അഗ്നിപുരാണമ്

പ്രചണ്ഡാ സുരനായികാ ഉഗ്രാ പാര്വ്വതീ ദുര്ഗയാ । ഓം ചണ്ഡികായൈ വിദ്മഹേ ഭഗവത്യൈ ധീമഹി തന്നോ ദുര്ഗാ പ്രചോദയാത് । ക്രമാദി തു ഷड़ങ്ഗം സ്യാദ് ഗണോ ഗുരുര്ഗുരുഃ ക്രമാത് ।। ൩൪൮.

പ്രചണ്ഡ, ദേവതകളുടെ നായിക, ഉഗ്ര, പാർവ്വതി, ദുർഗ്ഗാ; 'ഓം, ഞങ്ങൾ ചണ്ഡികയെ ധ്യാനിക്കുന്നു, ഭഗവതിയെ ചിന്തിക്കുന്നു; ദുർഗ്ഗാ ഞങ്ങളെ പ്രചോദിപ്പിക്കട്ടെ.' ക്രമത്തിൽ ഷരംഗം, കൂട്ടം, ഗുരു, അചാര്യൻ എന്നിവരെ അനുസരിച്ച് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

അജിതാപരാജിതാ ചാഥ ജയാ ച വിജയാ തതഃ । കാത്യായനീ ഭദ്രകാലീ മങ്ഗലാ സിദ്ധിരേവതീ ।। ൩൪൮.

അജിത, അപരാജിത, ജയ, വിജയ, കാത്യായനി, ഭദ്രകാളി, മംഗള, സിദ്ധിരേവതി എന്നിവരാണ്.

സിദ്ദാദിവടുകാഃ പൂജ്യാ ഹേതുകശ്ച കപാലികഃ । ഏകപാദോ ഭീമരൂപോ ദിക്പാലാന്മധ്യതോ നവ ।। ൩൪൮.

സിദ്ധാദി വടുക്കന്മാരെയും, ഹേതുകനെയും കപാലികനെയും ആരാധിക്കണം. ഏകപാദൻ ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ, ദിശാപാലകർ ഒമ്പതുപേരും നടുവിൽ.

ഹ്രീം ദുര്ഗേ ദുര്ഗേ രക്ഷണി സ്വാഹാ മന്ത്രാര്ഥസിദ്ധയേ । ഗൌരീ പൂജ്യാ ച ധര്മ്മദ്യാഃ സ്കന്ദാദ്യാഃ ശക്തയോ യജേത് ।। ൩൪൮.

'ഹ്രീം ദുർഗ്ഗേ ദുർഗ്ഗേ രക്ഷണീ സ്വാഹാ'—മന്ത്രഫലസിദ്ധിക്കായി. ഗൗരിയെ ആരാധിക്കണം, ധർമ്മത്തിൽ പ്രധാനമായവരെയും, സ്കന്ദൻമുതൽ ശക്തികളെ പൂജിക്കണം.

പ്രജ്ഞാ ജ്ഞാനാ ക്രിയാ വാചാ വാഗീശീ ജ്വാലിനീ തഥാ । കാമിനീ കാമമാലാ ച ഇന്ദ്രാദ്യാഃ ശക്തിപൂജനം ।। ൩൪൮.

പ്രജ്ഞ, ജ്ഞാന, ക്രിയ, വാച, വാഗീശി, ജ്വാലിനി, കാമിനി, കാമമാല, ഇന്ദ്രൻമുതൽ ശക്തികളെ ആരാധിക്കണം.

ഓം ഗം സ്വാഹാ മൂലമന്ത്രോഽയം ഗം വാ ഗണപതയേ നമഃ । ഷड़ങ്ഗോ രക്തശുക്ലശ്ച കദന്കതാക്ഷപരശൂത്കടഃ ।। ൩൪൮.

