അഗ്നിപുരാണമ്

ദേവാ വൃന്ദാരകാ ലേഖാ രുദ്രാദ്യാ ഗണദേവതാഃ । വിദ്യാധരോഽപ്സരോയക്ഷരക്ഷോഗന്ധര്വകിന്നരാഃ ।। ൩൬൦.

ദേവന്മാർ, വൃന്ദാരകന്മാർ, ലേഖകൾ, രുദ്രന്മാർ തുടങ്ങിയ ഗണദേവതകൾ, വിദ്യാധരന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ.

പിശാചോ ഗുഹ്യകഃ സിദ്ധോ ഭൂതോഽമീ ദേവയോനയഃ । ദേവദ്വിഷോഽസുരാ ദൈത്യാഃ സുഗതഃ സ്യാത്തഥാഗതഃ ।। ൩൬൦.

പിശാച്, ഗുഹ്യക, സിദ്ധൻ, ഭൂതൻ—ഇവ ദൈവീകയോനികളാണ്. ദേവദ്വേഷികൾ, അസുരന്മാർ, ദൈത്യർ, സുഗതൻ, തഥാഗതൻ.

ബ്രഹ്മാത്മഭൂഃ സുരജ്യേഷ്ഠോ വിഷ്ണുര്ന്നാരായണോ ഹരിഃ । രേവതീശോ ഹലീ രാമഃ കാമഃ പരഞ്ചശരഃ സ്മരഃ ।। ൩൬൦.

ബ്രഹ്മാവ്, ആത്മഭൂ, സുരജ്യേഷ്ഠൻ, വിഷ്ണു, നാരായണൻ, ഹരി, രേവതീശൻ, ഹലീ, രാമൻ, കാമൻ, പരഞ്ചശരൻ, സ്മരൻ.

ലക്ഷ്മീഃ പദ്മാലയാ പദ്മാ സര്വ്വഃ സര്വ്വേശ്വരഃ ശിവഃ । കപര്ദോഽസ്യ ജടാജൂടഃ പിനാകോഽജഗബന്ധനുഃ ।। ൩൬൦.

ലക്ഷ്മി, പദ്മത്തിൽ വസിക്കുന്നവളും, പദ്മം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനും, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ശിവനും; അവന്റെ ജടകൾ ഉയർന്ന് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, പിനാകം എന്ന വില്ല്, അതിൽ പാമ്പ് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു.

പ്രമഥാഃ സ്യുഃ പാരിഷദാ മൃड़ാനീ ചണ്ഡികാഽമ്ബികാ । ദ്വൈമാതുരോ ഗജാസ്യശ്ച സേനാനീരഗ്നിഭൂര്ഗുഹഃ ।। ൩൬൦.

പ്രമഥന്മാർ അവന്റെ അനുചരന്മാരാണ്; മൃദനി, ചണ്ഡിക, അംബിക ഇവരും; രണ്ടു അമ്മമാരുള്ളവനും, ആനമുഖനും, സൈന്യാധിപതിയായ അഗ്നിയിൽ ജനിച്ച ഗുഹനും.

ആഖണ്ഡലഃ സുനാസീരഃ സുത്രാമാണോ ദിവസ്പതിഃ । പുലോമജാ ശചീന്ദ്രാണീ ദേവീ തസ്യ തു വല്ലഭാ ।। ൩൬൦.

ആഖണ്ഡലൻ, സുനാസീരൻ, സുത്രാമൻ, ദിവസ്പതി; പുലോമയുടെ മകൾ ശചി, ഇന്ദ്രാണി, അവന്റെ പ്രിയഭാര്യയാണ്.

സ്യാത് പ്രാസാദോ വൈജയന്തോ ജയന്തഃ പാകശാസനിഃ । ഐശവതേഽഭ്രമാതഹ്ഗൈരാവണാഭ്രമുവല്ലഭാഃ ।। ൩൬൦.

വൈജയന്തം അവന്റെ രാജപ്രാസാദം, ജയന്തൻ മകനാണ്, പാകശാസനിയാണ് അവൻ; അയിരാവതം ആന, മേഘകന്യകൾ പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്.

ഹ്രാദിനീ വജ്രമസ്ത്രീ സ്യാത് കുലിശമ്ഭിദുരം പവിഃ । വ്യോമയാനം വിമാനോഽസ്ത്രീ പീയൂഷമമൃതം സുധാ ।। ൩൬൦.

