രാസാദത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായതും ഇതുതന്നെ.

വീഥ്യാലിരാവലിഃ പങ്‌ക്തിശ്രേണീലേഖാസ്തു രാജയഃ । വാനസ്പത്യഃ ഫലൈഃ പുഷ്പാത്തൈരപുഷ്പാദ്വനസ്പതിഃ ।। ൩൬൩.

അവിടെ വഴികൾ, നിരകൾ, വരികൾ, മരങ്ങളുടെ നിരകൾ എന്നിവ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ചില മരങ്ങൾ പഴവും പൂവും കായ്ക്കുന്നു, ചിലത് പൂക്കില്ലാത്തവയും പഴില്ലാത്തവയും ആണു.

ഓഷധ്യഃ ഫലപാകാന്താഃ പലാശീ ദ്രുദ്രുമാഗമാഃ । സ്ഥാണു വാ നാ ധ്രുവഃ ശങ്കുഃ പ്രഫുല്ലോത്ഫുല്ലസംസ്ഫുടാഃ ।। ൩൬൩.

അവിടെ പഴുതീർന്ന ഔഷധികൾ, പലാശം, ദൃഢമായ മരങ്ങൾ, വളർന്നുവന്ന മരങ്ങൾ, ചിലത് സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നവ, ചിലത് അങ്ങനെയല്ലാത്തവ, ചിലത് കുരുക്കിട്ടു നിൽക്കുന്നവ, ചിലത് പുഷ്പങ്ങൾ പൊട്ടിത്തെളിയുന്നവ എന്നിവയുണ്ട്.

പലാശം ഛദനം പര്ണമിധ്മമേധഃ സമിത് സ്ത്രിയാം । ബോധിദ്രുമശ്ചലദലോ ദധിത്ഥഗ്രാഹിമന്മഥാഃ ।। ൩൬൩.

പലാശത്തിന്റെ ഇലകൾ മറയ്ക്കാനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു, ഇലകൾ ഇന്ധനത്തിലും ഹോമത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നു, ചില്ലകൾ ഹോമകണ്ടലിനും. ചലിക്കുന്ന ഇലകളുള്ള ബോധിവൃക്ഷം, ദധിത്ഥമരം, മന്മഥമരം എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.

തസ്മിന് ദധിഫലഃ പുഷ്പഫലദന്തശഠാവപി । ഉഡുമ്ബരേ ഹേമദുഗ്ധഃ കോവിദാരേ ദ്വിപത്രകഃ ।। ൩൬൩.

അവിടെ തൈരുപോലെയുള്ള പഴമുള്ള മരങ്ങളും, പൂവും പഴവും ഒരുമിച്ച് കായ്ക്കുന്നവയും, ദന്തശഠമരവും ഉണ്ട്. ഉഡുംബരത്തിൽ പൊന്നുപോലെയുള്ള പാൽ വരുന്നു, കോവിദാരത്തിൽ ഇരട്ട ഇലകളുണ്ട്.

സപ്തപര്ണോ വിശാലത്വക് കൃതമാലം സുവര്ണകഃ । ആരേവതവ്യാധിഘാതസമ്പാക ചതുരങ്ഗുലാഃ ।। ൩൬൩.

വിസാലമായ തൊലിയുള്ള സപ്തപർണ്ണം, കൃതമാലം, സുവർണകം, ആരേവതകം, വ്യാധിഘാതം, സമ്പാകം, ചതുരങ്ങുലം എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.

സ്യാജ്ജമ്ബീരേ ദന്തശഠോ വരുണേ തിക്തശാവകഃ । പുന്നാഗേ പുരുഷസ്തുങ്ഗഃ കേശരോ ദേവവല്ലഭഃ ।। ൩൬൩.

ജംബീരത്തിൽ ദന്തശഠമരം, വരുണത്തിൽ കയ്പുള്ള ശാവകമരം, പുന്നാഗത്തിൽ ഉയരമുള്ള പുരുഷമരം, കേശരത്തിൽ ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായ മരവും ഉണ്ട്.

പാരിഭദ്രേ നിമ്ബതരുര്മന്ദാരഃ പാരിജാതകഃ । വഞ്ജുലശ്ചിത്രകൃച്ചാഥ ദ്വൌ പീതനകപീതനൌ ।। ൩൬൩.

പാരിഭദ്രത്തിൽ നീംവൃക്ഷം, മന്ദാരത്തിൽ പാർിജാതകം, വഞ്ജുലം, ചിത്രകൃച്ഛം, രണ്ടു മഞ്ഞ നിറമുള്ള പീതനകമരങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.

ആമ്രാതകേ മധൂകേ തു ഗുഡപുഷ്പമധുദ്രുമൌ । പീലൌ ഗുड़ഫലഃ സ്രംസീ നീദേയീ ചാമ്ബുവേതസഃ ।। ൩൬൩.

