അഗ്നിപുരാണമ്

ഉഭയദ്യുശ്ചോഭയേദ്യുഃ പരേ ത്വഹ്നി പരേദ്യവി । ഹ്യോ ഗതേഽനാഗതേഽഹ്നി സ്വഃ പരശ്വഃ ശ്വഃ പരേഽഹനി ।। ൩൬൧.

രണ്ടു ദിവസങ്ങളും, ആ രണ്ടിന്റെ പിന്നാലെയുള്ള ദിവസം; പിന്നെ വരുന്ന ദിവസം, അടുത്ത ദിവസം; ഇന്നലെ, കഴിഞ്ഞ ദിവസം, ഇനിയും വന്നിട്ടില്ലാത്ത ദിവസം; നാളത്തെ ദിവസം, നാളെ, അതിനുശേഷം വരുന്ന ദിവസം.

തദാ തദാനീം യുഗപദേകദാ സര്വദാ സദാ । പതര്ഹി സമ്പ്രതീദാനീമധുനാ സാമ്പ്രതന്തഥാ ।। ൩൬൧.

അപ്പോള്‍, ആ സമയത്ത്, ഒരുമിച്ച്, ഒരേ സമയം, എല്ലായ്പ്പോഴും, എന്നും; അപ്പോഴത്തെक्षणം, ഇപ്പോൾ, ഈ സമയത്ത്, ഇപ്പോൾ തന്നെ, അതുപോലെ.

അഗ്നിരുവാച ആകാശേ ത്രിദിവേ നാകോ ലോകസ്തു ഭുവനേ ജനേ । പദ്യേ യശസി ച ശലോകഃ ശരേ ഖഡ്ഗേ ച സായകഃ ।। ൩൬൨.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ആകാശത്ത് 'ആകാശം', മൂന്നാം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ 'തൃദിവം', ലോകം 'നാകം', മനുഷ്യരിൽ 'ലോകം', കവിതയിൽ 'പദ്യം', പ്രശസ്തിയിൽ 'യശസ്', ശ്ലോകം ഒരു വാചകം, അമ്പിൽ 'ശരം', വാളിൽ 'ഖഡ്ഗം', ആയുധത്തിൽ 'സായകം' എന്നിങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു.

ആനകഃ പടഹോ ഭേരീ കലങ്കോഽങ്കാപവാദയോഃ । മാരുതേ വേധസി വ്രധ്നേ പുംസി കഃ കം ശിരോഽമ്ബുനോഃ ।। ൩൬൨.

'ആനകം' ഒരു മൃദംഗം, 'പടഹം' വലിയ മൃദംഗം, 'ഭേരി' വലിയ തക്കിലം; 'കലങ്കം' ഒരു കറ, 'അങ്കം' അടയാളം; കാറ്റിൽ 'മാരുതം', തുളച്ചുപോകുന്നതിൽ 'വേദനം', ഉണക്കിയ മൃഗത്തിൽ 'വൃദ്ധ്നം', പുരുഷനിൽ 'കഃ', വെള്ളത്തിൽ 'കം', തലയിൽ 'ശിരഃ' എന്നിങ്ങനെ.

സ്യാത് പുലാകസ്തുച്ഛധാന്യേ സംക്ഷേപേ ഭക്തസിക്ഥകേ । മഹേന്ദ്രഗുഗ്ഗുലൂലൂകവ്യാലഗ്രാഹിഷു കൌശികഃ ।। ൩൬൨.

'പുലാകം' ശൂന്യമായ ധാന്യം, 'തുച്ഛം' മൂല്യമില്ലാത്ത ധാന്യം; സംക്ഷേപത്തിൽ 'സംക്ഷേപം', ഭക്ഷണത്തിൽ 'ഭക്തം', പൊടിയിൽ 'സിക്ഥകം'; മഹേന്ദ്രൻ, ഗുഗ്ഗുലു, ആണ്ടിക്കുരുവി, പാമ്പ്, ഗ്രാഹി എന്നിവയിൽ 'കൗശികം' എന്നുപയോഗിക്കുന്നു.

ശാലാവൃകൌ കപിശ്വാനൌ മാനം സ്യാന്മിതിസാധനം । സര്ഗഃ സ്വഭാവനിര്മോക്ഷനിശ്ചയാധ്യായസൃഷ്ടിഷു ।। ൩൬൨.

