അഗ്നിപുരാണമ്

അഭവതമഭവതാപചമപചാവാപചാമ ച । ഐധതൈധേതാമൈധധ്വം ഐധേ ചൈധാമഹീരിതം ।। ൩൫൮.

'അഭവതാം', 'അഭവത', 'പചം', 'പചാവ', 'പചാമ'; 'ഐധത', 'ഐധേതാം', 'ഐധധ്വം', 'ഐധേ', 'ഐധാമ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങൾ.

അഭൂദഭൂതാമഭൂവനഭൂശ്ചഭൂവമേവ ലുങ് । ഐധിഷ്ടൈധിഷാതാം നരാവൈധിഷ്ഠാ ഐധിഷീദൃശം ।। ൩൫൮.

അനഷ്ടകാലത്തിൽ: 'അഭൂത്', 'അഭൂതാം', 'അഭൂവൻ', 'അഭൂഷ്', 'അഭൂവം'; ലുങ്കാരത്തിൽ: 'ഐധിഷ്ട്', 'ഐധി‍ഷാതാം', 'നരാവൈധിഷ്ട', 'ഐധി‍ഷീദൃശം' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

ലിടി ബഭൂവ ബഭൂവതുഃ ബഭൂവുശ്ച ബഭൂവിഥ । ബഭൂവഥുര്ബഭൂവ ച ബഭൂവിവ വഭൂവിമ ।। ൩൫൮.

പൂർത്തകാലത്തിൽ: 'ബഭൂവ', 'ബഭൂവതു', 'ബഭൂവുഃ', 'ബഭൂവിഥ', 'ബഭൂവതുര്', 'ബഭൂവ', 'ബഭൂവിവ', 'ബഭൂവിമ' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

പേചേ പേചാതേ പേചിരേ ത്വമേധാഞ്ചകൃഷേ തഥാ । ഏധാഞ്ചക്രാഥേ പേചിധ്വേ പേചേ പേചിമഹേ തഥാ ।। ൩൫൮.

'പേചേ', 'പേചതേ', 'പേചിരേ', നീ 'എധാഞ്ചക്രിഷേ' എന്നതുപോലെ; 'എധാഞ്ചക്രാഥേ', 'പേചിധ്വേ', 'പേചേ', 'പേചിമഹേ' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

ലുടി ഭവിതാ ഭചവിതാരൌ ഭവിതാരോ ഹരാദയഃ । ഭവിതാസി ഭവിതാസ്ഥോ ഭവിതാസ്മസ്തഥാ വയം ।। ൩൫൮.

ഭാവിക്കാലത്തിൽ: 'ഭവിതാ', 'ഭവിതാരൗ', 'ഭവിതാരഃ' എന്നിവയും, 'ഭവിതാസി', 'ഭവിതാസ്ഥ', 'ഭവിതാസ്മാ', അങ്ങനെ തന്നെ 'വയം' എന്നതും ഉണ്ട്.

പക്താ പക്താരൌ പക്താരഃ പക്താസേ ത്വം ശുഭൌദനം । പക്താധ്വേ പക്താഹേ ചാഹം പക്താസ്മഹേ ഹരേശ്ചരും ।। ൩൫൮.

നീയാണ് പാചകക്കാരൻ, രണ്ട് പാചകക്കാർ, പാചകക്കാർ, നല്ല അന്നം പാകം ചെയ്യുന്നതും നീ തന്നെയാണ്. പാകം ചെയ്യുന്ന ദിവസം, പാകം ചെയ്യുന്ന സമയത്ത്, ഞാനും പാചകക്കാരനാണ്. നാം ഹരിക്ക് അർപ്പിക്കാൻ പാചകക്കാരാണ്.

ലിങാശിഷി സുഖം ഭൂയാത് ഭൂയാസ്താം ഹരിശങ്കരൌ । ഭൂയാസുസ്തേ ച ഭൂയാസ്ത്വം യുവാം ഭൂയാസ്തമീശ്വരൌ ।। ൩൫൮.

യാഗചിഹ്നത്തിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഹരിയും ശങ്കരനും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ. നീ എന്നും ഉണ്ടാകട്ടെ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും, മഹേശ്വരന്മാർ എന്നും ഉണ്ടാകട്ടെ.

ഭൂയാസ്ത യൂയം ഭൂയാസമഹം ഭൂയാസ്മ സര്വ്വദാ । യക്ഷീഷ്ട ഹ്യേധിഷീയാസ്താം യക്ഷീരന്നേധിഷീയ ച ।। ൩൫൮.

