അഗ്നിപുരാണമ്

കാരകേ കര്ത്തരി ച സാ സമ്പ്രദാനേ ചതുര്ഥ്യപി । യസ്മൈ ദിത്സാ ധാരയതേ സമ്പ്രദാനം തദീരിതം ।। ൩൫൧.

കര്‍ത്താവിനും സമ്പ്രദായത്തിനും നാലാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കുന്നു; ആര്ക്ക് എന്തെങ്കിലും നൽകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു, അവന് സമ്പ്രദാനം എന്നു പറയുന്നു.

അപാദാനം യതോഽപൈതി ആദത്തേ ച ഭയം യതഃ । അപാദാനേ പഞ്ചമീ സ്യാത് സ്വസ്വാമ്യാദൌ ച ഷഷ്ഠ്യപി ।। ൩൫൧.

എവിടുനിന്നാണ് എന്തെങ്കിലും പോകുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ ഭയം എവിടുനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, അതാണ് അപാദാനം; അതിന് അഞ്ചാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കും, സ്വന്തമായതും ഉടമസ്ഥതയുമാണ് ആറാം വിവക്തി.

ആധാരോ യോഽധികരണം വിഭക്തിസ്തത്ര സപ്തമീ । ഏകാര്ഥേ ചൈകവചനം ദ്വ്യര്ഥേ ദ്വിവചനം ഭവേത് ।। ൩൫൧.

അധിഷ്ഠാനമായിടത്ത് ഏഴാം വിവക്തി ഉപയോഗിക്കും; ഒരൊന്നിനായി ഏകവചനം, രണ്ടിനായി ദ്വിവചനം ഉപയോഗിക്കും.

ബഹുഷു ബഹുവചനം സിദ്ധരൂപാണ്യഥോ വദേ । വൃക്ഷഃ സൂര്യ്യോഽമബുവാഹോഽര്ക ഹേരവേ ഹേദ്വിജാതയഃ ।। ൩൫൧.

അനേകത്തിന്ന് ബഹുവചനം ഉപയോഗിക്കും; ഇപ്പോൾ ഞാൻ സ്ഥിരമായ രൂപങ്ങൾ പറയുന്നു: വൃക്ഷം, സൂര്യൻ, അംബുവാഹൻ, അർക്കൻ, ഹേരവ, ഹേ ദ്വിജാതികൾ.

വിപ്രൌ ഗജാന്മഹേന്ദ്രേണ യമാബ്യാമനലൈഃ കൃതം । രാമായ മുനിവര്യ്യാഭ്യാം കേഭ്യോ ധര്മ്മാത് ഹരൌ രതിഃ ।। ൩൫൧.

വിപ്രൻ, ആനകളാൽ, മഹേന്ദ്രനാൽ, യമനാൽ, അനലനാൽ ചെയ്തതു; രാമനു വേണ്ടി, ഉത്തമമുനികളാൽ, ആരിൽനിന്ന്, ധർമ്മത്തിൽനിന്ന്, ഹരിയിൽ സന്തോഷം.

ശരാബ്യാം പുസ്തകേഭ്യശ്ച അര്ഥസ്യേശ്വരയോര്ഗതിഃ । ബാലാനാം സജ്ജനേ പ്രീതിര്ഹംസയോഃ കമലേഷു ച ।। ൩൫൧.

രണ്ടു അമ്പുകളാൽ, പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന്, അർത്ഥത്തിന്റെ ഇശ്വരന്മാരിലേക്കുള്ള ഗതി; ബാലന്മാർക്ക് സജ്ജനരോടുള്ള സ്നേഹം, ഹംസകൾക്ക് താമരകളോടുള്ള പ്രേമം.

ഏവം കാമമഹേശാദ്യാഃ ശബ്ദാ ജ്ഞേയാശ്ച വൃക്ഷവത് । സര്വേ വിശ്വേ ച സര്വസ്മൈ സര്വസ്മാത്കതരോ മതഃ ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ, കാമൻ, മഹേശ്വരൻ തുടങ്ങിയ ശബ്ദങ്ങൾ വൃക്ഷംപോലെ മനസ്സിലാക്കണം; എല്ലാം, വിശ്വം, എല്ലാവർക്കും, എല്ലായിടത്തുനിന്നും, ഏതാണ് ഏത് എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

സര്വേഷാം സ്വഞ്ച വിശ്വസ്മിന് ശേഷം രൂപഞ്ച വൃക്ഷവത് । ഏവഞ്ചോഭയകതരകതമാന്യതരാദയഃ ।। ൩൫൧.

