അഗ്നിപുരാണമ്

വിധിര്വിധാനേ ദൈവേഽപി പ്രണിധിഃ പ്രാര്ഥനേ ചരേ । വധൂര്ജായാ സ്നുഷാ സ്ത്രീ ച സുധാലേപോഽമൃതം സ്നുഹീ ।। ൩൬൨.

നിയമവും അതിന്റെ പ്രയോഗവും ദൈവകാര്യങ്ങളിലും, നിരീക്ഷണവും പ്രാർത്ഥനയും നടത്തപ്പെടുന്നു; ഭാര്യ, ജായ, മരുമകൾ, സ്ത്രീ, അമൃതം, സ്നുഹി ചെടിയുടെ പാൽ എന്നിവയും അമൃതംപോലെയാണ്.

സ്പൃഹാ സമ്പ്രത്യയഃ ശ്രദ്ധാ പണിഡതമ്മന്യഗര്വ്വിതൌ । ബ്രഹ്മബന്ധുരധിക്ഷേപേ ഭാനൂരശ്മിദിവാകരൌ ।। ൩൬൨.

ആഗ്രഹം, വിശ്വാസം, ഭക്തി, ഏറ്റവും പണ്ഡിതൻ, മനസ്സിന്റെ അഹങ്കാരം; ബ്രാഹ്മണബന്ധുവിനെ അപമാനിക്കൽ, സൂര്യൻ, അതിന്റെ കിരണങ്ങൾ, ദിനകരൻ.

ദ്കാലാണൌ ശൈലപാഷാണൌ മൂര്ഖനീചൌ പൃഥഗ്ജനൌ । തരുശൈലൌ ശിഖരിണൌ തനുസ്ത്വഗ്ദേഹയോരപി ।। ൩൬൨.

രണ്ട് കാലങ്ങൾ, രണ്ട് കല്ലുകൾ, മണ്ടനും താഴ്ന്നവനും, രണ്ട് വേറിട്ട ആളുകൾ; വൃക്ഷവും പർവ്വതവും, കുന്നും ഉച്ചയും, ശരീരങ്ങളിൽ ശരീരം, ത്വക്ക്.

ആത്മാ യത്നോ ധൃതിര്ബുദ്ധിഃ സ്വഭാവോ ബ്രഹ്മ വര്ഷ്മ ച । ഉത്ഥാനം പൌരുഷേ തന്ത്രേ വ്യുത്ഥാനം പ്രതിരോധനേ ।। ൩൬൨.

ആത്മാവ്, ശ്രമം, സ്ഥിരത, ബുദ്ധി, സ്വഭാവം, ബ്രഹ്മവും, ഉയരം; പ്രവർത്തിയിൽ ഉയിർപ്പ്, എതിര്‍ക്കലിൽ ഉയിർപ്പ്.

നിര്യ്യാതനം വൈരശുദ്ധൌ ദാനേ ന്യാസാര്പണേഽപി ച । വ്യസനം വിപദി ഭ്രംശേ ദോഷേ കാമജകോപജേ ।। ൩൬൨.

വൈരശുദ്ധിയിൽ, ദാനത്തിൽ, സമർപ്പണത്തിലും അർപ്പണത്തിലും വിട്ടുപോകൽ; ദുരന്തത്തിൽ, നഷ്ടത്തിൽ, ദോഷത്തിൽ, ആഗ്രഹംകൊണ്ടും കോപംകൊണ്ടും ഉണ്ടാകുന്ന തെറ്റുകളിൽ കഷ്ടം.

മൃഗയാക്ഷോ ദിവാസ്വപ്നഃ പരിവാദഃ സ്ത്രിയോ മദഃ । തൌര്യ്യത്രികം വൃഥാട്യാ ച കാമജോ ദശകോ ഗണഃ ।। ൩൬൨.

വന്യജീവി വേട്ട, പാശകം, പകൽ സ്വപ്നം, അപവാദം, സ്ത്രീകൾ, മദ്യം; സംഗീതകല, നിഷ്ഫലമായ സഞ്ചാരം, ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള പത്ത് വിഭാഗങ്ങൾ.

പൈശൂന്യം സാഹസം ദ്രോഹ ഈര്ഷ്യാസൂയാര്ഥദൂഷണമ് । വാഗ്‌ദണ്ഡശ്ചൈവ പാരുഷ്യം ക്രോധജോഽപി ഗണോഽഷ്ടകഃ ।। ൩൬൨.

അപവാദം, അതിക്രമം, ദ്രോഹം, അസൂയ, ഇർഷ്യ, ധനദോഷം; കടുത്ത വാക്ക്, ക്രൂരത, കോപത്തിൽ നിന്നുള്ള എട്ട് വിഭാഗങ്ങൾ.

