അഗ്നിപുരാണമ്

ചീവരം ഭിക്ഷുപ്രാവൃത്തിരാദിത്യോ മിത്ര ഈരിതഃ । പുത്രഃ സൂനുഃ പിതാ താതഃ പൃദാകുര്യ്യാഘ്രവൃശ്ചികേ ൩൫൭.

ചീവരം എന്നത് ഭിക്ഷുക്കളുടെ വസ്ത്രം, ഭിക്ഷുപ്രാവൃത്തി എന്നും അതേ അർത്ഥം. ആദിത്യൻ എന്നത് സൂര്യൻ, മിത്രൻ എന്നത് സുഹൃത്ത്. പുത്രൻ എന്നത് മകൻ, സുനു എന്നും അതേ അർത്ഥം. പിതാവ് എന്നത് അച്ഛൻ, താതൻ എന്നും അതേ അർത്ഥം. പൃദാ എന്നത് പുലി, കുര്യ എന്നത് നായ, അഘ്രൻ എന്നത് പാമ്പ്, വൃശ്ചികൻ എന്നത് ചെളിയാണാണ്.

കുമാര ഉവാച തിങ്‌വിഭക്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി തഥാദേശം സമാസതഃ । തിങസ്ത്രിഷ്വപി വര്ത്തന്തേ ഭാവേ കര്മ്മണി കര്ത്തരി ।। ൩൫൮.

കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ക്രിയാവിഭക്തികളും അവയുടെ അർത്ഥങ്ങളും സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിക്കാം. ക്രിയാരൂപങ്ങൾ മൂന്നു വിധത്തിൽ വരുന്നു: ഭാവം, കർമ്മം, കര്‍ത്താവ് എന്നിങ്ങനെ.

സകര്മ്മകാകര്മ്മകാച്ച കര്ത്തരി ദ്വിപദേ സ്മൃതാഃ । സകര്മ്മകാകര്മ്മണി ച തദാദേശസ്തഥേരിതഃ ।। ൩൫൮.

സകർമ്മവും അകർമ്മവും കര്‍ത്താവിൽ ഇരട്ടരൂപത്തിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. സകർമ്മവും അകർമ്മവുമായ അർത്ഥങ്ങൾ അതനുസരിച്ച് വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു.

വര്ത്തമാനേ ലഡാഖ്യാതോ വിധ്യാദ്യര്ഥേ ലിങീരിതഃ । വിധ്യാദൌ ലോഡാശിഷി ച ഭൂതാനദ്യതനേ ച ലങ് ।। ൩൫൮.

വർത്തമാനത്തിൽ ലട് എന്ന രൂപം ഉപയോഗിക്കുന്നു; നിർദ്ദേശം, ആശംസ എന്നിവയ്ക്ക് ലിങ് എന്നത് പറയുന്നു. നിർദ്ദേശത്തിനും ആശംസയ്ക്കും ലോട്ട്, ആശിഷ് എന്നിവയും; കഴിഞ്ഞതിലും അടുത്തകാലത്തും ലങ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഭൂതേ ലുങ് ലിട് പരോക്ഷേഽഥ ഭാവിന്യദ്യതനേ ച ലുട് । ലിങാശിഷി ച ശേഷേഽര്ഥേ ലൃഡ് ഭവിഷ്യതി ലൃങ്‌ഭവേത് ।। ൩൫൮.

കഴിഞ്ഞതിൽ ലുങ്, ലിറ്റ് എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു; ദൂരഭൂതകാലത്തും ഭാവിയിലും അടുത്തഭാവിയിലും ലുട്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലിങ്, ആശിഷ് എന്നിവ ശേഷിച്ച അർത്ഥങ്ങളിൽ ലൃട് ഉപയോഗിക്കുന്നു; ഭാവിയിൽ ലൃങ് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ലിങ്നിമിത്തേ ക്രിയാതിപത്തൌ പരേ നവാത്മനേപദമ് । പൂര്വ്വം ന പരസ്മൈപദന്തിപ്തസന്തീതി പ്രഥമഃ പുമാന് ।। ൩൫൮.

ലിങ് ഉപയോഗം ഉദ്ദേശം അല്ലെങ്കിൽ പ്രവർത്തി സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ ആത്മനേപദം എന്ന അവസാനപ്രത്യയം വരും. മുമ്പ് പരസ്മൈപദം ഇല്ല, ഒന്നാം പുരുഷ ഏകവചനം പ്രധാനമാണ്.

