അഗ്നിപുരാണമ്

സര്വ്വസ്ഥൈ ദേഹി സര്വ്വസ്യാഃ സര്വ്വസ്യാഃ സര്വ്വയോസ്തഥാ । ശേഷം രമാവദ്രൂപം സ്യാദ് ദ്വേ ദ്വേ തിസ്രശ്ച തിസൃണാം ।। ൩൫൨.

എല്ലാ നിലകളിലും, ദാനക്കാരാ, എല്ലാറ്റിന്റെയും, രണ്ടെല്ലാം, മൂന്നെല്ലാം; ശേഷിച്ചത് ലക്ഷ്മിയുടെ രൂപത്തിൽ ഇരട്ടയായും മൂന്നിലൊന്നായും കാണാം.

ബുദ്ധീര്ബുദ്‌ധ്യാ ബുദ്ധയേ ച ബുദ്‌ധ്യൈ ബുദ്ധേശ്ച ഹേമതേ । കവിവത്സ്യാന്മുനീനാഞ്ച നദീ നദ്യൌ നദീം നദീഃ ।। ൩൫൨.

ബുദ്ധി, ബുദ്ധിയാൽ, ബുദ്ധിക്കായി, ബുദ്ധിമാന്മാർക്കും, ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ, പൊന്നിനും; കവിയെപ്പോലെ, മുനിമാർക്കും, നദി, രണ്ട് നദികൾ, നദി, നദികൾ.

നദ്യാ നദീഭിര്നദ്യൈ ച നദ്യാഞ്ചൈവ നദീഷു ച । കുമാരീ ജൃമ്ഭണീത്യേവം ശ്രീഃ ശ്രിയൌ ച ശ്രിയഃ ശ്രിയാ ।। ൩൫൨.

നദിയാൽ, നദികളോടൊപ്പം, നദിയിലേക്ക്, നദികളിൽ; കന്യക, ഉമ്മറൽ, അങ്ങനെ തന്നെ, ശ്രീ, രണ്ട് ശ്രീകൾ, ശ്രീകൾ, ശ്രീയാൽ.

ശ്രിയൈ ശ്രിയേ സ്ത്രീം സ്ത്രിയഞ്ച സ്ത്രീശ്ച സ്ത്രിയഃ സ്ത്രിയാ സ്ത്രിയൈ । സ്ത്രിയാഃ സ്ത്രീണാം സ്ത്രിയാഞ്ച ഗ്രാമണ്യാം ധേന്വൈ ച ധേനവേ ।। ൩൫൨.

ശ്രീക്കായി, ശ്രീയിലേക്ക്, സ്ത്രീ, സ്ത്രീകളെയും, സ്ത്രീയും, സ്ത്രീകൾ, സ്ത്രീയാൽ, സ്ത്രീയിലേക്ക്; സ്ത്രീകളുടെ, സ്ത്രീകളുടേയും, സ്ത്രീകളിലേക്കും, ഗ്രാമമുഖിയിൽ, പശുവിനും, പശുവിനുവേണ്ടിയും.

ജമ്ബൂര്ജമ്ബ്വൌ ച ജമ്ബൂശ്ച ജമ്ബൂനാഞ്ച ഫലമ്പിവ । വര്ഷാഭ്വൌ ച പുനര്ഭ്വൌ ച മാതൄര്വ്വാപരി ച ഗൌശ്ച നൌഃ ।। ൩൫൨.

ജമ്പു മരവും, രണ്ട് ജമ്പു മരങ്ങളും, ജമ്പു മരങ്ങളും, ജമ്പു മരങ്ങളുടെ ഫലവും പോലെ; രണ്ട് മഴക്കാലങ്ങൾ, രണ്ട് പുനർജന്മങ്ങൾ, അമ്മമാർ, മുകളിൽ, പശു, നാവു.