എല്ലാവരുടേയും, സ്വന്തം, വിശ്വത്തിൽ, ശേഷിച്ച രൂപങ്ങൾ വൃക്ഷംപോലെ; അങ്ങനെ ഇരുവരും, ഏതെങ്കിലും, ഏതെങ്കിലും ഒരാൾ, ഇത്തരത്തിലുള്ള രൂപങ്ങൾ.

പൂര്വ്വേ പൂര്വ്വാശ്ച പൂര്വസ്മൈ പൂര്വസ്മാത് സുസമാഗതഃ । പൂര്വ്വോ ബുദ്ധിശ്ച പൂര്വസ്മിന് ശേഷരൂപന്തു സര്വവത് ।। ൩൫൧.

മുൻപുള്ളവരും മുൻപുള്ളവർക്ക്, മുൻപിൽ നിന്നുമാണ് നന്നായി ചേർന്നത്; മുൻപുള്ളത്, മുൻപിലുള്ള ബുദ്ധി, ശേഷിച്ച രൂപങ്ങൾ എല്ലാംപോലെ.

ഏവം പരവരാദ്യാശ്ച ദക്ഷിണോത്തരകാന്തരാഃ । അപരറശ്ചാധരോ നേമാഃ പ്രഥമാഃ പ്രഥമേഽര്കവത് ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ, പര, അവര തുടങ്ങിയവയും, തെക്ക്, വടക്ക്, ഉള്ളിൽ; അപരൻ, അധരൻ, ഇവയാണ് പ്രഥമാവിഭക്തിയിൽ അർക്കൻപോലെ.

ഏവം ചരമായതയാ അല്പാര്ദ്ധാ നേമആദയഃ । ദ്വിതീയസ്മൈ ദ്വിതീയായ ദ്വിതീയസ്മാത് ദ്വിതീയകാത് ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ, ചരമം, അൽപ്പം, അർദ്ധം എന്നിവയും; രണ്ടാംവർക്കും, രണ്ടാംവിനും, രണ്ടാംവിൽ നിന്നുമാണ്, രണ്ടാംവിന്റേതാണ്.

ദ്വിതീയസ്മിന് ദ്വിതീയേ ച തൃതീയശ്ച തഥാഽര്ക്കവത് । സോമപാഃ സോമപൌ ജ്ഞേയൌസോമപാഃ സോമപാം ബ്രജ ।। ൩൫൧.

രണ്ടാംവിൽ, രണ്ടാംവിനും, മൂന്നാമതും അർക്കൻപോലെ; സോമപാഃ, സോമപൗ എന്നിങ്ങനെ അറിയണം, സോമപാഃ, സോമപാം എന്നിടത്തേക്ക് പോവുക.

കീലാലപൌ സോമപശ്ച സോമപാ സോമപേ ദദ । സോമപാഭ്യാം സോമപാഭ്യഃ സോമപഃ സോമപോഃ കുലം ।। ൩൫൧.

കീലാലപൗ, സോമപശ്, സോമപാ, സോമപേയ്ക്ക് കൊടുക്കുക; രണ്ടു സോമപാക്കൾകൊണ്ട്, സോമപാക്കൾക്കായി, സോമപാവിന്റെ, സോമപോയുടെ കുടുംബം.

ഏവം കീലാലപാദ്യാഃ സ്യു കവിരഗ്നിസ്തഥാഽരയഃ । ഹേകവേ കവിമഗ്നീ താന് ഹരീന് സാത്യകിനാ ഹൃതം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ കീലാലനും മറ്റുള്ളവരും, കവിയും അഗ്നിയും ശത്രുക്കളും; ജ്ഞാനിയേ, അഗ്നിയാണ് കവി, ആ കുതിരകളെ സാത്യകി കൊണ്ടുപോയി.

രവിഭ്യാം രവിഭിര്ദ്ദേഹി വഹ്നിയേ യഃ സമാഗതഃ । അഗ്നേരഗ്ന്യോസ്തഥാഗ്നീനാം കവൌ കവ്യോഃ കവിഷ്വഽഥ ।। ൩൫൧.

രവിച്ഛായകളോടുകൂടെ ഇരുവർ രവിമാർക്കു കൊടുക്കണം; അഗ്നിയുടെ, ഇരുവർ അഗ്നിമാരുടെ, അഗ്നികളുടെ, കവിയുടെ, ഇരുവർ കവികളുടെ, കവികളുടെതും അങ്ങനെ.