'ഓം ഗം സ്വാഹാ' എന്നത് മൂലമന്ത്രമാണ്; അല്ലെങ്കിൽ 'ഗം, ഗണപതിയേ നമസ്കാരം' എന്നും. ഷരംഗൻ ചുവപ്പും വെളുപ്പും കലർന്നവൻ, വക്രമായ കാഴ്ചയും, പാരയും, വലിയ വയറും ഉള്ളവൻ.

സമോദകോഽഥ ഗന്ധാദിഗന്ധോല്കായേതി ച ക്രമാത് । ഗജോ മഹാഗണപതിര്മ്മഹോ ല്കഃ പൂജ്യ ഏവ ച ।। ൩൪൮.

മോദകം, പിന്നെ ചന്ദനം മുതലായ സുഗന്ധങ്ങൾ, അഗ്നികൊളുത്തി എന്നിവ ക്രമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. ആന, മഹാഗണപതി, മഹാല്ക എന്നിവരെയും ആരാധിക്കണം.

കുഷ്മാണ്ഡായ ഏകദന്തത്രിപുരാന്തകായ ശ്യാമദന്തവികടഹരഹാസായ । ലമ്വനാശാനനായ പദ്മദംഷ്ട്രായ മേഘോല്കായ ധൂമോല്കായ । വക്രതുണ്ഡായ വിഘ്നേശ്വരായ വികടോത്കടായ ഗജേന്ദ്രഗമനായ ।। ൩൪൮.

കുഷ്മാണ്ഡ, ഏകദന്ത, ത്രിപുരാന്തക, ശ്യാമദന്ത, വികട, ഹര, ഹാസായ, ലംവനാശാന, പദ്മദംഷ്ട്ര, മേഘോല്ക, ധൂമോല്ക, വക്രതുണ്ട, വിഘ്നേശ്വര, വികടോത്കട, ഗജേന്ദ്രഗമന എന്നിവരെ ആരാധിക്കണം.

വക്രതുണ്ഡായ വിഘ്നേശ്വരായ വികടോത്കടായ ഗജേന്ദ്രഗമനായ । ഭുജഗേന്ദ്രഹാരായ ശശാങ്കധരായ ഗണാധിപതയേ സ്വാഹാ ।। ൩൪൮.

വക്രതുണ്ട, വിഘ്നേശ്വര, വികടോത്കട, ഗജേന്ദ്രഗമന, ഭുജഗേന്ദ്രഹാര, ശശാങ്കധര, ഗണാധിപതി—സ്വാഹാ.

ഏതൈര്മ്മനുഭിഃ സ്വാഹാന്തൈഃ പൂജ്യ തിലഹോമാദിനാര്ഥഭാക് । കാദ്യൈര്വാ വീജസംയുക്തൈരാദ്യൈശ്ച നമോഽന്തകൈഃ ।। ൩൪൮.

ഈ സ്വാഹാ എന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, എള്ളും മറ്റ് ഹോമസാമഗ്രികളും ആദരപൂർവ്വം അർപ്പിക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ 'കാ' എന്നതിൽ തുടങ്ങുന്ന, ബീജാക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്ന മന്ത്രങ്ങൾ, 'നമോ' എന്നതിൽ തുടങ്ങുന്ന മന്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിക്കാം.

മന്ത്രാഃ പൃഥക് പൃഥഗ്വാ സ്യുര്ദ്വിരേഫദ്വിര്മുഖാക്ഷിണഃ । കാത്യായനം സ്കന്ദ ആഹ യത്തദ്വ്യാകരണം വദേ ।। ൩൪൮.

മന്ത്രങ്ങൾ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്തമാണ്; ചിലത് ഇരട്ട 'റ'യോ ഇരട്ട 'വ'യോ, ചിലത് ആദിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ അവസാനം 'ക'യോ ഉണ്ട്. കാത്യായനനും സ്കന്ദനും പറഞ്ഞതിന്റെ വ്യാകരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.

സ്കന്ദ ഉവാച വക്ഷ്യേ വ്യാകരണം സാരം സിദ്ധശബ്ദസ്വരൂപകമ് । കാത്യായനവിബോധായ ബാലാനാം ബോധനായ ച ।। ൩൪൯.