വാഗ്വാചാ വാഗ്ഭിശ്ച വാക്ഷു സ്രഗ്ഭ്യാം സ്രജി സ്രജോസ്തഥാ । വിദ്വദ്ഭ്യാഞ്ചൈവ വിദ്വത്സു ഭവതീ സ്യാദ് ഭവന്ത്യപി ।। ൩൫൨.

വാക്ക്, വാക്കിനാൽ, വാക്കുകളോടെ, വാക്കുകളിൽ; രണ്ട് മാലകളോടെ, മാലയിൽ, മാലകളുടേയും; പണ്ഡിതന്മാരോടൊപ്പം, പണ്ഡിതന്മാരിൽ, 'ഭവതി' എന്നും 'ഭവന്തി' എന്നും.

ദീവ്യന്തീ ഭാതീ ഭാന്തീ ച തുദന്തീ ച തുദത്യപി । രുദതീ രുന്ധതീ ദേവീ ഗൃഹ്ണതീ ചോരയന്ത്യപി ।। ൩൫൨.

പ്രകാശിക്കുന്നത്, ദീപ്തമായത്, തിളങ്ങുന്നത്, തട്ടുന്നത്, തട്ടുന്നതും; കരയുന്നത്, തടയുന്നത്, ദേവി, പിടിക്കുന്നത്, മോഷ്ടിക്കുന്നതും.

ദൃഷത് ദൃഷദ്ഭ്യാം ദൃഷദി വിശേഷവിദുഷീ കൃതിഃ । സമിത് സമിദ്‌ബ്യാം സമിധി സീമാ സീമ്നി ച സീമനി ।। ൩൫൨.

കല്ല്, രണ്ട് കല്ലുകളോടെ, കല്ലിൽ, പ്രത്യേകമായി അറിയുന്നവൾ, പ്രവർത്തി; സമിതു, രണ്ട് സമിതുകളോടെ, സമിതിൽ, അതിരു, അതിരിൽ, അതിരിനകത്ത്.

ദാമനീഭ്യാം കകുദ്ഭ്യാഞ്ച കേയമാബ്യാം തഥാസു ച । ഗീര്ഭ്യാഞ്ചൈവ ഗിരാ ഗീര്ഷു സുഭൂഃ സുപൂഃ പുരാ പുരി ।। ൩൫൨.

രണ്ട് കയറുകളോടെ, രണ്ട് കൂമ്പുകളോടും, രണ്ട് കീയംകളോടും, അവയിൽ; രണ്ട് വാക്കുകളോടും, വാക്കിനാൽ, വാക്കുകളിൽ, നല്ല ഭൂമി, നല്ല നഗരം, നഗരം, നഗരത്തിൽ.

ദ്യൌര്ദ്യുഭ്യാം ദിവി ദ്യുഷു താദൃശ്യാ താദൃശീ ദിശഃ । യാദൃശ്യാം യാദൃശീ തദ്വത് സുവചോഭ്യാം സുവചഃ സ്വപി ൩൫൨.

ആകാശം, രണ്ട് ആകാശങ്ങളോടെ, ആകാശത്തിൽ, ആകാശങ്ങളിൽ, അങ്ങനെയുള്ളവൾ, അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീ, ദിശകൾ; അങ്ങനെയുള്ളവളിൽ, അങ്ങനെയുള്ള സ്ത്രീയിൽ, അതുപോലെ, രണ്ട് നല്ല ശബ്ദമുള്ളവരോടും, നല്ല ശബ്ദമുള്ളവൻ, ഉറക്കത്തിൽ.

സ്കന്ദ ഉവാച നപുംസകേ കിം കേ കാനി കിം കേ കാനി തതോ ജലം । സര്വം സര്വേ ച പൂര്വാദ്യാഃ സോമപം സോമപാനി ച ।। ൩൫൩.

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: നപുംസകത്തിൽ എന്ത്, ആരാണ്, ഏവ, എന്ത്, ആരാണ്, ഏവ, പിന്നെ ജലം; എല്ലാം, എല്ലാവരും, ആദികളായവർ, സോമം കുടിക്കുന്നവൻ, സോമം കുടിക്കുന്നവർ.