സിപ്ഥസ്ഥ മധ്യമനരോ മിപ്വസ്മസ്ചോത്തമഃ പുമാന് । ത ആതാം അന്താത്മനേ മുഖ്യഃ ഥാസാഥാം ധ്വഞ്ച മധ്യമഃ ।। ൩൫൮.

'സിപ്', 'ഥസ്', 'ഥ' എന്നിവ മദ്ധ്യപുരുഷം; 'മിപ്', 'വസ്', 'മസ്' ഒന്നാം പുരുഷം. 'ത', 'ആതാം', 'അന്ത' ആത്മനേപദം പ്രധാനമാണ്; 'ഥാ', 'സാ', 'ഥാം', 'ധ്വ' മദ്ധ്യപുരുഷം.

ഉത്തമ ഇ വഹി മഹി ഭൂവാദ്യാ ധാതവഃ സ്മൃതാഃ । ഭുവിരേധിഃ പചിര്നന്ദിര്ധ്വംസിഃ ശ്രംസിഃ പദിസ്ത്വദിഃ ।। ൩൫൮.

ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങൾ ഏറ്റവും ഉന്നതമായവയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഭൂവി വിഭാഗത്തിൽ ഇടി, പചിരു, നന്ദി, ധ്വംസി, ശ്രംസി, പതിസ്, ത്വദി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ശീങഃ ക്രീड़ോ ജുഹോതിശ്ച ജഹാതിശ്ച ദധാത്യപി । ദീവ്യതിഃ സ്വപിതിര്നഹിഃ സുനോതിര്വസിരേച ച ।। ൩൫൮.

ശീന, ക്രീര, ജൂഹോതി, ജഹാതി, ദധാതി, ദീവ്യതി, സ്വപിതി, നഹി, സുനോതി, വസിരു എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

തുദിര്മൃശതിര്മുഞ്ചതിഃ രുധിര്ഭുജിസ്ത്യജിസ്തനിഃ । ശവാദികേ വികരണേ മനിശ്ചൈവ കരോത്യപി ।। ൩൫൮.

തുദിരു, മൃഷതി, മുഞ്ചതി, രുധി, ഭുജു, ത്യജിസ്, തനി, ശവ തുടങ്ങിയവ വിവിധ പ്രവർത്തികൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. മണി എന്നതും ചെയ്യുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ക്രീड़തിര്വൃങോ ഗ്രഹിശ്ചോരിഃ പാ നീരച്ചിശ്ച നായകാഃ । ഭുവി സ്യാത് തിങ് ഭവതി സഃ ഭവതസ്തൌ ഭവന്തി തേ ।। ൩൫൮.

ക്രീരതി, വൃണു, ഗ്രഹി, ചോരി, പാനി, രചി, നായകൻ എന്നിവ നേതൃത്വം നൽകുന്നവരാണ്. ഭൂവി വിഭാഗത്തിൽ 'തി' എന്നത് 'ഭവതി', 'സ', 'ഭവതസ്', 'തൗ', 'ഭവന്തി', 'തേ' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

ഭവസി ത്വം യുവാം ഭവഥോ യൂയം ഭവഥ ചാപ്യഹം । ഭവാമ്യാവാം ഭവാവശ്ച ഭവാമോ ഹ്യേധതേ കുലം ।। ൩൫൮.

'നീ ആണു', 'നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ആണു', 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ആണു', 'ഞാൻ ആണു', 'നാം രണ്ടുപേരും ആണു', 'നാം എല്ലാവരും ആണു', ഇങ്ങനെ കുടുംബം വളരുന്നു.

ഏധേതേ ദ്വേ തഥൈധന്തേ ഏധസേ ത്വം ഹി മേധയാ । ഏധേഥേ ച സമേധധ്വേ ഏധേ ഹ്യേധാവഹേ ധിയാ ।। ൩൫൮.

'എധേതേ' എന്നത് രണ്ടുപേരെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതുപോലെ 'എധന്തേ' എന്നും. 'എധസേ', 'നീ ആണു', ബുദ്ധിയോടെ. 'എധേതേ', 'സമേധധ്വേ', 'എധേ', 'എധാവഹേ', ബുദ്ധിയോടെ.

ഏധാമഹേ ഹരേര്ഭക്ത്യാ പചതീത്യാദി പൂര്വ്വവത് । ഭൂയതേഽനുഭൂയതേഽസൌ ഭാവേ കര്മ്മണി വൈ യകി ।। ൩൫൮.