'ശാല', 'വൃക' എന്നിവ വനരാശികൾ; 'കപി', 'ശ്വാന' എന്നിവ കുരങ്ങും നായയും; 'മാനം' അളവ് അല്ലെങ്കിൽ അളക്കാനുള്ള ഉപകരണം; 'സർഗം' സൃഷ്ടി; 'സ്വഭാവം' സ്വഭാവം; 'നിർമോക്ഷം' മോചനവും; 'നിശ്ചയം' ഉറപ്പും; 'അധ്യായം' അധ്യായം; 'സൃഷ്ടി' സൃഷ്ടി എന്നർത്ഥം.

യോഗഃ സന്നഹനോപായധ്യാനസങ്ഗതിയുക്തിഷു । ഭോഗഃ സുഖേ സ്ത്ര്യാദിഭൃതാവവ്ജൌ ശങ്ഖനിശാകരൌ ।। ൩൬൨.

'യോഗം' ഏകത, കാവചം, മാർഗം, ധ്യാനം, ബന്ധം, രീതി എന്നിവ; 'ഭോഗം' ആസ്വാദനം, സന്തോഷം, ഭാര്യ തുടങ്ങിയവ; 'ഭൃതൻ' ദാസൻ; 'അവ്ജം' ഹംസ; 'ശംഖം' ശംഖ്; 'നിശാകരൻ' ചന്ദ്രൻ.

കാകേഭഗണ്ഡൌ കരടൌ ദുശ്ചര്മാ ശിപിവിഷ്ടകഃ । രിഷ്ടം ക്ഷഏമാശുഭാഭാവേഷ്വരിഷ്ടേ തു ശുഭാഽശുഭേ ।। ൩൬൨.

'കാക്ക', 'ഭഗണ്ഡം' കാക്കയും വൃക്കയും; 'കരട' കുരങ്ങൻ; 'ദുഷ്ചർമ' മോശം ത്വച്ചയുള്ളവൻ; 'ശിപിവിഷ്ടക' കുഷ്ടരോഗി; 'അരിഷ്ടം' ദുർഭാഗ്യം; 'ക്ഷേമം' ക്ഷേമം; നല്ലതോ ചീത്തയോ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ 'അരിഷ്ടം' നല്ലതും ചീത്തയും അർത്ഥമാക്കുന്നു.

വ്യുഷ്ടിഃ ഫലേ സമൃദ്ധൌ ച ദൃഷ്ടിര്ജ്ഞാനേഽക്ഷിണ ദര്ശനേ । നിഷ്ഠാനിഷ്പത്തിനാശാന്താഃ കാഷ്ഠോത്കര്ഷേ സ്ഥിതൌ ദിശി ।। ൩൬൨.

'വ്യുഷ്ടി' ഫലം, സമൃദ്ധി; 'ദൃഷ്ടി' ജ്ഞാനം, കണ്ണ്, കാഴ്ച; 'നിഷ്ഠ' സിദ്ധി, നാശം, ശാന്തി, മരച്ചില്ല, ഉയരം, നില, ദിശ എന്നിവയിൽ അർത്ഥം.

ഭൂഗോവാചസ്ത്വിड़ാ ഇലാഃ പ്രഗാढ़ം ഭൃശകൃച്ഛ്രയോഃ । ഭൃശപ്രതിജ്ഞയോര്വാढ़ം ശക്തസ്ഥൂലൌ ദൃढ़ൌ ത്രിഷു ।। ൩൬൨.

'ഭൂഗ' വാക്ക്; 'വാക്' എന്നും വാക്ക്; 'ഇലാഃ' ഭൂമികൾ; 'പ്രഗാഢം' ആഴം അല്ലെങ്കിൽ ശക്തി; 'ഭൃശം' കടുത്തതും കഠിനവുമാണ്; 'ഭൃശപ്രതിജ്ഞ' ഉറച്ച വാഗ്ദാനം; 'വാർഹം' ശക്തി; 'ശക്ത' ശക്തൻ; 'സ്ഥൂലം' ഭാരം; 'ദൃഢം' ഉറപ്പ്; ഈ മൂന്നു സാഹചര്യങ്ങളിലും.

വിന്യസ്തസംഹതൌ വ്യൂढ़ൌ കൃഷ്ണോ വ്യാസേഽര്ജ്ജുനേ ഹരൌ । പണോ ദ്യതാദിഷൂത്സൃഷ്ടേ ഭൃതൌ മൂല്യേ ധനഽപി ച ।। ൩൬൨.

'വിന്യസ്തം' ക്രമീകരണം; 'സംഹതം' കൂട്ടം; 'വ്യൂഹം' നിര; 'കൃഷ്ണൻ' വ്യാസൻ; 'അർജുനൻ' അർജുനൻ; 'ഹരൻ' ശിവൻ; 'പണം' ചൂതാട്ടത്തിൽ പണം; 'ഉത്സൃഷ്ടം' വിട്ടുകിട്ടിയത്; 'ഭൃതം' വില; 'ധനം' സമ്പത്ത് എന്നിങ്ങനെ.