ഗ്രാമണി ഗ്രാണണിനീ ച ഗ്രാമണി ഗ്രാമണീന്യപി । വാരി വാരിണീ വാരീണി വാരിണാം വാരിണീദൃശം ।। ൩൫൩.

ഗ്രാമമുഖി, ഗ്രാമമുഖിനി, ഗ്രാമമുഖി, ഗ്രാമമുഖിനികളും; ജലം, ജലമുള്ളത്, ജലമുള്ളവർ, ജലങ്ങളുടെ, ജലസദൃശം.

ശുചയേ ശുചിനേ ദേഹി മൃദുനേ മൃദവേ തഥാ । ത്രപു ത്രപുണി ത്രപുണാഞ്ച ചഖലപൂനി ഖലപ്വി ച ।। ൩൫൩.

ശുദ്ധനായി, ശുദ്ധനായി, ദാനക്കാരാ, മൃദുവായി, മൃദുവനായി; തകരം, തകരത്തിൽ, തകരത്തിന്റെ, കലശത്തിൽ, കലശത്തിലും.

കര്ത്ത്ത്രാ ച കര്തൃണേ കര്ത്ത്ത്രേ അതിര്വ്യതിരിണാന്തഥാ । അഭിന്യഭിനിനീ ചൈവ സുവചാംസി സുവാക്ഷു ച ।। ൩൫൩.

കർത്താവാൽ, കർത്താവിനായി, കർത്താവിന്, അതിലധികം ചെയ്യുന്നവനാൽ, അതിലധികം ചെയ്യുന്നവർക്കായി; അനുകരിക്കുന്നവനാൽ, അനുകരിക്കുന്നവനാലും, നല്ല വാക്കുകൾ, നല്ല വാക്കുകളിൽ.

യദ്‌യത്‌ത്വിമേ തത് കര്മ്മാണി ഇദഞ്ചേമേ ത്വിമാനി ച । ഈദൃക്ത്വദോഽമുനീ അമൂനി അമുനാ സ്യാദമീഷു ച ।। ൩൫൩.

എന്തായാലും ഇവ, ആ പ്രവർത്തികൾ, ഇതും ഇവയും, ഇവയും; ഇങ്ങനെ ഉള്ളത്, അവ, അവരിൽ ചിലർ, അതിനാൽ, ഇവരിൽ.

അഹമാവാം വയം മാം വൈ ആവാമസ്മാന്മയാ കൃതം । ആവാഭ്യാഞ്ച തഥാസ്മാഭിര്മ്മഹ്യമസ്മഭ്യമേവ ച ।। ൩൫൩.

ഞാൻ, ഞങ്ങൾ രണ്ട് പേർ, ഞങ്ങൾ, എന്നെ, തീർച്ചയായും, ഞങ്ങൾ രണ്ട് പേർ, ഞങ്ങളെ, എന്നാൽ ചെയ്തത്; ഞങ്ങൾ രണ്ട് പേരാൽ, ഞങ്ങളാൽ, എനിക്ക്, ഞങ്ങൾക്കു, തീർച്ചയായും.

മദാവാഭ്യാം മദസ്മച്ച പുത്രോഽയം മമ ചാവയോഃ । അസ്മാകമപി ചാസ്മാസു ത്വം യുവാം യൂയംമീജിരേ ।। ൩൫൩.

എന്നിൽ നിന്നും ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരിൽ നിന്നുമാണ്, ഞങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ്, ഈ മകനാണ് എന്റെതും ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരുടേതും; ഞങ്ങളുടേയും ഞങ്ങളിലുമാണ്, നീ, നിങ്ങൾ രണ്ട്, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും യാഗം ചെയ്തു.

