അഗ്നിപുരാണമ്

ഏവം ചരമായതയാ അല്പാര്ദ്ധാ നേമആദയഃ । ദ്വിതീയസ്മൈ ദ്വിതീയായ ദ്വിതീയസ്മാത് ദ്വിതീയകാത് ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ, ചരമം, അൽപ്പം, അർദ്ധം എന്നിവയും; രണ്ടാംവർക്കും, രണ്ടാംവിനും, രണ്ടാംവിൽ നിന്നുമാണ്, രണ്ടാംവിന്റേതാണ്.

ദ്വിതീയസ്മിന് ദ്വിതീയേ ച തൃതീയശ്ച തഥാഽര്ക്കവത് । സോമപാഃ സോമപൌ ജ്ഞേയൌസോമപാഃ സോമപാം ബ്രജ ।। ൩൫൧.

രണ്ടാംവിൽ, രണ്ടാംവിനും, മൂന്നാമതും അർക്കൻപോലെ; സോമപാഃ, സോമപൗ എന്നിങ്ങനെ അറിയണം, സോമപാഃ, സോമപാം എന്നിടത്തേക്ക് പോവുക.

കീലാലപൌ സോമപശ്ച സോമപാ സോമപേ ദദ । സോമപാഭ്യാം സോമപാഭ്യഃ സോമപഃ സോമപോഃ കുലം ।। ൩൫൧.

കീലാലപൗ, സോമപശ്, സോമപാ, സോമപേയ്ക്ക് കൊടുക്കുക; രണ്ടു സോമപാക്കൾകൊണ്ട്, സോമപാക്കൾക്കായി, സോമപാവിന്റെ, സോമപോയുടെ കുടുംബം.

ഏവം കീലാലപാദ്യാഃ സ്യു കവിരഗ്നിസ്തഥാഽരയഃ । ഹേകവേ കവിമഗ്നീ താന് ഹരീന് സാത്യകിനാ ഹൃതം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ കീലാലനും മറ്റുള്ളവരും, കവിയും അഗ്നിയും ശത്രുക്കളും; ജ്ഞാനിയേ, അഗ്നിയാണ് കവി, ആ കുതിരകളെ സാത്യകി കൊണ്ടുപോയി.

രവിഭ്യാം രവിഭിര്ദ്ദേഹി വഹ്നിയേ യഃ സമാഗതഃ । അഗ്നേരഗ്ന്യോസ്തഥാഗ്നീനാം കവൌ കവ്യോഃ കവിഷ്വഽഥ ।। ൩൫൧.

രവിച്ഛായകളോടുകൂടെ ഇരുവർ രവിമാർക്കു കൊടുക്കണം; അഗ്നിയുടെ, ഇരുവർ അഗ്നിമാരുടെ, അഗ്നികളുടെ, കവിയുടെ, ഇരുവർ കവികളുടെ, കവികളുടെതും അങ്ങനെ.

ഏവം സുസൃതിരഭ്രാന്തിഃ സുകീര്ത്തിഃ സുധൃതിസ്തഥാ । സഖാ സഖായൌ സഖായഃ ഹേസഖേ വ്രജ സപ്തതിം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ നല്ല സൃഷ്ടി, ആശയക്കുഴപ്പമില്ലായ്മ, നല്ല പ്രശസ്തി, ഉറച്ച മനസ്സ്; സ്നേഹിതൻ, രണ്ട് സ്നേഹിതന്മാർ, സ്നേഹിതന്മാർ—സ്നേഹിതാ, എഴുപതിലേക്ക് പോവു.

സഖായഞ്ച സ ഖായൌ ച സഖീന് സഖ്യാ ഗതോ ദദ । സഖ്യേ സഖ്യുശ്ച സഖ്യശ്ച സഖ്യോഃ ശേഷഃ കവേരിവ ।। ൩൫൧.

സ്നേഹിതനും, രണ്ട് സ്നേഹിതന്മാരും, സ്നേഹിതന്മാരെയും സ്നേഹത്തിലേക്ക് ചെന്നവരെയും കൊടുക്കണം; സ്നേഹത്തിനും, രണ്ട് സ്നേഹിതന്മാരുടെയും, സ്നേഹിതന്മാരുടെയും, ഇരുവരുടെയും ശേഷിപ്പും കവിയുടെതുപോലെയാണ്.

പത്യാ പത്യേ ച പത്യശ്ച പത്യുഃ പത്യോസ്തഥാഽഗ്നിവത് । ദ്വൌ ദ്വൌ ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം ദ്വിത്വാദ്യര്ഥേ ദ്വയോര്ദ്വയോഃ ।। ൩൫൧.