അകര്മ്മഗുഹ്യേ കൌപീനം മൈഥുനം സങ്ഗതൌ രതൌ । പ്രധാനം പരമാര്ഥാ ധീഃ പ്രജ്ഞാനം ബുദ്ധിചിഹ്നയോഃ ।। ൩൬൨.

രഹസ്യത്തിൽ പ്രവർത്തിയില്ലായ്മ, കൌപ്പീനവും, ലൈംഗികസംഗമം കൂട്ടായ്മയിലും ആനന്ദത്തിലും; പ്രധാനത്വം പരമാർത്ഥത്തിൽ, ധീ, ജ്ഞാനം, ബുദ്ധിയുടെ അടയാളങ്ങൾ.

ക്രന്ദനേ രോദനാഹ്വാനേ വഷ്മ ദേഹപ്രമാണയോഃ । ആരാധനം സാധനേ സ്യാദവാപ്തൌ തോഷണേഽപി ച ।। ൩൬൨.

കരയൽ, വിളിച്ചുപറയൽ, ശരീരത്തിന്റെ അളവ്; പൂജയിൽ വിജയവും, ലഭ്യത്തിൽ തൃപ്തിയും.

രത്നം സ്വജാതിശ്രേഷ്ഠേഽപി ലക്ഷ്മ ചിഹ്നിപ്രധാനയോഃ । കലാപോ ഭൂഷണേ വര്ഹേ തൂണീരേ സംഹതേഽപി ച ।। ൩൬൨.

രത്നം സ്വജാതിയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായതിലും, പ്രധാന ചിഹ്നങ്ങളിൽ അടയാളം; അലങ്കാരത്തിൽ കവർ, വില്ലിൽ തൂണീർ, കൂട്ടിച്ചേർത്തതിലും.

തല്പം ശയ്യാട്ടദാരേഷു ഡിമ്ഭൌ തു ശിശുവാലിശൌ । സ്തമ്ഭൌ സ്ഥൂണാജड़ീഭാവൌ സഭ്യേ സംസദി വൈ സഭാ ।। ൩൬൨.

പടുക, കിടക്കകളിലും ഉറക്കസ്ഥലങ്ങളിലും; കുഞ്ഞുങ്ങളിൽ ശിശുവും ബാലിശനും; തൂണുകളിൽ വൃദ്ധതയും, സഭയിൽ കൂട്ടായ്മയും.

കിരണപ്രഗ്ര്ഹൌ രശ്മീ ധര്മ്മാഃ പുണ്യയമാദയഃ । ലലാമം പുച്ഛപുണ്ഡ്രാശ്വഭൂഷാപ്രാധാന്യകേതുഷു ।। ൩൬൨.

കിരണം, പ്രകാശരശ്മി, ധർമ്മങ്ങൾ, പുണ്യഫലങ്ങൾ; ലലാടം, വാലും, കുതിരയുടെ പ്രധാന അലങ്കാരങ്ങളിൽ ചിഹ്നം.

പ്രത്യയോഽധീനശപഥജ്ഞാനവിസ്വാസഹേതുഷു । സമയാഃ ശപഥാചാരകാലസിദ്ധാന്തസംവിദഃ ।। ൩൬൨.

വിശ്വാസം, ആശ്രയം, ശപഥം, ജ്ഞാനം, വിശ്വാസം എന്നിവയുടെ കാരണത്തിൽ; ഉടമ്പടി, ശപഥം, ആചാരം, കാലം, സിദ്ധാന്തം, അറിവ്.

അത്യയോഽതിക്രമേ കൃച്ഛ്രേ സത്യം ശപഥതഥ്യയോഃ । വീര്യ്യം ബലപ്രഭാവൌ ച രൂപ്യം രൂപേ പ്രശസ്തകേ ।। ൩൬൨.

അതിക്രമത്തിൽ അതിരു കടക്കൽ, കഷ്ടത, സത്യവും ശപഥത്തിലും അസത്യത്തിലും; വീര്യം, ബലം, പ്രഭാവം, രൂപത്തിൽ വെള്ളിയും ഉത്തമത്വവും.

ദുരോദരോ ദ്യുതകാരേ പണേ ദ്യൂതേ ദുരോദരം । മഹാരണ്യേ ദുര്ഗപഥേ കാന്താരഃ പുന്നപുംസകം ।। ൩൬൨.

പാശകത്തിൽ ദുർബലമായ വയർ, പണത്തിൽ, പാശകത്തിൽ ദുർബലമായ വയർ; വലിയ കാടിൽ, കഠിനമായ വഴിയിൽ, കാനനം, നപുംസക ലിംഗം.

യമാനിലേന്ദ്രചന്ദ്രാര്കവിഷ്ണുസിംഹാദികേ ഹരിഃ । ദശേഽസ്ത്രിയാം ഭയേ ശ്വഭ്രേ ജഠരഃ കഠിനേഽപി ച ।। ൩൬൨.