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: വ്യാകരണത്തിന്റെ സാരം, സിദ്ധമായ ശബ്ദങ്ങളുടെ സ്വഭാവം, കാത്യായനന് മനസ്സിലാക്കാനും കുട്ടികൾക്ക് പഠിപ്പിക്കാനും ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.

സ്കന്ദ ഉവാച വക്ഷ്യേ സന്ധിസിദ്ധരൂപം സ്വരസന്ധിമഥാദിതഃ । ദണ്ഡാഗ്രം സാഗതാ ദധീദം നദീഹതേ മധൂദകം ।। ൩൫൦.

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ സംധി എന്നതിന്റെ സ്വഭാവം, അതായത് സ്വരങ്ങളുടെ സംധിയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുന്ന സംധികൾ വിശദീകരിക്കാം. 'ദണ്ഡാഗ്രം', 'സാഗതം', 'ദധീദം', 'നദീഹതേ', 'മധൂദകം' എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങൾ ആണ്.

പിതൄഷഭഃ ലൄകാരശ്ച തവേദം സകലോദകം । അര്ദ്ധര്ച്ചോഽയം തവല്കാരഃ സൈഷാ സൈന്ദ്രീ തവൌദനമ് ।। ൩൫൦.

'പിതൃഷഭം', 'ലൃ' എന്ന അക്ഷരം, ഇതും, ഈ മുഴുവൻ വെള്ളവും നിന്റെതായിരിക്കുന്നു. ഇത് പകുതി ശ്ലോകം, 'തവൽകാര', ഇത് 'സൈന്ദ്രി', നിന്റെ ഭക്ഷണം.

ശട്ടൌഘോഽഭവദിത്യേവം വ്യസുധീര്വസ്വലങ്കൃതം । പിത്രര്ഥോപവനം ദാത്രീ നായകോ ലാവകോ നയഃ ।। ൩൫൦.

'ഷട്ടൗഘം' ഇങ്ങനെ ഉണ്ടായി, 'വ്യസുധീർ', 'വസ്വലങ്കൃതം'; പിതാക്കന്മാരുടെ ഉദ്ദേശത്താൽ, 'ഉപവനം', 'ദാതൃ', 'നായകൻ', 'ലാവക', 'നയം' എന്നിവ.

തഇഹ തയിഹേത്യാദി തേഽത്ര യോത്ര ജലേഽകജം । പ്രകൃതിര്നോ അഹോ ഏഹി അ അവേഹി ഇ ഇന്ദ്രകം ।। ൩൫൦.

'തൈഹ', 'തയിഹേ' തുടങ്ങിയവ; 'തേ' ഇവിടെ, 'യോത്ര', 'ജലേ', 'അകജം'; 'പ്രകൃതി', 'നോ', 'അഹോ', 'എഹി', 'അ', 'അവേഹി', 'ഇ', 'ഇന്ദ്രകം'.

ഉ ഉത്തിഷ്ഠ കവീ ഏതൌ വായൂ ഏതൌ വനേ ഇമേ । അമീ ഏതേ യജ്ഞഭൂതേ ഏഹി ദേവ ഇമന്നയ ।। ൩൫൦.

'ഉ' എന്നത്, എഴുന്നേൽക്കൂ, കവികൾ; 'എതൗ', കാറ്റുകൾ; 'എതൗ', കാടിൽ ഇവർ; ഇവർ യജ്ഞസമ്പന്ധിയായവർ; വാ, ദേവാ, ഇതു കൊണ്ടുവരിക.

വക്ഷ്യേ സന്ധി വ്യഞ്ജാനാനാം വാഗ്യതോഽജേകമാതൃകഃ । ഷഡേതേ തദിമേ വാദിവാങ്‌നീതിഃ ഷണ്മുഖാദികമ് ।। ൩൫൦.

വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ സംധി, വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം ഏക മാതാവിൽ നിന്ന് തുടങ്ങിയതും, ഈ ആറും, അവയും, വാഗ്‌നീതിയുടെ നിയമങ്ങൾ, ഷണ്മുഖനിൽ നിന്ന് തുടങ്ങിയതും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

വാങ്‌മനസം വാഗ്‌ഭാവാദിര്വാക് ശ്ലക്ഷ്ണം തച്ഛരീരകം । തല്ലുനാതി തച്ചരേച്ച ക്രുങ്‌ങാസ്തേ സുഗണ്ണിഹ ।। ൩൫൦.

വാക്കും മനസ്സും, വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം, വാക്ക് മൃദുവാണ്, അതിന്റെ ശരീരവും; അത് മുറിക്കുന്നു, അത് സഞ്ചരിക്കുന്നു, 'കൃങ്ങാസ്തേ', 'സുഗണ്ണിഹ'.

ഭവാംശ്ചരന് ഭവാംശ്ഛാത്രോ ഭവാംഷ്ടീകാ ഭവാംഷ്ഠകഃ । ഭവാംസ്തീര്ഥം ഭവാംസ്ഥേയാത് ഭവാംല്ലേഖാ ഭവാഞ്ജയഃ ।। ൩൫൦.

'ഭവാംശ്ചരൻ', 'ഭവാംശ്ചാത്രോ', 'ഭവാംഷ്ടികാ', 'ഭവാംഷ്ടകഃ', 'ഭവാംസ്തീർഥം', 'ഭവാംസ്ഥേയാത്', 'ഭവാംലേഖാ', 'ഭവാഞ്ജയഃ'.

ഭവാഞ്ഛേതേ ഭവാഞ്ച്‌ശേതേ ഭവാഞ്‌ശേതേ ഭവാണ്ഡീനഃ । ത്വമ്ഭര്ത്താ ത്വങ്കരോഷ്യാദിഃ സന്ധിര്ജ്ഞയോ വിസര്ഗജഃ ।। ൩൫൦.

'ഭവാഞ്ചേതേ', 'ഭവാഞ്ച്ശേതേ', 'ഭവാംശേതേ', 'ഭവാണ്ഡീനഃ'; നീ രക്ഷകൻ, നീ പ്രവർത്തകൻ, തുടങ്ങിയവ; സംധി അറിയപ്പെടുന്നത് വിസർഗത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നതാണ്.

കശ്ഛിന്ദ്യാത് കശ്ചരേത് കഷ്ടഃ കഷ്ഠഃ കസ്ഥശ്ച കശ്ചലേത് । ക ഖനേത് ക കരോതി സ്മ ക " പഠേത് " ഫലേത വാ ।। ൩൫൦.

ആർക്കെങ്കിലും വെട്ടാം, പ്രവർത്തിക്കാം, 'കഷ്ടഃ', 'കഷ്ടഹ്', 'കസ്ഥശ്ച', ആരെങ്കിലും സഞ്ചരിക്കാം; ആരെങ്കിലും കുഴിക്കാം, പ്രവർത്തിക്കാം, വായിക്കാം, ഫലം ലഭിക്കാം.

കശ്ശ്വശുരഃ കഃ ശ്വശുരഃ കസ്സാവരഃ കഃ സാവരഃ । കഃ ഫലേത കഃ ശയിതാ കോഽത്ര യോധഃ ക ഉത്തമഃ ।। ൩൫൦.

'കശ്ശ്വശുരഃ', 'കഃ ശ്വശുരഃ', 'കസ്സാവരഃ', 'കഃ സാവരഃ'; ആരാണ് ഫലം കൊടുക്കുന്നത്, ആരാണ് കിടക്കുന്നത്, ഇവിടെ ആരാണ് യോദ്ധാവ്, ആരാണ് ഉത്തമൻ.