ത്വാം യുവാഞ്ച യുഷ്മാംശ്ച ത്വയാ യുഷ്മാഭിരീരിതം । തുഭ്യം യുവാഭ്യാം യുഷ്മഭ്യം ത്വത് യുവാഭ്യാഞ്ച യുഷ്മത് ।। ൩൫൩.

നിനക്കു, നിങ്ങളിരുവർക്കും, നിങ്ങൾക്കൊക്കെയും; നിന്നാൽ, നിങ്ങളാൽ, നിങ്ങൾക്കൊക്കെയാലാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്; നിനക്കായി, നിങ്ങളിരുവർക്കുമായി, നിങ്ങൾക്കൊക്കെയുമായി; നിന്നിൽ നിന്ന്, നിങ്ങളിൽ നിന്ന്, നിങ്ങൾക്കൊക്കെയിൽ നിന്നുമാണ്.

തവ യുവയോര്യുഷ്മാകം ത്വയി യുഷ്മാസു ഭാരതീ । ഉപലക്ഷണമത്രൈവ അജ്ഭ്ക്തലന്താശ്ച തേ സ്മൃതാഃ ।। ൩൫൩.

നിന്റെ, നിങ്ങളിരുവരുടെ, നിങ്ങൾക്കൊക്കെയുടെ; നിനക്കിൽ, നിങ്ങളിൽ, നിങ്ങൾക്കൊക്കെയിൽ, ഭാരത; ഇതാണ് ഇവിടെ സൂചന, കൂടാതെ 'അജ്‌ഭക്തലന്ത' എന്ന അവസാനമുള്ള രൂപങ്ങളും ഓർക്കപ്പെടുന്നു.

സ്കന്ദ ഉവാച കാരകം സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി വിഭക്ത്യര്ഥസമന്വിതം । ഗ്രാമോഽസ്തി ഹേമഹാര്കേഹ നൌമി വിഷ്ണും ശ്രിയാ സഹ ।। ൩൫൪.

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇപ്പോൾ കാരകം, അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യാകരണാർത്ഥങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം. ഇവിടെ ഹേമഹാർക എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ഗ്രാമം ഉണ്ട്. ശ്രീയോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

സ്വതന്ത്രഃ കര്ത്താ വിദ്യാന്തം കൃതിനഃ സമുപാസതേ । ഹേതുകര്ത്താലമ്ഭയതേ ഹിതം വൈ കര്മ്മകര്ത്തരി ।। ൩൫൪.

സ്വതന്ത്രനായ കര്‍ത്താവിനെ, വിജ്ഞാനമുള്ളവർ വിജ്ഞാനം ലഭിക്കുംവരെ സേവിക്കുന്നു. കാരണമായ കര്‍ത്താവിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു; ഉപകാരപ്രദമായത്, കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നവനാണ്.

സ്വയം ഭിദ്യേത് പ്രാകൃതധീഃ സ്വയഞ്ച ഛിദ്യതേ തരുഃ । സര്ത്താഽഭിഹിത ഉത്തമഃ കര്ത്താഽനഭിഹിതോഽധമഃ ।। ൩൫൪.

സാധാരണ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ സ്വയം തകർന്നുപോകുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ഒരു വൃക്ഷവും സ്വയം മുറിയുന്നു. പേരെടുത്ത് പറയുന്ന കര്‍ത്താവ് ഉത്തമൻ, പറയപ്പെടാത്ത കര്‍ത്താവ് അധമൻ.

കര്ത്താഽനഭിഹിതോ ധര്മ്മഃ ശിഷ്യേ വ്യാഖ്യായതേ യഥാ । കര്ത്താ പഞ്ചവിധഃ പ്രോക്തഃ കര്മ്മ സപ്തവിധം ശ്രുണു ।। ൩൫൪.