ആമ്രാതകത്തിലും മധൂകത്തിലും ഗുഡപുഷ്പവും മധുദ്രുമവും ഉണ്ട്. പീലമരം, ഭാരമുള്ള ഫലം കായ്ക്കുന്ന സ്രംസീ, നീദേയി, അംബുവേതസമരങ്ങൾ എന്നിവയും കാണാം.

ശോഭാഞ്ജനേ ശിഗ്രുതീക്ഷ്ണഗന്ധകാക്ഷീരമോചകാഃ । രക്തോഽസൌ മധുശിഗ്രുഃ സ്യാദരിഷ്ടഃ ഫേണിലഃ സമൌ ।। ൩൬൩.

ശോഭാഞ്ജനം, ശിഗ്രുമരം, കഠിനമായ ഗന്ധമുള്ള ഗന്ധകാക്ഷീരം, മോചകം, ചുവപ്പുനിറമുള്ള മധുശിഗ്രു, അരിഷ്ടം, ഫേനമുള്ള സമൗമരങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

ഗാലവഃ ശാവരോ ലോധ്രസ്തിരീടസ്തില്വമാര്ജനൌ । ശേലുഃ ശ്ലേഷ്മാതകഃ ശീത ഉദ്ദാലോ ബഹുവാരകഃ ।। ൩൬൩.

ഗാലവം, ശാവരം, ലോധ്രം, തിരീറ്റം, തിൽവം, ആർജനം, ശേലം, ശ്ലേഷ്മാതകം, ശീതം, ഉദ്ദാലം, ബഹുവാരകം എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.

വൈകങ്കതഃ ശ്രുവാവൃക്ഷോ ഗ്രന്ഥിലോ വ്യാഘ്രപാദപി । തിന്ദുകഃ സ്ഫൂര്ജകഃ കാലോ നാദേയീ ഭൂമിജമ്ബുകഃ ।। ൩൬൩.

വൈകങ്കടം, ശ്രുവാവൃക്ഷം, ഗ്രന്ഥിലം, വ്യാഘ്രപാദം, തിന്ദുകം, സ്ഫൂർജകം, കാലം, നാദേയി, ഭൂമിജംബുകം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

കാകതിന്ദൌ പീലുകഃ സ്യാകത് പാടലിര്മോക്ഷമുഷ്കകൌ । ക്രമുകഃ പട്ടികാഖ്യഃ സ്യാത് കുമ്ഭീ കൈടര്യ്യകട്ഫലേ ।। ൩൬൩.

കാകതിന്ദു, പീലുകം, സ്യാകത്, പാടലി, മോക്ഷം, മുഷ്കകം, ക്രമുകം, പട്ടിക, കുംബി, കൈറ്റര്യ, കട്ഫലമരങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

വീരവൃക്ഷോഽരുഷ്കരോഽഗ്നിമുഖീ ഭല്ലാതകീ ത്രിഷു । സര്ജകാസനജീവശ്ച പീതസാലേഽഥ മാലകേ ।। ൩൬൩.

വീരവൃക്ഷം, അരുഷ്കരം, അഗ്നിമുഖി, ഭല്ലാതകി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു രൂപത്തിൽ, സർജക, സനജീവം, പീതസാലം, മാലകമരങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

സര്ജാശ്വകര്ണൌ വീരേന്ദ്രൌ ഇന്ദ്രദ്രുഃ കകുഭോഽര്ജുനഃ । ഇങ്ഗുദീ താപസതരര്മോചാ ശാല്മലിരേവ ച ।। ൩൬൩.

സർജം, അശ്വകർണം, വീരേന്ദ്രം, ഇന്ദ്രദ്രു, കകുഭം, അർജുനം, ഇംഗുദി, താപസതരം, മോചം, ശാല്മലി എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.

ചിരവില്വോ നക്തമാലഃ കരജശ്ച കരഞ്ചകേ । പ്രകീര്യ്യഃ പൂതികരജോ മര്കട്യങ്ഗരവല്ലരീ ।। ൩൬൩.

ചിരവിൽവം, നക്തമാലം, കരജം, കരഞ്ചകം, പ്രകീര്യം, പൂതികരജം, കുരങ്ങിന്റെ കൈപോലെയുള്ള വല്ലരികൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

രോഹീ രോഹിതകഃ പ്ലീഹശത്രുര്ദാड़ിമപുഷ്പകഃ । ഗായത്രീ ബാലതനയഃ ഖദിരോ ദന്തധാവനഃ ।। ൩൬൩.