ഭർത്താവും, ഭർത്താവിനും, ഭർത്താക്കന്മാരും, ഭർത്താവിന്റെ, രണ്ട് ഭർത്താക്കന്മാരുടെയും അഗ്നിപോലെയും; രണ്ട്, രണ്ടിനും, രണ്ടാൽ, ഇരട്ടതിന്റെ അർത്ഥത്തിലും, രണ്ടിന്റെയും.

ത്രയസ്ത്രീംശ്ച ത്രിഭിസ്ത്രിഭ്യസ്ത്രയാണാഞ്ച ത്രിഷു ക്രമാത് । കവിവത് കതികതീതി ശേഷം വഹുവചനം സ്മൃതമ് ।। ൩൫൧.

മൂന്നു, മൂവർക്കും, മൂവരാൽ, മൂവർക്കായി, മൂവരിൽ എന്നിങ്ങനെ; കവിയിൽപോലെ, എത്ര എന്നതിലും അതുപോലെയുള്ളവയിൽ ശേഷിപ്പു ബഹുവചനമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.

നീനിയൌ ച നിയോ ഹേനീഃ നിയം നിയൌ നിയോ നിയാ । നീഭ്യാം നീഭിര്നിയേ നീഭ്യഃ നിയാന്നിയി നിയോസ്തഥാ ।। ൩൫൧.

നീനിയൗ, നിയോ, ഹേനി, നിയം, നിയൗ, നിയോ, നിയാ; രണ്ട് നീയാൽ, നീയാൽ, നീക്കായി, നീയിൽനിന്ന്, നിയാന്ക്കായി, നിയിക്കായി, രണ്ട് നിയോയുടെതും അങ്ങനെ.

സുശ്രീഃ സുധീഃ പ്രഭൃതയോ ഗ്രാമണീഃ പൂജയേദ്ധരിം । ഗ്രാമണ്യൌ ഗ്രാമണ്യോ ഗ്രാമണ്യം ഗ്രാമണ്യാ ഗ്രാമണീഭിഃ ।। ൩൫൧.

സുശ്രീ, സുധീ, മുതലായവർ, ഗ്രാമത്തിന്റെ നേതാവിനെ ഹരിയെ പോലെ ആദരിക്കണം; രണ്ട് നേതാക്കൾ, നേതാക്കൾ, നേതാവിനെ, നേതാവിന്, നേതാക്കളാൽ.

ഗ്രാമണ്യോ ഗ്രാമണ്യാമേവം സേനാനീപ്രമുഖാഃ സുഭൂഃ । സുഭുവൌ ച സ്വയമ്ഭുവഃ സ്വയമ്ഭുഞ്ച സ്വയമ്ഭുവഃ ।। ൩൫൧.

നേതാക്കൾ, നേതാവിന്, അങ്ങനെ, സേനാനായകനു നേതൃത്വം നൽകുന്നവരും സുഭൂവുമാണ്; രണ്ട് സുഭൂ, സ്വയംഭുവിന്റെ, സ്വയംഭു, സ്വയംഭുവിന്റെയും.

സ്വയമ്ഭുവാ സ്വയമ്ഭുവി ഏവം പ്രതിഭുവാദയഃ । ഖലപൂഃ ഖലപ്വൌ ശ്രേഷ്ഠൌ ഖലപ്വഞ്ച ഖലപ്വി ച ।। ൩൫൧.

സ്വയംഭുവിന്റെ, സ്വയംഭുവിൽ, അങ്ങനെ, പ്രതിഭു മുതലായവരും; ഖലപൂ, രണ്ട് ഖലപ്വു, ശ്രേഷ്ഠൻ, ഖലപ്വ, ഖലപ്വിയും.

ഏവം ശരപൂമുഖാഃ സ്യുഃ ക്രോഷ്ടാ ക്രോഷ്ടാര ഈരിതാഃ । ക്രോഷ്ടൂംശ്ച കോഷ്ടുശ്ച കോഷ്ടുനാ ക്രോഷ്ട്രാ ക്രോഷ്ടൂനാം കോഷ്ടരീദൃശം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ ശരപൂ മുതലായവരും; ക്രോഷ്ടാ, ക്രോഷ്ടാര എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു; ക്രോഷ്ടൂൻ, കോഷ്ടു, കോഷ്ടുവാൽ, ക്രോഷ്ട്രാ, ക്രോഷ്ടൂന്റെ, കോഷ്ടരിപോലെയും.

പിതാ പിതരൌ പിതരഃ ഹേപിതഃ പിതരൌ ശുഭൌ । പിതൄന് പിതുഃ പിതുഃ പിത്രോഃ പിതൄണാം പിതരീദൃശം ।। ൩൫൧.