യമൻ, വായു, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വിഷ്ണു, സിംഹം തുടങ്ങിയവരിൽ ഹരി നിലകൊള്ളുന്നു. സ്ത്രീ ഭയപ്പെടുമ്പോഴും, ആഴത്തിലുള്ള കുഴിയിലും, കഠിനമായ വയറിലും പോലും ഹരിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ട്.

ഉദാരോ ദാതൃമഹതോരിതരസ്ത്വന്യനീചയോഃ । ചൂड़ാ കിരീടം കേശാശ്ച സംയതാ മൌലയസ്ത്രയഃ ।। ൩൬൨.

വളരെ വലിയ ദാനിയിൽ ഹരി ഉദാരനായി കാണപ്പെടുന്നു; ചെറുതായവരിൽ വ്യത്യസ്തമായി. കിരീടത്തിലെ മുത്ത് കിരീടം തന്നെയാണ്; മുടി 'കേശം' എന്നും, മുകളിലായി കെട്ടിയിരിക്കുന്ന മുടി 'മൗലി' എന്നും പറയപ്പെടുന്നു, അതിന് മൂന്നു വിധം ഉണ്ട്.

ബലിഃ കരോപഹാരാദൌ സൈന്യസ്ഥൈര്യ്യാദികേ ബലം । സ്ത്രീകടീവസ്ത്രബന്ധേഽപി നീവീ പരിപണേഽപി ച ।। ൩൬൨.

കൈകൊണ്ട് അർപ്പിക്കുന്ന ഭോജനമാണ് ബലി; സൈന്യത്തിലെ സ്ഥിരതയെയാണ് ബലം എന്ന് പറയുന്നത്. സ്ത്രീയുടെ കമറിൽ കെട്ടുന്ന വസ്ത്രം നീവി എന്നും, പന്തത്തിൽ കെട്ടുന്ന കയറ്റം എന്നും അതേപേരാണ്.

ശുക്രലേ മൂഷികേ ശ്രേഷ്ഠേ സുകൃതേ വൃഷഭേ വൃഷഃ । ദ്യൂതാക്ഷേ സാരിഫലകേഽപ്യാകര്ഷോഽഥാഽക്ഷമിന്ദ്രിയേ ।। ൩൬൨.

ശുക്രം എന്നത് വീര്യം; മൂഷികം എലിയാണ്; ശ്രേഷ്ഠം ഉത്തമം; വൃഷം കാളയാണ്. ദ്യുതാക്ഷം പാശാ കളിയിലെ പാശകം; സാരിഫലകം കളിപട; ആകർഷം ആകർഷണം; അക്ഷം ഇന്ദ്രിയം എന്നും പറയുന്നു.

നാ ദ്യൂതാങ്ഗേ ച കര്ഷേ ച വ്യവഹാരേ കലിദ്രുമേ । ഉഷ്ണീഷഃ സ്യാന് കിരീടാദൌ കര്ഷൂഃ കുല്യാഭിധായിനീ ।। ൩൬൨.

പാശാ കളിയിൽ, വലിച്ചെടുക്കലിലും, നിയമകാര്യങ്ങളിലും, കലിയുഗത്തിലും ഉഷ്ണീഷം തലക്കെട്ട്; കിരീടം രാജമുടി; കർഷു അളവുപോലെയാണ്; കുല്യാ വെള്ളച്ചാലാണ്.

പ്രത്യക്ഷേഽധികൃതേഽധ്യാക്ഷഃ സൂര്യ്യവഹ്നീ വിഭാവസൂ । ശ്രൃങ്ഗാരാദൌ വിഷേ വോര്യ്യേ ഗുണേ രാഗേ ദ്രവേ രസഃ ।। ൩൬൨.

നേരിട്ട് കാണുന്നതിൽ അധികാരി 'അധ്യക്ഷൻ' എന്നാണ്; സൂര്യനും അഗ്നിയും 'വിഭാവസു' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സ്നേഹത്തിൽ വിഷം വിഷം തന്നെ; വോര്യ്യ എന്നത് കുതിര; ഗുണം ഗുണം തന്നെ; രാഗം ആസക്തി; ദ്രവം ദ്രാവകം; രസം രുചി.

തേജഃപുരീഷയോര്വര്ച്ച ആഗഃ പാപാപരാധയോഃ । ഛന്ദഃ പദ്യേഽഭിലാഷേ ച സാധീയാന് സാധുവാഢയോഃ ൩൬൨.

തേജസ്സിലും മലത്തിലും 'വർച്ച' എന്നത് പ്രകാശം; പാപത്തിലും കുറ്റത്തിലും 'ആഗ' എന്നത് പാപം; പദ്യത്തിൽ 'ഛന്ദസ്' എന്നത് ചന്ദസ്സും ആഗ്രഹവും; 'സാധീയാൻ' ഉത്തമൻ; 'സാധു' നല്ലവൻ.