ഏവം സുസൃതിരഭ്രാന്തിഃ സുകീര്ത്തിഃ സുധൃതിസ്തഥാ । സഖാ സഖായൌ സഖായഃ ഹേസഖേ വ്രജ സപ്തതിം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ നല്ല സൃഷ്ടി, ആശയക്കുഴപ്പമില്ലായ്മ, നല്ല പ്രശസ്തി, ഉറച്ച മനസ്സ്; സ്നേഹിതൻ, രണ്ട് സ്നേഹിതന്മാർ, സ്നേഹിതന്മാർ—സ്നേഹിതാ, എഴുപതിലേക്ക് പോവു.

സഖായഞ്ച സ ഖായൌ ച സഖീന് സഖ്യാ ഗതോ ദദ । സഖ്യേ സഖ്യുശ്ച സഖ്യശ്ച സഖ്യോഃ ശേഷഃ കവേരിവ ।। ൩൫൧.

സ്നേഹിതനും, രണ്ട് സ്നേഹിതന്മാരും, സ്നേഹിതന്മാരെയും സ്നേഹത്തിലേക്ക് ചെന്നവരെയും കൊടുക്കണം; സ്നേഹത്തിനും, രണ്ട് സ്നേഹിതന്മാരുടെയും, സ്നേഹിതന്മാരുടെയും, ഇരുവരുടെയും ശേഷിപ്പും കവിയുടെതുപോലെയാണ്.

പത്യാ പത്യേ ച പത്യശ്ച പത്യുഃ പത്യോസ്തഥാഽഗ്നിവത് । ദ്വൌ ദ്വൌ ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം ദ്വിത്വാദ്യര്ഥേ ദ്വയോര്ദ്വയോഃ ।। ൩൫൧.

ഭർത്താവും, ഭർത്താവിനും, ഭർത്താക്കന്മാരും, ഭർത്താവിന്റെ, രണ്ട് ഭർത്താക്കന്മാരുടെയും അഗ്നിപോലെയും; രണ്ട്, രണ്ടിനും, രണ്ടാൽ, ഇരട്ടതിന്റെ അർത്ഥത്തിലും, രണ്ടിന്റെയും.

ത്രയസ്ത്രീംശ്ച ത്രിഭിസ്ത്രിഭ്യസ്ത്രയാണാഞ്ച ത്രിഷു ക്രമാത് । കവിവത് കതികതീതി ശേഷം വഹുവചനം സ്മൃതമ് ।। ൩൫൧.

മൂന്നു, മൂവർക്കും, മൂവരാൽ, മൂവർക്കായി, മൂവരിൽ എന്നിങ്ങനെ; കവിയിൽപോലെ, എത്ര എന്നതിലും അതുപോലെയുള്ളവയിൽ ശേഷിപ്പു ബഹുവചനമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.

നീനിയൌ ച നിയോ ഹേനീഃ നിയം നിയൌ നിയോ നിയാ । നീഭ്യാം നീഭിര്നിയേ നീഭ്യഃ നിയാന്നിയി നിയോസ്തഥാ ।। ൩൫൧.

നീനിയൗ, നിയോ, ഹേനി, നിയം, നിയൗ, നിയോ, നിയാ; രണ്ട് നീയാൽ, നീയാൽ, നീക്കായി, നീയിൽനിന്ന്, നിയാന്ക്കായി, നിയിക്കായി, രണ്ട് നിയോയുടെതും അങ്ങനെ.

സുശ്രീഃ സുധീഃ പ്രഭൃതയോ ഗ്രാമണീഃ പൂജയേദ്ധരിം । ഗ്രാമണ്യൌ ഗ്രാമണ്യോ ഗ്രാമണ്യം ഗ്രാമണ്യാ ഗ്രാമണീഭിഃ ।। ൩൫൧.

സുശ്രീ, സുധീ, മുതലായവർ, ഗ്രാമത്തിന്റെ നേതാവിനെ ഹരിയെ പോലെ ആദരിക്കണം; രണ്ട് നേതാക്കൾ, നേതാക്കൾ, നേതാവിനെ, നേതാവിന്, നേതാക്കളാൽ.

ഗ്രാമണ്യോ ഗ്രാമണ്യാമേവം സേനാനീപ്രമുഖാഃ സുഭൂഃ । സുഭുവൌ ച സ്വയമ്ഭുവഃ സ്വയമ്ഭുഞ്ച സ്വയമ്ഭുവഃ ।। ൩൫൧.

നേതാക്കൾ, നേതാവിന്, അങ്ങനെ, സേനാനായകനു നേതൃത്വം നൽകുന്നവരും സുഭൂവുമാണ്; രണ്ട് സുഭൂ, സ്വയംഭുവിന്റെ, സ്വയംഭു, സ്വയംഭുവിന്റെയും.