മൌര്വ്യാം ദ്ര്വ്യാശ്രിതേ സ്ത്വശുക്തസന്ധ്യാദികേ ഗുണഃ । ശ്രേഷ്ഠേഽധിപേ ഗ്രാമണീഃ സ്യാത് ജുഗുപ്സാകരുണേ ഘൃണോ ।। ൩൬൨.

'മൗർവി' വില്ലിന്റെ ധനുസ്സുകട; 'ദ്രവ്യം' വസ്തു; 'അശുക്തം' പുളിച്ചിട്ടില്ലാത്തത്; 'സന്ധ്യ' സന്ധ്യാസമയവും; 'ഗുണം' ഗുണം; 'ശ്രേഷ്ഠം' ഏറ്റവും നല്ലത്; 'അധിപൻ' രാജാവ്; 'ഗ്രാമണി' ഗ്രാമമുഖ്യൻ; 'ജുഗുപ്സ' വെറുപ്പ്; 'കരുണ' ദയ; 'ഘൃണ' ദയ എന്നർത്ഥം.

തൃഷ്ണാ സ്പൃഹാപിപാസേ ദ്വേ വിപണിഃ സ്യാദ്വണിക്പഥേ । വിഷാഭിസരലോഹേഷു തീക്ഷ്ണം ക്ലീവേ ഖരേ ത്രിഷു ।। ൩൬൨.

'തൃഷ്ണ' ദാഹം; 'സ്പൃഹ' ആഗ്രഹം; 'പിപാസ' ദാഹം; 'വിപണി' ചന്ത; 'വണിക്പഥ' വ്യാപാരപാത; വിഷത്തിൽ 'വിഷം'; ഇരുമ്പിൽ 'അഭിസരം'; മൂർച്ചയിൽ 'തീക്ഷ്ണം'; നപുംസകയിൽ 'ക്ലീവൻ'; കഴുതയിൽ 'ഖരം'; ഈ മൂന്നു സാഹചര്യങ്ങളിലും.

പ്രമാണം ഹേതുമര്യ്യാദാശാസ്ത്രേയത്താപ്രമാതൃഷു । കരണം ക്ഷേത്രഗാത്രാദാവീരിണം ശൂന്യമൂപരം ।। ൩൬൨.

'പ്രമാണം' അളവ്, കാരണം, അതിരുകൾ, അധികാരം, വിസ്തൃതി, അളക്കുന്നവൻ; 'കരണം' ഉപകരണം, കൃഷിഭവനം, ശരീരം തുടങ്ങിയവ; 'ഈരിണം' മരുഭൂമി, ശൂന്യം, മുകളിലുള്ളത്.

യന്താ ഹസ്തിപകേ സൂതേ വഹ്നിജ്വാലാ ച ഹേതയഃ । ശ്രുതം ശാസ്ത്രാവധൃതയോര്യുഗപര്യ്യാപ്തയോഃ കൃതം ।। ൩൬൨.

'യന്താവ്' ആനയോടു പോകുന്നവൻ; 'ഹസ്തിപാക' ആനയോടു പോകുന്നവൻ; 'സൂതൻ' രഥസാരഥി; 'വഹ്നി' അഗ്‌നി; 'ജ്വാല' അഗ്‌നിശിഖ; 'ഹേതു' കാരണം; 'ശ്രുതം' കേട്ടത്; 'ശാസ്ത്രം' ശാസ്ത്രം; 'അവധൃതം' നിർണയിച്ചത്; 'യുഗം' ഇരട്ട; 'പര്യാപ്തം' മതിയാകുന്നത്; 'കൃതം' ചെയ്തത്.

ഖ്യാതേ ഹൃഷ്ടേ പ്രതീതോഽഭിജാതസ്തു കുലജേ ബുധേ । വിവിക്തൌ പൂതവിജനൌ മൂര്ച്ഛിതൌ മൂढ़സോച്ഛ്രയൌ ।। ൩൬൨.

'ഖ്യാതം' പ്രശസ്തം; 'ഹൃഷ്ടം' സന്തോഷം; 'പ്രതീതം' ആത്മവിശ്വാസം; 'അഭിജാതൻ' ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ; 'കുലജൻ' നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്നവൻ; 'ബുദ്ധൻ' ജ്ഞാനി; 'വിവിക്തം' ഒറ്റപ്പെട്ടത്; 'പൂതം' ശുദ്ധം; 'വിജനം' ജനശൂന്യം; 'മൂർഛിതൻ' ബോധംകെട്ടത്; 'മൂർഖൻ' അജ്ഞാനി; 'ഉച്ച്രയം' ആശ്രയം.