'എധാമഹേ' ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തിയാൽ, 'പചതി' തുടങ്ങിയവയും മുമ്പുപറഞ്ഞതുപോലെ. 'ഭൂയതേ', 'അനുഭൂയതേ', ഇവ ഭാവത്തിലും പ്രവർത്തിയിലും 'യകി' എന്ന പ്രത്യയത്തോടെ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

വുഭൂഷതി സനീത്യേവം ണിചി ബാചവയതീശ്വരം । യങി വോഭൂയതേ വാദ്യം വോഭോതി സ്യാച്ച യങ്‌ലുകി ।। ൩൫൮.

'വുഭൂഷതി' എന്നത് ആഗ്രഹം സൂചിപ്പിക്കുന്ന 'ണിച്' പ്രത്യയത്തോടെയാണ്, 'ബചവയതി' എന്നതുപോലെ. 'യങ്' പ്രത്യയത്തോടെ 'വോഭൂയതേ', 'വദ്യ', 'വോഭോതി', 'യങ്-ലുകി' എന്നിവയും ഉണ്ട്.

പുത്രീയതി പുത്രകാമ്യത്യേവം പടപടായതേ । ഘടയത്യഽഥ സനി ണിചി ബുഭൂഷയതി രൂപകം ।। ൩൫൮.

'പുത്രീയതി' എന്നത് പുത്രനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് അർത്ഥം. അതുപോലെ 'പടപടായതേ' എന്നും. 'ഘടയതി' എന്നത് കാരണപ്രത്യയമായ 'ണിച്' ഉപയോഗിച്ചുള്ളതാണ്. 'ബുഭൂഷയതി' ആഗ്രഹപ്രത്യയ രൂപമാണ്.

ഭവേദ്ഭവേതാഞ്ച ലിങി ഭവേയുശ്ച ഭവേഃ പരേ । ഭവേതഞ്ച ഭവേതൈവം ഭവേയഞ്ച ഭവേവ ച ഭവേമ ച ।। ൩൫൮.

ലിംഗിൽ 'ഭവേദ്', 'ഭവേതാ', ഭവേയുഃ, ഭവേഃ, ഭവേത, ഭവേത, ഭവേയൻ, ഭവേവ, ഭവേമ എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്.

ഏധേത ഏധേയാതാമേധേരന് മനസാ ശ്രിയാ । ഏധേഥാശ്ച ഏധേയാഥാമേധേധ്വമേധേയ ഏധേവാഹി ഏധേമഹി ।। ൩൫൮.

'എധേത', 'എധേയാതാം', 'എധേരൻ' മനസ്സും ഐശ്വര്യവും കൊണ്ട്; 'എധേതാശ്', 'എധേയാഥാശ്', 'എധേധ്വം', 'എധേയ', 'എധേവ', 'എധേമഹി' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

അസ്തു താവദ്ഭവതാം ലോടി ഭവന്തു ഭവതാദ്ഭവ । ഭവതം ഭവത് ഭവാനി ഭവാവ ച ഭവാമ് ച ।। ൩൫൮.

ആജ്ഞാർത്ഥത്തിൽ, നിങ്ങള്ക്ക് ഇങ്ങനെ ആകട്ടെ: 'ഭവന്തു', 'ഭവതാ', 'ഭവ', 'ഭവതാം', 'ഭവത്', 'ഭവാനി', 'ഭവാവ', 'ഭവാം' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

ഏധതാമേധേതാ മേധന്താമേധൈ പടാവഹൈ പചാമഹൈ । അഭ്യനന്ദദപചതാമപചന്നപചസ്തഥാ ।। ൩൫൮.

'എധതാം', 'എധേത', 'മേധന്താം', 'എധൈ', 'പടാവഹൈ', 'പചാമഹൈ'; 'അഭ്യാനന്ദത്', 'അപചതാം', 'അപചൻ', 'അപചസ്തഥാ' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

അഭവതമഭവതാപചമപചാവാപചാമ ച । ഐധതൈധേതാമൈധധ്വം ഐധേ ചൈധാമഹീരിതം ।। ൩൫൮.

'അഭവതാം', 'അഭവത', 'പചം', 'പചാവ', 'പചാമ'; 'ഐധത', 'ഐധേതാം', 'ഐധധ്വം', 'ഐധേ', 'ഐധാമ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങൾ.

അഭൂദഭൂതാമഭൂവനഭൂശ്ചഭൂവമേവ ലുങ് । ഐധിഷ്ടൈധിഷാതാം നരാവൈധിഷ്ഠാ ഐധിഷീദൃശം ।। ൩൫൮.