പറയപ്പെടാത്ത കര്‍ത്താവ്, ധർമ്മം സംബന്ധിച്ച് ശിഷ്യനോട് വിശദീകരിക്കുന്നു. കര്‍ത്താവ് അഞ്ചു വിധം, കര്‍മ്മം ഏഴു വിധം എന്നു പറയുന്നു, കേൾക്കൂ.

ഈപ്സിതം കര്മ്മ ച യഥാ ശ്രദ്ദധാതി ദ്ദരി യതിഃ । അനീപ്സിതം കര്മ്മ യഥാ അഹിം ലങ്ഘയതേ ഭൃശം ।। ൩൫൪.

യതി ആഗ്രഹിച്ച കര്‍മ്മം ഭക്തിയോടെ ചെയ്യുന്നതുപോലെ, പാമ്പ് ആഗ്രഹിക്കാത്ത കര്‍മ്മം ശക്തിയായി മറികടക്കുന്നതുപോലെയും.

നൈവേപ്സിതം നാനീപ്സിതം ദുഗ്ധം സമ്ഭക്ഷയന്രജഃ । ഭക്ഷ്യേദപ്യകഥിതം ഗോപാലോ ദോഗ്ധി ഗാം പയഃ ।। ൩൫൪.

ആഗ്രഹിച്ചും ആഗ്രഹിക്കാത്തതുമായല്ല, പൊടിയോടുകൂടിയ പാൽ കഴിക്കുന്നതുപോലെ; പറയാതിരുന്നാലും, ഗോപൻ പശുവിൽ നിന്ന് പാൽ പിഴിയുന്നു.

കര്ത്തൃ കര്മാഽഥ ഗമയേച്ഛിഷ്യം ഗ്രാമം ഗുരുര്യഥാ । കര്മ്മ ചാഭിഹിതം പൂജാ ക്രിയതേ വൈ ശ്രിയേ ഹരേഃ ।। ൩൫൪.

കര്‍ത്താവും കര്‍മ്മവും ചേർന്ന്, ഗുരു ശിഷ്യനെ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ. പറയപ്പെട്ട കര്‍മ്മം ഹരിയുടെ മഹിമയ്ക്കായി പൂജ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

കര്മ്മാനഭിഹിതം സ്തോത്രം ഹരേഃ കുര്യ്യാത്തു സര്വ്വദം । കരണം ദ്വിവിധം പ്രോക്തം വാഹ്യമാഭ്യന്തരം തഥാ ।। ൩൫൪.

പറയപ്പെടാത്ത കര്‍മ്മം ഹരിയെ സ്തുതിക്കുന്നതാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും ചെയ്യേണ്ടത്. ഉപകരണങ്ങൾ രണ്ടുവിധമാണ്: പുറം ഉപകരണം, അകത്തുള്ള ഉപകരണം.

ചക്ഷുഷാ രൂപം ഗൃഹ്ണാതി വാഹ്യം ദാത്രേണ തല്ലുനേത് । സമ്പ്രദാനം ത്രിധാ പ്രോക്തം പ്രേരകം ബ്രാഹ്മണായ ഗാം ।। ൩൫൪.

കണ്ണുകൊണ്ട് രൂപം ഗ്രഹിക്കുന്നു, അത് പുറം ഉപകരണമാണ്; കൈകൊണ്ട് അതിനെ മുറിക്കുന്നു. സമ്പ്രദാനം മൂന്നു വിധം: പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മണനു പശു നൽകുന്നവൻ.

നരോ ദദാതി നൃപതയേ ദാസന്തദനുമന്തൃകം । അനിരാകര്ത്തൃകം ഭര്ത്രേ ദദ്യാത് പുഷ്പാണി സജ്ജനഃ ।। ൩൫൪.

ഒരു മനുഷ്യൻ രാജാവിന് ദാസനായി, സമ്മതിച്ചവനോടൊപ്പം നൽകുന്നു; നിരസിക്കാത്തവനായി ഭർത്താവിന് സജ്ജനൻ പുഷ്പങ്ങൾ നൽകണം.