രോഹി, രോഹിതകം, പ്ലീഹശത്രു, ദാരിമപുഷ്പകം, ഗായത്രി, ബാലതനയ, ഖദിരം, പല്ലു കഴുകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന മരങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

അരിമേദോ വിട്‌ഖദിരേ കദരഃ ഖദിരേ സിതേ । പഞ്ചാങ്ഗുലോ വര്ദ്ധമാനസ്ചഞ്ചുര്ഗന്ധര്വഹസ്തകഃ ।। ൩൬൩.

അരിമേദം, വിറ്റ്‌ഖദിരം, കടരം, വെള്ളഖദിരം, അഞ്ചു വിരലുള്ള മരങ്ങൾ, വർദ്ധമാനം, ചഞ്ചു, ഗന്ധർവഹസ്തകമരം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.

പിണ്ഡീതകോ മരുവകഃ പീതദാരു ച ദാരു ച । ദേവാദാരുഃ പൂതികാഷ്ഠം ശ്യാമാ തു മഹീലാഹ്വയാ ।। ൩൬൩.

പിണ്ഡീതകം, മറുവകം, പീതദാരു, ദാരു, ദേവദാരു, പൂതികഷ്ടം, മഹീലാഹ്വയ എന്ന ശ്യാമാ — ഇവയാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്.

ലതാ ഗോവന്ദനീ ഗുന്ദാ പ്രിയങ്ഗുഃ ഫലിനീ ഫലീ । മണ്ഡൂകപര്ണപത്രോര്ണനടകട്വങ്ഗടുണ്ടുകാഃ ।। ൩൬൩.

ലത, ഗോവന്ദനീ, ഗുണ്ട, പ്രിയംഗു, ഫലിനി, ഫലി, മണ്ടൂകപർണ്ണപത്രം, ഊർണനട, കട്വംഗം, തുണ്ടുകാ — ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ശ്യോനാകശുകനാസര്ക്ഷദീര്ഘവൃന്തകുടന്നടാഃ । പീതദ്രുഃ സരലശ്ചാഥ നിചുലോഽമ്ബുജ ഇജ്ജലഃ ।। ൩൬൩.

ശ്യോണാകം, ശുകനാസം, ഋക്ഷം, ദീർഘവൃന്തം, കുട്ടന്നട, പീതദ്രു, സരല, നിചുലം, അംബുജം, ഇജ്ജല — ഇവയും ചേർക്കാം.

കാകോഡുമ്ബരികാ ഫല്ഗുരരിഷ്ടഃ പിചുമര്ദകഃ । സര്വ്വതോഭദ്രകോ നിമ്ബേ ശിരീഷസ്തു കപീതനഃ ।। ൩൬൩.

കാക്കൊടുമ്പരിക, ഫൽഗു, അരിഷ്ടം, പിച്ചുമർദം, സർവതോഭദ്രകം, നിംബം, ശിരീഷം, കപീതനം — ഇവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്.

വകുലോ വഞ്ജുലഃ പ്രോക്തഃ പിച്ഛിലാഽഗുരുശിംശപാഃ । ജയാ ജയന്തീ തര്കാരീ കണികാ ഗണികാരികാ ।। ൩൬൩.

വകുലം, വഞ്ജുലം, പിച്ചില, അഗുരു, ശിംശപ, ജയ, ജയന്തി, തർക്കാരി, കണിക, ഗണികാരിക — ഇവയും പറയാം.

ശ്രീപര്ണമഗ്നിമന്ധഃ സ്യാദ്വത്സകോ ഗിരിമല്ലികാ । കാലസ്കന്ധസ്തമാലഃ സ്യാത് തണ്ഡുലീയോഽല്പമാരിഷഃ ।। ൩൬൩.

ശ്രീപർണ്ണം, അഗ്നിമന്ദം, വത്സകം, ഗിരിമല്ലിക, കാലസ്കന്ധം, തമാലം, തണ്ടുലിയം, അൽപമാരിഷം — ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

സിന്ധുവാരസ്തു നിര്ഗുണ്ഡീ സൈവാസ്ഫോതാ വനോദ്ഭവാ । ഗണികാ യൂഥികാഽമ്ബഷ്ഠാ സപ്തലാ നവമാലികാ ।। ൩൬൩.

സിന്ദുവാരം, നിർഗുണ്ഡി, സൈവ, സ്‌ഫോട, വനോദ്ഭവം, ഗണിക, യൂഥിക, അംബഷ്ട, സപ്തല, നവമാലിക — ഇവയും ചേർക്കാം.

അതിമുക്തഃ പുണ്ഡ്രകഃ സ്യാത്കുമാരീ തരണിഃ സഹാ । തത്ര ശോണേ കുരുവകസ്തത്ര പീതേ കുരുഷ്ടകഃ ।। ൩൬൩.

അതിമുക്തം, പുണ്ഡ്രകം, കുമാരി, തരണി, സഹ — ഇവയാണ്. ചുവപ്പുള്ളവയിൽ കുരുവകം, മഞ്ഞയിൽ കുരുഷ്ടകം.