പിതാവ്, രണ്ട് പിതാക്കന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, ഹേ പിതാവേ, രണ്ട് ശുഭമായ പിതാക്കന്മാർ; പിതൃങ്ങൾ, പിതാവിന്റെ, പിതാവിന്റെ, രണ്ട് പിതാക്കന്മാരുടെ, പിതൃങ്ങളുടെ, പിതാവുപോലെയും.

ഏവം ഭ്രാതാ ച ജാമാതൃമുഖാ നൄണാം നൃണാം തഥാ । കര്ത്താ കര്ത്താരൌ കര്ത്തൄശ്ച കര്ത്തൄണാം കര്ത്തരീദൃശം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ സഹോദരനും, മരുമകൻ മുതലായവരും, പുരുഷന്മാരുടെയും; ചെയ്യുന്നവൻ, രണ്ട് ചെയ്യുന്നവർ, ചെയ്യുന്നവർ, ചെയ്യുന്നവരുടെ, ചെയ്യുന്നവൻപോലെയും.

പിതൃവച്ചൈവമുട്ഗാതാ സ്വസാ നപ്ത്രാദയഃ സ്മൃതാഃ । സുരാഃ സുരായൌ സുരായഃ നുരായാഞ്ച സുരായ്യപി ।। ൩൫൧.

പിതാക്കളെപോലെ, ഉട്ഗാതാവ്, സഹോദരി, മകനുമുതലായവരും കണക്കാക്കുന്നു; ദേവന്മാർ, രണ്ട് ദേവന്മാർ, ദേവന്മാർ, ദേവന്മാരെയും, സുരായ്യയും.

ഗൌഃ ഗാവൌ ഗാങ്ഗാ ഗവാ ച ഗോര്ഗവോശ്ച ഗവാം ഗവി । ഏവ ദ്യൌര്ഗ്ലൌശ്ചാപി തഥാ സ്വരാന്താഃ പുംസി നായകാഃ ।। ൩൫൧.

പശു, രണ്ട് പശുക്കൾ, ഗാംഗ, പശുക്കളാൽ, പശുക്കളുടെ, പശുക്കളുടെ, പശുവിൽ; അങ്ങനെ ദ്യൗ, ഗ്ലൗ, സ്വരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവരും പുരുഷനാമങ്ങളാണ്.

സുവാക് സുവാചൌ സുവാചാ സുവാഗ്ഭ്യാഞ്ച സുവാക്ഷ്വപി । ഏവം ദിക്പ്രമുഖാഃ പ്രാങ്ച പ്രാഞ്ചൌ പ്രാഞ്ചഞ്ച ഭോ വ്രജ ।। ൩൫൧.

സുവാക്, രണ്ട് സുവാക്ക്, സുവാക, രണ്ട് സുവാക്ക് കൊണ്ടും, സുവാക്സിലും; അങ്ങനെ ദിശയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നവർ: പ്രാഞ്ച്, രണ്ട് പ്രാഞ്ച്, പ്രാഞ്ചും, പോവുക.

പ്രാഗ്‌ഭ്യാം പ്രാഗ്ഭിഃ പ്രാചാഞ്ച പ്രാചി ച പ്രാങ്‌സു പ്രാങ്സു പ്രാങ്ശ്വപി ഏവം ഹ്യുദങുദീചീ വാ സമ്യങ്ക പ്ര്ത്യകസമീച്യപി ।। ൩൫൧.൫൫ തിര്യ്യങ്‌തിരശ്ച സധ്ര്യങ് ച വിശ്വദ്ര്യങ് പൂര്വവത് സ്മൃതാഃ । അദദ്ര്യങദമുയങ് സ്യാത് തതാമുമുയങീരിതഃ ।। ൩൫൧.

രണ്ട് പ്രാഗ് കൊണ്ടും, പ്രാഗ് കൊണ്ടും, പ്രാചാനും, പ്രാചിയിലും, പ്രാങ്സിലും, പ്രാങ്സിലും, പ്രാങ്സിലും; അങ്ങനെ ഉദങ്, ഉദീചി, സമ്യക്, പ്രത്യക്, സമീചിയും.

അദദ്ര്യങദമുയങ് സ്യാത് തഥാമുമുയങീരിതഃ । അദദ്ര്യഞ്ചോ ഹ്യമുദ്രീചഃ അദദ്ര്യഗ്‌ഭ്യാഞ്ച പൂര്വ്വവത് ।। ൩൫൧.

അദദ്ര്യങ്, അമുയങ് അങ്ങനെ, അമുയങ് എന്നും പറയുന്നു; അദദ്ര്യഞ്ചയും, അമുദ്രീചരും, രണ്ട് അദദ്ര്യങ് കൊണ്ടും മുമ്പുപോലെ.