അര്ഥോഽഭിധേയരൈവസ്തുപ്രയോജനനിവത്തിഷു । നിദാനാഗമയോസ്തീര്ഥമൃഷിജുഷ്ടജലേ ഗുരൌ ।। ൩൬൨.

'അർത്ഥം' അർത്ഥം; 'അഭിധേയ' സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; 'രൈവം' ഉദ്ദേശം; 'പ്രയോജനം' ഉദ്ദേശം; 'നിവർത്തി' അവസാനിപ്പിക്കൽ; 'നിദാനം' കാരണം; 'ആഗമം' പാരമ്പര്യം; 'തീർത്ഥം' തീർത്ഥം; 'ഋഷി' ഋഷി; 'ജുഷ്ടം' പ്രിയപ്പെട്ടത്; 'ജലം' വെള്ളം; 'ഗുരു' ഗുരു.

പ്രാധാന്യേ രാജലിങ്ഗേ ച വൃഷാങ്ഗേ കകുദാഽസ്ത്രിയാം । സ്ത്രീ സമ്ബിജ്ജ്ഞാനസമ്ഭാഷാക്രിയാകാരാജിനാമസു ।। ൩൬൨.

പ്രധാനത്വം, രാജചിഹ്നം, കാളയുടെ ചിഹ്നം, പശുവിന്റെ കൂമ്പാരം എന്നിവയിൽ സ്ത്രീയെ അവളുടെ അറിവിലും, സംസാരത്തിലും, പ്രവൃത്തിയിലും, പേരുകളിലുമാണ് തിരിച്ചറിയുന്നത്.

ധര്മ്മേ രഹസ്യുപനിഷത് സ്യാദൃതൌ വത്സരേ ശരത് । പദം വ്യവസിതിത്രാണസ്ഥാനലക്ഷ്മാങ്‌ഘ്രിവസ്തുഷു ।। ൩൬൨.

ധർമ്മത്തിൽ, രഹസ്യോപദേശങ്ങളിലും, ഉപനിഷത്തിലും, ശരിയായ പെരുമാറ്റത്തിലും, വർഷത്തിലും, ശരത്കാലത്തിലും, തീരുമാനമെടുക്കുന്ന സ്ഥലത്തും, രക്ഷയിലും, പാദങ്ങളുടെ ഭാഗ്യത്തിലും, വസ്തുക്കളിലും അടയാളം കാണാം.

ത്രിഷ്വിഷ്ടമധുരൌ സ്വാദൂ മൃദൂ ചാതീക്ഷ്ണകോമലൌ । സത്യേ സാധൌ വിദ്യമാനേ പ്രശസ്തേഽഭ്യര്ഹിതേ ച സത് ।।൩൬൨.

മൂന്നിൽ, മധുരവും രുചികരവും മൃദുവും അതിയായ തീവ്രതയും কোমലതയും ഉള്ളതിൽ; സത്യത്തിൽ, സദ്ഗുണത്തിൽ, സത്യമുള്ളതിൽ, പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നതിൽ, യോഗ്യമായതിൽ സാരം ഉണ്ട്.

വിധിര്വിധാനേ ദൈവേഽപി പ്രണിധിഃ പ്രാര്ഥനേ ചരേ । വധൂര്ജായാ സ്നുഷാ സ്ത്രീ ച സുധാലേപോഽമൃതം സ്നുഹീ ।। ൩൬൨.

നിയമവും അതിന്റെ പ്രയോഗവും ദൈവകാര്യങ്ങളിലും, നിരീക്ഷണവും പ്രാർത്ഥനയും നടത്തപ്പെടുന്നു; ഭാര്യ, ജായ, മരുമകൾ, സ്ത്രീ, അമൃതം, സ്നുഹി ചെടിയുടെ പാൽ എന്നിവയും അമൃതംപോലെയാണ്.

സ്പൃഹാ സമ്പ്രത്യയഃ ശ്രദ്ധാ പണിഡതമ്മന്യഗര്വ്വിതൌ । ബ്രഹ്മബന്ധുരധിക്ഷേപേ ഭാനൂരശ്മിദിവാകരൌ ।। ൩൬൨.

ആഗ്രഹം, വിശ്വാസം, ഭക്തി, ഏറ്റവും പണ്ഡിതൻ, മനസ്സിന്റെ അഹങ്കാരം; ബ്രാഹ്മണബന്ധുവിനെ അപമാനിക്കൽ, സൂര്യൻ, അതിന്റെ കിരണങ്ങൾ, ദിനകരൻ.