സ്വയമ്ഭുവാ സ്വയമ്ഭുവി ഏവം പ്രതിഭുവാദയഃ । ഖലപൂഃ ഖലപ്വൌ ശ്രേഷ്ഠൌ ഖലപ്വഞ്ച ഖലപ്വി ച ।। ൩൫൧.

സ്വയംഭുവിന്റെ, സ്വയംഭുവിൽ, അങ്ങനെ, പ്രതിഭു മുതലായവരും; ഖലപൂ, രണ്ട് ഖലപ്വു, ശ്രേഷ്ഠൻ, ഖലപ്വ, ഖലപ്വിയും.

ഏവം ശരപൂമുഖാഃ സ്യുഃ ക്രോഷ്ടാ ക്രോഷ്ടാര ഈരിതാഃ । ക്രോഷ്ടൂംശ്ച കോഷ്ടുശ്ച കോഷ്ടുനാ ക്രോഷ്ട്രാ ക്രോഷ്ടൂനാം കോഷ്ടരീദൃശം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ ശരപൂ മുതലായവരും; ക്രോഷ്ടാ, ക്രോഷ്ടാര എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു; ക്രോഷ്ടൂൻ, കോഷ്ടു, കോഷ്ടുവാൽ, ക്രോഷ്ട്രാ, ക്രോഷ്ടൂന്റെ, കോഷ്ടരിപോലെയും.

പിതാ പിതരൌ പിതരഃ ഹേപിതഃ പിതരൌ ശുഭൌ । പിതൄന് പിതുഃ പിതുഃ പിത്രോഃ പിതൄണാം പിതരീദൃശം ।। ൩൫൧.

പിതാവ്, രണ്ട് പിതാക്കന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, ഹേ പിതാവേ, രണ്ട് ശുഭമായ പിതാക്കന്മാർ; പിതൃങ്ങൾ, പിതാവിന്റെ, പിതാവിന്റെ, രണ്ട് പിതാക്കന്മാരുടെ, പിതൃങ്ങളുടെ, പിതാവുപോലെയും.

ഏവം ഭ്രാതാ ച ജാമാതൃമുഖാ നൄണാം നൃണാം തഥാ । കര്ത്താ കര്ത്താരൌ കര്ത്തൄശ്ച കര്ത്തൄണാം കര്ത്തരീദൃശം ।। ൩൫൧.

ഇങ്ങനെ സഹോദരനും, മരുമകൻ മുതലായവരും, പുരുഷന്മാരുടെയും; ചെയ്യുന്നവൻ, രണ്ട് ചെയ്യുന്നവർ, ചെയ്യുന്നവർ, ചെയ്യുന്നവരുടെ, ചെയ്യുന്നവൻപോലെയും.

പിതൃവച്ചൈവമുട്ഗാതാ സ്വസാ നപ്ത്രാദയഃ സ്മൃതാഃ । സുരാഃ സുരായൌ സുരായഃ നുരായാഞ്ച സുരായ്യപി ।। ൩൫൧.

പിതാക്കളെപോലെ, ഉട്ഗാതാവ്, സഹോദരി, മകനുമുതലായവരും കണക്കാക്കുന്നു; ദേവന്മാർ, രണ്ട് ദേവന്മാർ, ദേവന്മാർ, ദേവന്മാരെയും, സുരായ്യയും.

ഗൌഃ ഗാവൌ ഗാങ്ഗാ ഗവാ ച ഗോര്ഗവോശ്ച ഗവാം ഗവി । ഏവ ദ്യൌര്ഗ്ലൌശ്ചാപി തഥാ സ്വരാന്താഃ പുംസി നായകാഃ ।। ൩൫൧.

പശു, രണ്ട് പശുക്കൾ, ഗാംഗ, പശുക്കളാൽ, പശുക്കളുടെ, പശുക്കളുടെ, പശുവിൽ; അങ്ങനെ ദ്യൗ, ഗ്ലൗ, സ്വരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നവരും പുരുഷനാമങ്ങളാണ്.

സുവാക് സുവാചൌ സുവാചാ സുവാഗ്ഭ്യാഞ്ച സുവാക്ഷ്വപി । ഏവം ദിക്പ്രമുഖാഃ പ്രാങ്ച പ്രാഞ്ചൌ പ്രാഞ്ചഞ്ച ഭോ വ്രജ ।। ൩൫൧.

സുവാക്, രണ്ട് സുവാക്ക്, സുവാക, രണ്ട് സുവാക്ക് കൊണ്ടും, സുവാക്സിലും; അങ്ങനെ ദിശയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നവർ: പ്രാഞ്ച്, രണ്ട് പ്രാഞ്ച്, പ്രാഞ്ചും, പോവുക.