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നും ഉണ്ടാകട്ടെ, ഞാനും ഉണ്ടാകട്ടെ, നാം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ. യാഗം നടത്തപ്പെടട്ടെ, അതു സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ, അന്നയാഗവും സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ.

യക്ഷീവഹ്യേധിഷീമഹി ലിങി ചായക്ഷ്യതേതി ലൃങ് । അയക്ഷ്യേതാമയക്ഷ്യന്തായക്ഷ്യേഽയക്ഷ്യേഥാം യുവാം ।। ൩൫൮.

യാഗം നടത്തപ്പെടട്ടെ, നാം അതു സ്ഥാപിക്കട്ടെ. 'യാഗം നടത്തട്ടെ' എന്ന ആഗ്രഹം. 'അവൻ നടത്തട്ടെ', 'അവർ നടത്തട്ടെ', 'ഞാൻ നടത്തട്ടെ', 'നിങ്ങൾ ഇരുവരും നടത്തട്ടെ'.

അയക്ഷഅയധ്വമൈധിഷ്യാവഹ്യൈധിഷ്യാമഹ്യരേര്വയമ് । ലൃടി സ്യാദ്ഭവിഷ്യതീതി ഏധിഷ്യാമഹ ഈദൃശമ് ।। ൩൫൮.

'അവൻ നടത്തരുത്', 'നിങ്ങൾ നടത്തരുത്', 'നാം ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ', 'നാം ഇവിടെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ', 'നാം മഹേശ്വരനു വേണ്ടി സ്ഥാപിക്കട്ടെ'. ഭാവികാലത്തിൽ 'അതു സംഭവിക്കും', അതുപോലെ 'നാം സ്ഥാപിക്കട്ടെ'.

ഏവം വിഭാവയിഷ്യന്തി ബോഭവിഷ്യതി രൂപകം । ഘടയേത് പടയേത്തദ്വത് പുത്രീയതി ച കാമ്യതി ।। ൩൫൮.

ഇങ്ങനെ അവർ ചിന്തിക്കും, രൂപം ഉണ്ടാകും. ഒരാൾ നിർമ്മിക്കണം, പാരായണം ചെയ്യണം, അതുപോലെ പുത്രനെ നേടാനും ആഗ്രഹിക്കണം.

കുമാര ഉവാച കൃതസ്ത്രിഷ്വപി വിജ്ഞേയാ ഭാവേ കര്മ്മണി കര്ത്തരി । അജ്ല്യുട് ക്തിന് ഘഞോ ഭാവേ യുജകാരത ഏവ ച ।। ൩൫൯.

കുമാരൻ പറഞ്ഞു: കൃത്പ്രത്യയങ്ങളുള്ള രൂപങ്ങൾ മൂന്നു വിധത്തിൽ മനസ്സിലാക്കണം: ഭാവം, കർമ്മം, കര്‍ത്താവ്. അജ്, യുട്, ക്തിൻ, ഘൺ എന്നിവ ഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, യുജ്, കാര എന്നപോലെയും.

അചി ധര്മ്മസ്യ വിനയ ഉത്കരഃ പ്രകരസ്തഥാ । ദേവോ ഭദ്രഃ ശ്രീകരശ്ച ത്ലുടി രൂപന്തു ശോഭനമ് ।। ൩൫൯.

'അ' എന്ന സ്വരത്തിൽ ധർമ്മം, വിനയം, ഉന്നതി, പ്രത്യേകത എന്നിവയാണ് അർത്ഥം. ദേവൻ, മംഗളമുള്ളത്, ഐശ്വര്യം നൽകുന്നത്, ത്ലുട്ട് പ്രയോഗത്തിൽ മനോഹരമായ രൂപം.

ക്തിനി വൃദ്ധിസ്തുതിമതോ ഘഞി ബാവോഽഥ യുച്യപി । കാരണാ ഭാവനേത്യാദി അകാരേ ച ചികിത്സയാ ।। ൩൫൯.

ക്തിൻ ഉപയോഗത്തിൽ വർദ്ധനയും സ്തുതിയും. ഘണിൽ ഭാവവും, ചിലപ്പോൾ യുച്-ൽ. കാരണം ഭാവം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, 'അ' ഉപയോഗം വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലും.

തഥാ തവ്യോ ഹ്യനീയശ്ച കര്ത്തവ്യം കരണീയകമ് । ദേയം ധ്യേയഞ്ചൈവ യതി ണ്യതി കാര്യ്യഞ്ച കൃത്യകാഃ ।। ൩൫൯.