ദ്കാലാണൌ ശൈലപാഷാണൌ മൂര്ഖനീചൌ പൃഥഗ്ജനൌ । തരുശൈലൌ ശിഖരിണൌ തനുസ്ത്വഗ്ദേഹയോരപി ।। ൩൬൨.

രണ്ട് കാലങ്ങൾ, രണ്ട് കല്ലുകൾ, മണ്ടനും താഴ്ന്നവനും, രണ്ട് വേറിട്ട ആളുകൾ; വൃക്ഷവും പർവ്വതവും, കുന്നും ഉച്ചയും, ശരീരങ്ങളിൽ ശരീരം, ത്വക്ക്.

ആത്മാ യത്നോ ധൃതിര്ബുദ്ധിഃ സ്വഭാവോ ബ്രഹ്മ വര്ഷ്മ ച । ഉത്ഥാനം പൌരുഷേ തന്ത്രേ വ്യുത്ഥാനം പ്രതിരോധനേ ।। ൩൬൨.

ആത്മാവ്, ശ്രമം, സ്ഥിരത, ബുദ്ധി, സ്വഭാവം, ബ്രഹ്മവും, ഉയരം; പ്രവർത്തിയിൽ ഉയിർപ്പ്, എതിര്‍ക്കലിൽ ഉയിർപ്പ്.

നിര്യ്യാതനം വൈരശുദ്ധൌ ദാനേ ന്യാസാര്പണേഽപി ച । വ്യസനം വിപദി ഭ്രംശേ ദോഷേ കാമജകോപജേ ।। ൩൬൨.

വൈരശുദ്ധിയിൽ, ദാനത്തിൽ, സമർപ്പണത്തിലും അർപ്പണത്തിലും വിട്ടുപോകൽ; ദുരന്തത്തിൽ, നഷ്ടത്തിൽ, ദോഷത്തിൽ, ആഗ്രഹംകൊണ്ടും കോപംകൊണ്ടും ഉണ്ടാകുന്ന തെറ്റുകളിൽ കഷ്ടം.

മൃഗയാക്ഷോ ദിവാസ്വപ്നഃ പരിവാദഃ സ്ത്രിയോ മദഃ । തൌര്യ്യത്രികം വൃഥാട്യാ ച കാമജോ ദശകോ ഗണഃ ।। ൩൬൨.

വന്യജീവി വേട്ട, പാശകം, പകൽ സ്വപ്നം, അപവാദം, സ്ത്രീകൾ, മദ്യം; സംഗീതകല, നിഷ്ഫലമായ സഞ്ചാരം, ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള പത്ത് വിഭാഗങ്ങൾ.

പൈശൂന്യം സാഹസം ദ്രോഹ ഈര്ഷ്യാസൂയാര്ഥദൂഷണമ് । വാഗ്‌ദണ്ഡശ്ചൈവ പാരുഷ്യം ക്രോധജോഽപി ഗണോഽഷ്ടകഃ ।। ൩൬൨.

അപവാദം, അതിക്രമം, ദ്രോഹം, അസൂയ, ഇർഷ്യ, ധനദോഷം; കടുത്ത വാക്ക്, ക്രൂരത, കോപത്തിൽ നിന്നുള്ള എട്ട് വിഭാഗങ്ങൾ.

അകര്മ്മഗുഹ്യേ കൌപീനം മൈഥുനം സങ്ഗതൌ രതൌ । പ്രധാനം പരമാര്ഥാ ധീഃ പ്രജ്ഞാനം ബുദ്ധിചിഹ്നയോഃ ।। ൩൬൨.

രഹസ്യത്തിൽ പ്രവർത്തിയില്ലായ്മ, കൌപ്പീനവും, ലൈംഗികസംഗമം കൂട്ടായ്മയിലും ആനന്ദത്തിലും; പ്രധാനത്വം പരമാർത്ഥത്തിൽ, ധീ, ജ്ഞാനം, ബുദ്ധിയുടെ അടയാളങ്ങൾ.

ക്രന്ദനേ രോദനാഹ്വാനേ വഷ്മ ദേഹപ്രമാണയോഃ । ആരാധനം സാധനേ സ്യാദവാപ്തൌ തോഷണേഽപി ച ।। ൩൬൨.

കരയൽ, വിളിച്ചുപറയൽ, ശരീരത്തിന്റെ അളവ്; പൂജയിൽ വിജയവും, ലഭ്യത്തിൽ തൃപ്തിയും.