അഗ്നിരുവാച വക്ഷ്യേ ഭൂപുരാദ്രിവനൌഷധിസിംഹാദിവര്ഗകാന് । ഭൂരനന്താ ക്ഷമാ ധാത്രീ ക്ഷ്മാപ്യാ കുഃ സ്യാദ്ധരിത്ര്യപി ।। ൩൬൩.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഭൂമി, പർവ്വതം, കാട്, ഔഷധങ്ങൾ, സിംഹം തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഭൂ, അനന്താ, ക്ഷമ, ധാത്രി, ക്ഷ്മാപ്യാ, കു, ധരിത്രി — ഇവയെല്ലാം ഭൂമിക്ക് പേരുകളാണ്.

മൃന്മൃത്തികാ പ്രശസ്താ തു മൃത്സാ മൃത്സ്നാ ച മൃത്തികാ । ജഗത്ത്രിപിഷ്ടപം ലോകം ഭുവനം ജഗതീ സമാ ।। ൩൬൩.

മൃൻ, മൃത്തിക, പ്രശസ്താ, മൃത്സാ, മൃത്സ്നാ, മൃത്തിക — ഇവയെല്ലാം മണ്ണിനുള്ള പേരുകളാണ്. ജഗത്, ത്രിപിഷ്ടപം, ലോകം, ഭൂവനം, ജഗതീ — ഇവ ലോകത്തിന് പേരുകളാണ്.

അയനം വര്ത്മ മാര്ഗാധ്വപന്ഥാനഃ പദവീ സൃതിഃ । സരണിഃ പദ്ധതിഃ പദ്യാ വര്ത്തന്യേകപദീതി ച ।। ൩൬൩.

അയനം, വർത്മ, മാർഗം, അധ്വ, പന്താനം, പദവി, സൃതി, സരണി, പദ്ധതി, പദ്യാ, വർതനി, ഏകപദി — ഇവയെല്ലാം വഴി എന്നർത്ഥം പറയുന്നു.

പൂഃ സ്ത്രീ പുരീനഗര്യ്യൌ വാ പത്തനം പുടഭേദനമ് । സ്യാനീയം നിഗമോഽന്യത്തു യന്മൂലനഗരാത്പുരമ് ।। ൩൬൩.

പൂ, പുരി, നഗരി, പട്ടണം, പുടഭേദനം — ഇവ നഗരത്തിന് പേരുകളാണ്. നീയം, നിഗമം എന്നിവയും മറ്റുള്ള പേരുകൾ; ഒരു പ്രധാന നഗരത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച നഗരമാണ് പുരം.

തച്ഛാശാനഗരം വേശോ വേശ്യാജനസമാശ്രയഃ । ആപണസ്തു നിഷദ്യായാം വിപണിഃ പണ്യവീഥികാ ।। ൩൬൩.

തച്ചാശാനഗരം എന്നത് നഗരത്തിലെ ഒരു ഭാഗം; വേശം വാസസ്ഥലം; വേശ്യാജനം വേശ്യാലയം; ആപണം ഇരിക്കാനുള്ള ചന്ത; വിപണി കട; പണ്യവീഥികാ ചന്തവീഥി.

രഥ്യാ പ്രതോലീ വിശിഖാ സ്യാച്ചയോ വപ്രമസ്ത്രിയാം । പ്രാകാരോ വരണഃ ശാലഃ പ്രാചീരം പ്രാന്തതോ വൃതിഃ ।। ൩൬൩.

രഥ്യ, പ്രതോലി, വിശിഖ — ഇവ വഴികൾ; ചയം കുന്ന്; വപ്രം മതിൽ; അസ്ത്രിയാ സ്ത്രീ; പ്രാകാരം മതിൽ; വരണം വേലി; ശാല ഹാൾ; പ്രാചീരം ചുറ്റുമതിൽ; വൃതി അതിരുവളയം.

ഭിത്തിഃ സ്ത്രീ കുഡ്യമേഡൂകം യദന്തര്നസ്തകീകസം । വാസഃ കുടീ ദ്വയോഃ ശാലാ സഭാ സഞ്ജവനന്ത്വിദമ് ।। ൩൬൩.

ഭിത്തി മതിൽ; കുട്യം മതിൽ; എഡൂകം അരമുറി; ഉള്ളിലൊന്നും നസ്തകീകം; വാസം താമസസ്ഥലം; കുടി ചെറുകുടിൽ; ശാല രണ്ട് പേരുടെ ഹാൾ; സഭാ സമ്മേളനശാല; സഞ്ജവനം അതേപോലെ.