ദേവാ ഏതേ ഭോ ഇഹ സോദരാ യാന്തി ഭഗോ വ്രജ । സുപൂഃ സുദൂരാത്രിരത്ര വായുര്യാതി പുനര്ന ഹി ।। ൩൫൦.

ഇവരാണ് ദേവന്മാർ, സഖാവേ, ഇവിടെ സഹോദരങ്ങൾ പോകുന്നു, ഭാഗ്യം പോകുന്നു, നീ പോവുക; 'സുപൂഃ', 'സുദൂരാത്രിർ', ഇവിടെ, കാറ്റ് പോകുന്നു, പക്ഷേ വീണ്ടും വരില്ല.

പുനരേതി സ യാതീഹ ഏഷ യാതി ക ഈശ്വരഃ । ജ്യോതീരൂപം തവച്ഛത്രം മ്ലേച്ഛധീശ്ഛിദ്രമച്ഛിദത് ।। ൩൫൦.

അവൻ വീണ്ടും വരുന്നു, ഇവിടേക്ക് പോകുന്നു, ഈയാൾ പോകുന്നു, ആരാണ് ഈശ്വരൻ; നിന്റെ കുട അഗ്നിരൂപമാണ്, വിദേശാധിപൻ ദ്വാരം തുളച്ചു.

സ്കന്ദ ഉവാച വിഭക്തിസിദ്ധരൂപഞ്ച കാത്യായന വദാമി തേ । ദ്വേ വിഭക്തീ സുപ്തിങശ്ച സുപഃ സപ്ത വിഭക്തയഃ ।। ൩൫൧.

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: കാത്യായനാ, ഞാൻ വാക്യത്തിന്റെ വിഭക്തികളുടെ സ്വഭാവം പറയുന്നു; വിഭക്തികൾ രണ്ടു തരമുണ്ട്, 'സുപ്തിങ്' എന്നും 'സുപ്' എന്നും, ഏഴു വിഭക്തികൾ.

സു ഔജസിതി പ്രഥമാ അമൌട്‌ശസോ ദ്വിതീയാ । ടാഭ്യാം ബിസിതി തൃതീയാ ങഭ്യാംഭ്യസശ്ചതുര്ഥ്യപി ।। ൩൫൧.

'സു', 'ഔജസ്', 'ഇതി' എന്നിവ ഒന്നാം വിഭക്തി; 'അമൗട്‌ശസോ' രണ്ടാം വിഭക്തി; 'ടാഭ്യാം', 'ബിസിതി' മൂന്നാം വിഭക്തി; 'ങഭ്യാം', 'ഭ്യാസ' നാലാം വിഭക്തിയും.

ങസിഭ്യാംഭ്യസഃ പഞ്ചമീ സ്യാത്ങസോസാമിതി ഷഷ്ഠ്യപി । ങിഓസ്തുബിതി സപ്തമീ സ്യാത് സ്യുഃ പ്രാതിപദികാത്പരാഃ ।। ൩൫൧.

പഞ്ചമി എന്നത് 'ങസി'യും 'ഭ്യസ്'ഉം ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്നു; ഷഷ്ഠി എന്നത് 'ങസ്'ഉം 'ആം'ഉം ചേർത്ത് ഉണ്ടാകും; സപ്തമി 'ങി'യും 'സു'വുമാണ്. ഇവയെല്ലാം നാമപദത്തിന്റെ ശേഷം വരുന്നു.

ദ്വിവിധം പ്രാതിപദികം ഹ്യജന്തഞ്ച ഹലന്തകം । പ്രത്യേകം ത്രിവിധം തത് സ്യാത് പുമാംസ്ത്രീ ച നപുംസകം ।। ൩൫൧.

നാമപദം രണ്ട് വിധമാണ്: സ്വരംകൊണ്ടു അവസാനിക്കുന്നതും വ്യഞ്ജനംകൊണ്ടു അവസാനിക്കുന്നതും. ഇവയിൽ ഓരോന്നും പുരുഷം, സ്ത്രീ, നപുംസകം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വകയുണ്ട്.