തത്ത്വതൃഷി തത്ത്വതൃട്‌സു ഏവം കാഷ്ഠതड़ാദയഃ । ഭിഷക് ഭിഷഗബ്യാം ഭിഷജി ജന്മഭാഗാദയസ്തഥാ ।। ൩൫൧.

ഇതുപോലെ തന്നെയാണ് തത്ത്വതൃഷി, തത്ത്വതൃട്‌സു, കഷ്ടതരാ എന്നിവയും; ഭിഷക്, ഭിഷഗഭ്യാം, ഭിഷജി, ജന്മഭാഗം തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളും.

മരുത് മരുദ്ഭ്യാം മരുതി ഏവം ശത്രുജിദാദയഃ । ഭവാന് ഭവന്തൌ ഭവതാം ഭവംശ്ചൈവ ഭവത്യപി ।। ൩൫൧.

മരുത്, മരുദ്ഭ്യാം, മരുതി, ശത്രുജിത് തുടങ്ങിയവയും; ഭവാൻ, ഭവന്തൗ, ഭവതാം, ഭവം, ഭവതി എന്നിവയും.

മഹാന്മഹാന്തൌ മഹതാമേവം ഭഗവദാദയഃ । ഏവം മഘവാന്മഘവന്തൌ അഗ്നിചിച്ചാഗ്നിചിത്യപി ।। ൩൫൧.

മഹാൻ, മഹാന്തൗ, മഹതാം എന്നിങ്ങനെയും, ഭഗവത് തുടങ്ങിയവയും; അതുപോലെ മഘവാൻ, മഘവന്തൗ, അഗ്നിചിത്, അഗ്നിചിത്യ് എന്നിവയും.

അഗ്നിചിത്‌സ്വേവമേവാന്യത് വേദവിത്ത്വവിത്ത്വപി । വേദവിദാമേവമന്യത് യഃ സമസ്തേന സര്വ്വവിത് ।। ൩൫൧.

അഗ്നിചിത് തുടങ്ങിയവയ്ക്കും, വേദവിദ്, വവിത്ത്വ തുടങ്ങിയവയ്ക്കും, വേദവിദ്, മറ്റു പലരിലും, എല്ലാം അറിയുന്നവനെ സർവ്വവിദ് എന്നു പറയുന്നു.

രാജാ രാജാനൌ രാജ്ഞഃ രീജ്ഞി രാജനി രാജന് । യജ്വാ യജ്വാനസ്തദ്വത് കരീ ദണ്ഡീ ച ദണ്ഡിനീ ।। ൩൫൧.

രാജാവ്, രാജാനൗ, രാജ്ഞ, രജ്ഞി, രാജനി, രാജൻ; യജ്വാവ്, യജ്വാനസ്, അതുപോലെ കരി, ദണ്ഡി, ദണ്ഡിനി എന്നിവയും.

പന്ഥാഃ പന്ഥാനൌ ച പഥഃ പഥിമ്ഭാം പഥി ചേദൃശമ് । മന്ഥാ ഋഭുക്ഷാഃ പശ്യാദ്യാഃ പഞ്ച പഞ്ച ച പഞ്ചഭിഃ ।। ൩൫൧.

പന്താഃ, പന്താനൗ, പഥഃ, പഥിംഭാം, പഥി എന്നിങ്ങനെയും; മന്താ, ഋഭുക്ഷാഃ, പശ്യാദ്യാഃ, അഞ്ചു, അഞ്ചു, അഞ്ചുഭിഃ എന്നിവയും.

പ്രതാന് പ്രതാനൌ പ്രതാന്ഭ്യാം ഹേപ്ര്താംശ്ച സുശര്മ്മണഃ । ആപഃ അപഃ അദ്ഭിരപ്യേവം പ്രശാംശ്ചൈവ പ്രശാമ്യപി ।। ൩൫൧.

പ്രതാൻ, പ്രതാനൗ, പ്രതാന്ഭ്യാം, സുശർമന്റെ ഹെപ്രതാൻ; ആപഃ, അപഃ, അദ്ഭിഃ, അതുപോലെ പ്രശാം, പ്രശാമ്യ് എന്നിവയും.

കഃ കേന സര്വ്വവത് കേഷു അയം ചേമേഇമാന്നയഃ । അനേന ചാഭ്യാമേഭിശ്ച അസ്മൈ ചേഭ്യഃ സ്വമസ്യച ।। ൩൫൧.

കഃ, കെന, സർവ്വവത്, കെഷു, അയമ്, ഇമേ, ഇമാൻ, നയഃ; അനേന, ചാഭ്യാം, എഭിഃ, അസ്മൈ, ചെഭ്യഃ, സ്വം, അസ്യച എന്നിവയും.