ഹ്രാദിനി അവന്റെ വജ്രമസ്ത്രം, പർവ്വതങ്ങൾ തകർക്കുന്ന വാൾ; ആകാശത്തിൽ പറക്കുന്ന രഥം, കുടിപ്പാൻ അമൃതം, സുധ, പീയൂഷം.

സ്യാത് സുധര്മ്മാ ദേവസഭാ സ്വര്ഗങ്ഗാ സുരദീര്ഘികാ । സ്ത്രിയാം ബഹുഷ്വപ്സരസഃ സ്വര്വ്വേശ്യാ ഉര്വ്വശീമുഖാഃ ।। ൩൬൦.

സുധർമ്മയാണ് ദേവസഭ, സ്വർഗ്ഗഗംഗയും ദിവ്യസരസ്സും; സ്ത്രീകളിൽ അനേകം അപ്സരസുകൾ, അവരിൽ ഉർവശി പ്രധാന.

ഹാഹാ ഹ്ഹൂസ്ച ഗന്ധര്വ്വാ അഗ്നിര്വഗ്നിര്ധനഞ്ചയഃ । ജാതവേദാഃ കൃഷ്ണവര്ത്മാ ആശ്രയാശശ്ച പാവകഃ ।। ൩൬൦.

ഹാഹാ, ഹൂഹൂ എന്നീ ഗന്ധർവന്മാർ; അഗ്നി, വഹ്നി, ധനഞ്ജയൻ; ജാതവേദാസ്, കൃഷ്ണവർത്ത്മ, ആശ്രയ, പാവകൻ.

ഹിരണ്യരേതാഃ സപ്താര്ച്ചിഃ ശുക്രശ്ചൈവാശുശുക്ഷണിഃ । ശുചിരപ്‌പിത്തമോര്വ്വസ്തു വാഡബോ വഡവാനലഃ ।। ൩൬൦.

ഹിരണ്യരേത, സപ്താർച്ചി, ശുക്രൻ, ആശുശുക്ഷണി; ശുചി, അപ്പിത്ത, മോർവ്വസു, വഡബ, വഡവാനലൻ.

വഹ്നേര്ദ്വയോര്ജ്വാലകീലാവര്ച്ചിതിഃ ശിഖാ സ്ത്രിയാം । ത്രിഷു സ്ഫുലിങ്ഗോഽഗ്രികണോ ധര്മ്മരാജഃ പരേതരാട് ।। ൩൬൦.

രണ്ടു അഗ്നികളിൽ ജ്വാലയാണ് തൂൺ, അർച്ചിയാണ് മുടി; സ്ത്രീകളിൽ മൂന്നു സ്പുളിങ്കങ്ങൾ, അഗ്നികണം, ധർമ്മരാജാവ്, പരേതരാജാവ്.

കാലോഽന്തകോ ദണ്ഡധരഃ ശ്രാദ്ധേദേവോഽഥ രാക്ഷസഃ । കൌണപാസ്രപക്രവ്യാദാ യാതുധാനശ്ച നൈര്ഋതിഃ ।। ൩൬൦.

കാലൻ, അന്തകൻ, ദണ്ഡധാരൻ, ശ്രാദ്ധദേവൻ, രാക്ഷസൻ; കൗണപൻ, അശ്രപൻ, ക്രവ്യാദൻ, യാതുധാനൻ, നൈരൃതൻ.

പ്രചേതാ വരൂണഃ പാശീ സ്വസനഃ സ്പര്ശനോഽനിലഃ । സദാഗതിര്മാതരിശ്വാ പ്രാണോ മരുത് സമീരണഃ ।। ൩൬൦.

പ്രചേതസ്, വരുണൻ, പാശധാരൻ, സ്വസനൻ, സ്പർശനൻ, അനിലൻ; സദാഗതി, മാതരിശ്വൻ, പ്രാണൻ, മറുത്, സമീരണം.

ജവോ രംഹസ്തരസീ തു ലഘുക്ഷിപ്രമരന്ദ്രുതമ് । സത്വരം ചപലം സൂര്ണമവിലമ്ബിതമാശു ച ।। ൩൬൦.

വേഗം, ദ്രുതം, അതിവേഗം, ലഘുത്വം, ക്ഷിപ്രം, ഓടൽ; സത്വരം, ചപലം, ഉറപ്പുള്ളത്, വൈകാതെ, അതിവേഗം.

സതതേഽനാരതാശ്രാന്തസന്തതാവിരതാനിശം । നിത്യാനവലരതാജസ്രമപ്യഥാതിശയോ ഭരഃ ।। ൩൬൦.