അങ്ങനെ തവ്യ, അനീയ എന്നിവ ചെയ്യേണ്ടത്, ഉണ്ടാക്കേണ്ടത് എന്നിവ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേയ, ധ്യേയ, യതി, ണ്യതി, കാര്യ, കൃത്യ എന്നിങ്ങനെയുള്ളത് പൂർത്തിയാക്കേണ്ടത്.

കര്ത്തരി ക്താദയോ ജ്ഞേയാ ഭാവേ കര്മ്മണി ച ക്കചിത് । ഗതോ ഗ്രാമം ഗതോ ഗ്രമ ആശ്ലിഷ്ടശ്ച ഗുരുസ്ത്ബയാ ।। ൩൫൯.

കര്‍ത്താവിനെക്കുറിച്ച് ക്താ മുതലായ പ്രത്യയങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം, ചിലപ്പോൾ ഭാവത്തിലും കർമ്മത്തിലും. 'അവൻ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയി', 'അവൻ ഗ്രാമം ചെന്നു', 'ഗുരുവിനെ നീ അണഞ്ഞു'.

ശതൃങ്‌ശാനചൌ ഭവന് ഏധമാനോ ഭവന്ത്യപി । പുണ് തൃചൌ സര്വ്ബധാതുഭ്യോ ഭാവകോ ഭവിതാ തഥാ ।। ൩൫൯.

ശത്ര്, ശാനച് എന്നിവയിൽ ഭവനം അർത്ഥം. 'എധമാന', 'ഭവന്ത്' എന്നിവയും. പു, തൃച് എന്നിവയിൽ എല്ലാ ധാതുവിൽ നിന്നും ഭാവം, 'ഭവിതാ' എന്നതും.

ക്കിബന്തശ്ച സ്വയമ്ഭൂശ്ച ഭൂതേ ലിടഃ ക്കന്സു കാന ച । ബഭൂവിവാന് പേചിവാംശ്ച പേചാനഃ ശ്രദ്ദധാനകഃ ।। ൩൫൯.

ക്കി പ്രത്യയത്തിൽ സ്വയംഭൂ മുതലായവ. ഭൂതകാലത്തിൽ ലിറ്റ്, ക്കൻ മുതലായവ. 'ബഭൂവിവാൻ', 'പെചിവാൻ', 'പെചാന', 'ശ്രദ്ധധാനക'.

അണി സ്യുഃ കുമ്ഭകാരാദ്യാ ഭൂതേപ്യുണാദയഃ സ്മൃതാഃ । വായുഃ പായുശ്ച കാരുഃ സ്യാദ്വഹുലം ഛന്ദസീരിതം ।। ൩൫൯.

അൺ പ്രത്യയത്തിൽ കുംഭകാരൻ മുതലായ രൂപങ്ങൾ. ഭൂതകാലത്തിൽ ഉൺ മുതലായ പ്രത്യയങ്ങൾ. വായു, പായു, കാരു എന്നിവയും, വേദങ്ങളിൽ ഇതുപോലെയുള്ള അനേകം രൂപങ്ങൾ കാണാം.

അഗ്നിരുവാച സ്വര്ഗാദിനാമലിങ്ഗോ യോ ഹരിസ്തം പ്രവദാമി തേ । സ്വഃ സ്വര്ഗനാകത്രിദിവാ ദ്യോദിവൌ ദ്വേത്രിപിഷ്ടപം ।। ൩൬൦.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: സ്വർഗം മുതലായ പദങ്ങളുടെ പുരുഷലിംഗം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു, ഹരിയേ. സ്വഃ, സ്വർഗം, നക, ത്രിദിവം, ദ്യു, ദിവ, ദ്വിത്ര, പിഷ്ടപം.

ദേവാ വൃന്ദാരകാ ലേഖാ രുദ്രാദ്യാ ഗണദേവതാഃ । വിദ്യാധരോഽപ്സരോയക്ഷരക്ഷോഗന്ധര്വകിന്നരാഃ ।। ൩൬൦.

ദേവന്മാർ, വൃന്ദാരകന്മാർ, ലേഖകൾ, രുദ്രന്മാർ തുടങ്ങിയ ഗണദേവതകൾ, വിദ്യാധരന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ.

പിശാചോ ഗുഹ്യകഃ സിദ്ധോ ഭൂതോഽമീ ദേവയോനയഃ । ദേവദ്വിഷോഽസുരാ ദൈത്യാഃ സുഗതഃ സ്യാത്തഥാഗതഃ ।। ൩൬൦.