അനഷ്ടകാലത്തിൽ: 'അഭൂത്', 'അഭൂതാം', 'അഭൂവൻ', 'അഭൂഷ്', 'അഭൂവം'; ലുങ്കാരത്തിൽ: 'ഐധിഷ്ട്', 'ഐധി‍ഷാതാം', 'നരാവൈധിഷ്ട', 'ഐധി‍ഷീദൃശം' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

ലിടി ബഭൂവ ബഭൂവതുഃ ബഭൂവുശ്ച ബഭൂവിഥ । ബഭൂവഥുര്ബഭൂവ ച ബഭൂവിവ വഭൂവിമ ।। ൩൫൮.

പൂർത്തകാലത്തിൽ: 'ബഭൂവ', 'ബഭൂവതു', 'ബഭൂവുഃ', 'ബഭൂവിഥ', 'ബഭൂവതുര്', 'ബഭൂവ', 'ബഭൂവിവ', 'ബഭൂവിമ' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

പേചേ പേചാതേ പേചിരേ ത്വമേധാഞ്ചകൃഷേ തഥാ । ഏധാഞ്ചക്രാഥേ പേചിധ്വേ പേചേ പേചിമഹേ തഥാ ।। ൩൫൮.

'പേചേ', 'പേചതേ', 'പേചിരേ', നീ 'എധാഞ്ചക്രിഷേ' എന്നതുപോലെ; 'എധാഞ്ചക്രാഥേ', 'പേചിധ്വേ', 'പേചേ', 'പേചിമഹേ' എന്നിങ്ങനെയാണ്.

ലുടി ഭവിതാ ഭചവിതാരൌ ഭവിതാരോ ഹരാദയഃ । ഭവിതാസി ഭവിതാസ്ഥോ ഭവിതാസ്മസ്തഥാ വയം ।। ൩൫൮.

ഭാവിക്കാലത്തിൽ: 'ഭവിതാ', 'ഭവിതാരൗ', 'ഭവിതാരഃ' എന്നിവയും, 'ഭവിതാസി', 'ഭവിതാസ്ഥ', 'ഭവിതാസ്മാ', അങ്ങനെ തന്നെ 'വയം' എന്നതും ഉണ്ട്.

പക്താ പക്താരൌ പക്താരഃ പക്താസേ ത്വം ശുഭൌദനം । പക്താധ്വേ പക്താഹേ ചാഹം പക്താസ്മഹേ ഹരേശ്ചരും ।। ൩൫൮.

നീയാണ് പാചകക്കാരൻ, രണ്ട് പാചകക്കാർ, പാചകക്കാർ, നല്ല അന്നം പാകം ചെയ്യുന്നതും നീ തന്നെയാണ്. പാകം ചെയ്യുന്ന ദിവസം, പാകം ചെയ്യുന്ന സമയത്ത്, ഞാനും പാചകക്കാരനാണ്. നാം ഹരിക്ക് അർപ്പിക്കാൻ പാചകക്കാരാണ്.

ലിങാശിഷി സുഖം ഭൂയാത് ഭൂയാസ്താം ഹരിശങ്കരൌ । ഭൂയാസുസ്തേ ച ഭൂയാസ്ത്വം യുവാം ഭൂയാസ്തമീശ്വരൌ ।। ൩൫൮.

യാഗചിഹ്നത്തിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഹരിയും ശങ്കരനും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ. നീ എന്നും ഉണ്ടാകട്ടെ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും, മഹേശ്വരന്മാർ എന്നും ഉണ്ടാകട്ടെ.

ഭൂയാസ്ത യൂയം ഭൂയാസമഹം ഭൂയാസ്മ സര്വ്വദാ । യക്ഷീഷ്ട ഹ്യേധിഷീയാസ്താം യക്ഷീരന്നേധിഷീയ ച ।। ൩൫൮.

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നും ഉണ്ടാകട്ടെ, ഞാനും ഉണ്ടാകട്ടെ, നാം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ. യാഗം നടത്തപ്പെടട്ടെ, അതു സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ, അന്നയാഗവും സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ.

യക്ഷീവഹ്യേധിഷീമഹി ലിങി ചായക്ഷ്യതേതി ലൃങ് । അയക്ഷ്യേതാമയക്ഷ്യന്തായക്ഷ്യേഽയക്ഷ്യേഥാം യുവാം ।। ൩൫൮.

യാഗം നടത്തപ്പെടട്ടെ, നാം അതു സ്ഥാപിക്കട്ടെ. 'യാഗം നടത്തട്ടെ' എന്ന ആഗ്രഹം. 'അവൻ നടത്തട്ടെ', 'അവർ നടത്തട്ടെ', 'ഞാൻ നടത്തട്ടെ', 'നിങ്ങൾ ഇരുവരും നടത്തട്ടെ'.