നിരന്തരമായത്, ഒരിക്കലും നിർത്താത്തത്, ക്ഷീണം അറിയാത്തത്, തുടർച്ചയായത്, അക്ഷമമായത്, രാത്രി പകലില്ലാതെ; എപ്പോഴും സജീവം, അനന്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതും, ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാത്തതും, അതിവിശേഷമായ ശക്തിയുമാണ്.

അതിവേലഭൃശാത്യര്ഥാതിമാത്രോദ്ഗാഢനിര്ഭരമ് । തീവ്രൈകാന്തനിതാന്താനി ഗാഢവാഢദൃഢാനി ച ।। ൩൬൦.

അതികമായത്, അത്യന്തം ശക്തമായത്, അതിവിശേഷമായ ശക്തി, പരമാവധി, ആഴമുള്ള സമൃദ്ധി; കഠിനം, ഏകാഗ്രമായത്, അത്യന്തം, ദൃഢമായത്, കൂർത്തതും ഉറപ്പുള്ളതും.

ഗുഹ്യകേശോ യക്ഷരാജോ രാജരാജോ ധനാധിപഃ । സ്യാത് കിന്നരഃ കിംപുരുഷസ്തുരങ്ഗവദനോ മയുഃ ।। ൩൬൦.

ഗുഹ്യകേശൻ, യക്ഷരാജാവ്, രാജരാജാവ്, ധനത്തിന്റെ അധിപൻ; കിന്നരൻ, കിംപുരുഷൻ, കുതിരമുഖൻ, മയു.

നിധിര്ന്നാ ശേവധിര്വ്യോമ ത്വഭ്രം പുഷ്കരമമ്ബരമ് । ദ്യോദിവൌ ചാന്തരീക്ഷം ഖം കാഷ്ഠാശാകകുഭോ ദിശഃ ।। ൩൬൦.

നിധി, നാനാശേവധി, ആകാശം, മേഘം, പദ്മം, ആകാശം; ദ്യു, ദിവസ്, അന്തരീക്ഷം, ഖം, ദിക്കുകൾ, ദിശകൾ.

അഭ്യന്തരന്ത്വന്തരാലഞ്ചക്രവാड़ന്തു മണ്ഡലം । തഡിത്വാന് വാരിദോ മേഘസ്തനയിത്നുര്വലാഹകഃ ।। ൩൬൦.

അന്തരഭാഗം, ഇടനില, ചക്രവാളം, മണ്ഡലം; മിന്നൽ, മഴവരുന്ന മേഘം, മേഘം, ഇടിമുഴക്കം, മഴവെയിൽ.

കാദമ്ബിനീ മേധമാലാ സ്തനിതം ഗര്ജിതം തഥാ । ശമ്പാശതഹ്നദാഹ്നാദിന്യൈരാവത്യഃ ക്ഷണപ്രഭാഃ ।। ൩൬൦.

കാദംബിനി, മേഘമാല, ഇടിമുഴക്കം, ഗർജ്ജനം; മഴപ്പൊഴികൾ, മഴയുടെ ശബ്ദം, അയിരാവതമേഘങ്ങളുടെ ക്ഷണികപ്രഭ.

തഡിത്സൌദാമിനീ വിദ്യുച്ചഞ്ചലാ ചപലാഽപി ച । സ്ഫൂര്ജഥുര്വ്വജ്രനിഷ്പേഷോ വൃഷ്ടിഘാതസ്ത്വവഗ്രഹഃ ।। ൩൬൦.

മിന്നൽ, അതിന്റെ തെളിച്ചം, പെട്ടെന്നുള്ള വെളിച്ചം, ചഞ്ചലമായത്, ഇടിമുഴക്കത്തിന്റെ ശബ്ദം, മഴയുടെ അടിയേറ്റം, ശക്തമായ മഴ — ഇവയൊക്കെയാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്.

ധാരാ സമ്പാത് ആശാരഃ ശീകരോഽമ്ബുകണാഃ സ്മൃതാഃ । വര്ഷോപലസ്തു കരകാ മേഘച്ഛന്നേഽഹ്നി ദുര്ദ്ദിനം ।। ൩൬൦.

ഒരുതാര, ഒഴുക്കുള്ള വെള്ളം, മഴപ്പെയ്യം, വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളികൾ, ഈവയൊക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന പേരുകളാണ്. കട്ടിമഴയെ 'കരക' എന്നും, മേഘങ്ങൾ കെട്ടിയ ദിവസം 'ദുർദിനം' എന്നും വിളിക്കുന്നു.