പിശാച്, ഗുഹ്യക, സിദ്ധൻ, ഭൂതൻ—ഇവ ദൈവീകയോനികളാണ്. ദേവദ്വേഷികൾ, അസുരന്മാർ, ദൈത്യർ, സുഗതൻ, തഥാഗതൻ.

ബ്രഹ്മാത്മഭൂഃ സുരജ്യേഷ്ഠോ വിഷ്ണുര്ന്നാരായണോ ഹരിഃ । രേവതീശോ ഹലീ രാമഃ കാമഃ പരഞ്ചശരഃ സ്മരഃ ।। ൩൬൦.

ബ്രഹ്മാവ്, ആത്മഭൂ, സുരജ്യേഷ്ഠൻ, വിഷ്ണു, നാരായണൻ, ഹരി, രേവതീശൻ, ഹലീ, രാമൻ, കാമൻ, പരഞ്ചശരൻ, സ്മരൻ.

ലക്ഷ്മീഃ പദ്മാലയാ പദ്മാ സര്വ്വഃ സര്വ്വേശ്വരഃ ശിവഃ । കപര്ദോഽസ്യ ജടാജൂടഃ പിനാകോഽജഗബന്ധനുഃ ।। ൩൬൦.

ലക്ഷ്മി, പദ്മത്തിൽ വസിക്കുന്നവളും, പദ്മം തന്നെയും, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനും, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ശിവനും; അവന്റെ ജടകൾ ഉയർന്ന് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, പിനാകം എന്ന വില്ല്, അതിൽ പാമ്പ് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു.

പ്രമഥാഃ സ്യുഃ പാരിഷദാ മൃड़ാനീ ചണ്ഡികാഽമ്ബികാ । ദ്വൈമാതുരോ ഗജാസ്യശ്ച സേനാനീരഗ്നിഭൂര്ഗുഹഃ ।। ൩൬൦.

പ്രമഥന്മാർ അവന്റെ അനുചരന്മാരാണ്; മൃദനി, ചണ്ഡിക, അംബിക ഇവരും; രണ്ടു അമ്മമാരുള്ളവനും, ആനമുഖനും, സൈന്യാധിപതിയായ അഗ്നിയിൽ ജനിച്ച ഗുഹനും.

ആഖണ്ഡലഃ സുനാസീരഃ സുത്രാമാണോ ദിവസ്പതിഃ । പുലോമജാ ശചീന്ദ്രാണീ ദേവീ തസ്യ തു വല്ലഭാ ।। ൩൬൦.

ആഖണ്ഡലൻ, സുനാസീരൻ, സുത്രാമൻ, ദിവസ്പതി; പുലോമയുടെ മകൾ ശചി, ഇന്ദ്രാണി, അവന്റെ പ്രിയഭാര്യയാണ്.

സ്യാത് പ്രാസാദോ വൈജയന്തോ ജയന്തഃ പാകശാസനിഃ । ഐശവതേഽഭ്രമാതഹ്ഗൈരാവണാഭ്രമുവല്ലഭാഃ ।। ൩൬൦.

വൈജയന്തം അവന്റെ രാജപ്രാസാദം, ജയന്തൻ മകനാണ്, പാകശാസനിയാണ് അവൻ; അയിരാവതം ആന, മേഘകന്യകൾ പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്.

ഹ്രാദിനീ വജ്രമസ്ത്രീ സ്യാത് കുലിശമ്ഭിദുരം പവിഃ । വ്യോമയാനം വിമാനോഽസ്ത്രീ പീയൂഷമമൃതം സുധാ ।। ൩൬൦.

ഹ്രാദിനി അവന്റെ വജ്രമസ്ത്രം, പർവ്വതങ്ങൾ തകർക്കുന്ന വാൾ; ആകാശത്തിൽ പറക്കുന്ന രഥം, കുടിപ്പാൻ അമൃതം, സുധ, പീയൂഷം.

സ്യാത് സുധര്മ്മാ ദേവസഭാ സ്വര്ഗങ്ഗാ സുരദീര്ഘികാ । സ്ത്രിയാം ബഹുഷ്വപ്സരസഃ സ്വര്വ്വേശ്യാ ഉര്വ്വശീമുഖാഃ ।। ൩൬൦.

സുധർമ്മയാണ് ദേവസഭ, സ്വർഗ്ഗഗംഗയും ദിവ്യസരസ്സും; സ്ത്രീകളിൽ അനേകം അപ്സരസുകൾ, അവരിൽ ഉർവശി പ്രധാന.