അന്തര്ധാ വ്യവധാ പുംസി ത്വന്തര്ദ്ധിംരപവാരണം । അപിധാനതിരോധാനപിധാനച്ഛനാനി ച ।। ൩൬൦.

അപ്രത്യക്ഷമാകൽ, മറയ്ക്കൽ, മനുഷ്യനിൽ ഉള്ളിൽ ഒളിപ്പിക്കൽ, മറയ്ക്കൽ, മറച്ചുവയ്ക്കൽ, സംരക്ഷണം — ഇവയൊക്കെ ഈ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥങ്ങളാണ്.

അബ്ജോ ജൈവാതൃകഃ സോമോ ഗ്ലൌര്മൃഗാങ്കഃ കലാനിധിഃ । വിധുഃ കുമുദവന്ധുശ്ച വിമ്ബോഽസ്ത്രീ മണ്ഡലം ത്രിഷു ।। ൩൬൦.

പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, ജൈവാത്രികൻ, സോമൻ, ഗൗരൻ, മൃഗാങ്കൻ, കലാനിധി, വിദ്യു, കുമുദത്തിന്റെ സ്നേഹിതൻ, വിമ്ബം, സ്ത്രീ, മണ്ടലം — ഇവയൊക്കെയാണ് ചന്ദ്രനു പേരുകൾ.

കലാ തു ഷോഡശോ ഭാഗോ ഭിത്തം ശകലഖണ്ഡകേ । ചന്ദ്രികാ കൌമുദീ ജ്യോത്സ്ത്രാ പ്രസാദസ്തു പ്രസന്നതാ ।। ൩൬൦.

'കല' എന്നത് പതിനാറിൽ ഒരു ഭാഗം, ഒരു തുക, ഒരു കഷണം എന്നർത്ഥം. 'ചന്ദ്രിക', 'കൗമുദി', 'ജ്യോത്സ്ന' — ഇവ ചന്ദ്രപ്രകാശം. 'പ്രസാദം' എന്നത് തെളിച്ചം അല്ലെങ്കിൽ സ്വച്ഛത.

ലക്ഷ്ണം ലക്ഷ്മകം ചിഹ്നം ശോഭാ കാന്തിദ്യു തിശ്ഛവിഃ । സുഷമാ പരമാ ശോഭാ തുഷാരസ്തുഹിനം ഹിമം ।। ൩൬൦.

ലക്ഷണം, ലക്ഷ്മകം, ചിഹ്നം, ഭംഗി, പ്രകാശം, ദീപ്തി, തേജസ് — ഇവയൊക്കെ ഈ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥങ്ങളാണ്. 'സുഷമ' എന്നത് ഏറ്റവും വലിയ സൗന്ദര്യം. 'തുഷാര', 'തുഹിന', 'ഹിമം' — ഇവയൊക്കെ മഞ്ഞ് അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ഞി.

അവശ്യായസ്തു നീഹാരഃ പ്രാലേയഃ ശിശിരോ ഹിമഃ । നക്ഷത്രമൃക്ഷം ഭന്താരാ താരകാപ്യുഡു വാ സ്ത്രിയാം ।। ൩൬൦.

'അവശ്യായ' എന്നത് മഞ്ഞ്, 'നീഹാര' പുകമഞ്ഞ്, 'പ്രാലേയ' തണുത്തത്, 'ശിശിര' തണുപ്പ്, 'ഹിമം' മഞ്ഞ്. 'നക്ഷത്രം', 'ഋക്ഷം', 'ഭാന്താര', 'താരക', 'ഉട്' — ഇവയൊക്കെ നക്ഷത്രം എന്നർത്ഥം, സ്ത്രീലിംഗത്തിൽ നക്ഷത്രം.

ഗുരുര്ജീവ ആങ്ഗിരസ ഉശനാ ഭാര്ഗവഃ കവിഃ । വിധുന്തുദസ്തമോ രാഹുര്ല്ലഗ്നം രാശ്യുദയഃ സ്മൃതഃ ।। ൩൬൦.

'ഗുരു', 'ജീവ', 'ആംഗിരസ', 'ഉശന', 'ഭാർഗവ', 'കവി' — ഇവ ഗ്രഹങ്ങളുടെ പേരുകൾ. 'വിധുന്തുദ' ഛായാഗ്രഹണം, 'തമ' ഇരുട്ട്, 'രാഹു' ചായാഗ്രഹം, 'ലഗ്നം' ഉദയസ്ഥാനം, 'രാശ്യുദയം' രാശിയുടെ ഉദയം.