അഗ്നിപുരാണമ്

പ്രഗൃഹ്യോ ഗൃഹ്യതേ നൈവ ക്ഷതം വിഗതസന്ധിനാ । കഷ്ടപാഠാദ്വിസന്ധിത്വം ദുര്വ്വചാദൌ ന ദുര്ഭഗമ് ।। ൩൪൭.

എടുക്കേണ്ടത് എടുക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ, ബന്ധം തകരുന്നു; കഠിനമായ വായനയിൽ ബന്ധം തകരാം, പക്ഷേ ദുഷ്കരമായ ഭാഗങ്ങളിൽ അത് വലിയ പിഴവായി കണക്കാക്കുന്നില്ല.

അനുപ്രാസേ പദാവൃത്തിര്വ്യസ്തസമ്ബന്ധതാ ശുഭാ । നാര്ഥസംഗ്രഹണേ ദോഷോ വ്യുത്ക്രമാദ്യൈര്ന്ന ലിപ്യതേ ।। ൩൪൭.

അനുപ്രാസത്തിൽ വാക്ക് ആവർത്തിക്കലും ബന്ധം തെറ്റിപ്പോകലും നല്ലതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്; അർത്ഥം പിടിക്കാനാവാത്തതും ക്രമക്കേടും പോലുള്ളവയും പിഴവല്ല.

വിഭക്തിസംജ്ഞാലിങ്ഗാനാം യത്രോദ്വേഗോ ന ധീമതാം । സംഖ്യായാസ്തത്ര ഭിന്നത്വമുപ്മാനോപമേയയോഃ ।। ൩൪൭.

വ്യാകരണത്തിലെ വിഭാഗം, ലിംഗം, സംഖ്യ എന്നിവയിൽ പണ്ഡിതർക്ക് അസ്വസ്ഥതയില്ലെങ്കിൽ, ഉപമയും ഉപമ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പിഴവല്ല.

അനേകസ്യ തഥൈകേന ബഹൂനാം ബഹുഭിഃ ശുഭാ । കവീനാം സമുദാചാരഃ സമയോ നാമ ഗീയതേ ।। ൩൪൭.

കവികള്‍ പലപ്പോഴും ഒരാളെ പലരായി കാണിക്കാറുണ്ട്, ചിലപ്പോള്‍ പലരെ ഒരാളായി, അല്ലെങ്കില്‍ പലരെ പലരായും. ഈ രീതിയെയാണ് സാധാരണയായി രീതി എന്നുപറയുന്നത്.

സാമാന്യശ്ച വിശിഷ്ടശ്ച ധര്മ്മവദ്ഭവതി ദ്വിധാ । സിദ്ധസൈദ്ധാന്തികാനാഞ്ച കവീനാഞ്ചാവിവാദതഃ ।। ൩൪൭.

രീതി രണ്ട് വിധമാണ് — പൊതുവായതും പ്രത്യേകമായതും. ഇത് ധര്‍മം പാലിക്കുന്നവര്‍ക്കും, നിശ്ചിത സിദ്ധാന്തമുള്ളവരും കവികളും തമ്മില്‍ യാതൊരു തര്‍ക്കവും കൂടാതെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

യഃ പ്രസിധ്യതി സാമാന്യ ഇത്യസൌ സമയോ മതഃ । സര്വ്വേ സിദ്ധാന്തികാ യേന സഞ്ചരന്തി നിരത്യയം ।। ൩൪൭.

ഏതൊക്കെ പൊതുവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു അതാണ് പൊതുവായ രീതി എന്ന് പറയുന്നത്. എല്ലാ സിദ്ധാന്തജ്ഞരും അതനുസരിച്ച് തെറ്റില്ലാതെ നടക്കുന്നു.

കിയന്ത ഏവ വാ യേന സാമാന്യസ്തേന സ ദ്വിധാ । ഛേദസിദ്ധാന്തതോഽന്യഃ സ്യാത് കേഷാഞ്ചിദ്‌ ഭ്രാന്തിതോ യഥാ ।। ൩൪൭.

ചിലര്‍ മാത്രം അംഗീകരിക്കുന്നതിനെ പ്രത്യേക രീതി എന്നു പറയുന്നു. അത് സാധാരണ സിദ്ധാന്തത്തില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്, ചിലര്‍ക്കത് തെറ്റിദ്ധാരണ മൂലമാണ്.

തര്കജ്ഞാനാം മുനേഃ കസ്യ കസ്യചിത് ക്ഷണഭങ്ഗികാ । ഭൂതചൈതന്യതാ കസ്യ ജ്ഞാനസ്യ സുപ്രകാശതാ ।। ൩൪൭.

തര്‍ക്കജ്ഞരായ ചില മുനികള്‍ ക്ഷണികത്വം എന്ന സിദ്ധാന്തം സ്വീകരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര്‍ക്ക് ഭൂതങ്ങളില്‍ തന്നെ ചൈതന്യമുണ്ട്; മറ്റുചിലര്‍ക്ക് ജ്ഞാനം സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതാണെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്.

പ്രജ്ഞാതസ്ഥൂലതാശബപ്ദാനേകാന്തത്വം തഥാര്ഹതഃ । ശൈവവൈഷ്ണവശാക്തേയസൌരസിദ്ധാന്തിനാം മതിഃ ।। ൩൪൭.

അര്‍ഹന്മാര്‍ ഭൗതികത്വത്തിന് പലപേരുകളുണ്ടെന്നു പറയുന്നു; ശൈവരും വൈഷ്ണവരും ശാക്തരും സൗരരും ഓരോരുത്തര്‍ക്കും തങ്ങളുടെ തന്നെ സിദ്ധാന്തങ്ങളുണ്ട്.

ജഗതഃ കാരണം ബ്രഹ്മ സാങ്‌ഖ്യാനാം സപ്രധാനകം । അസ്മിന് സരസ്വതീലോകേ സഞ്ചരന്തഃ പരസ്പരമ് ।। ൩൪൭.

സാംഖ്യന്മാര്‍ക്ക് ലോകത്തിന്റെ കാരണമായത് ബ്രഹ്മവും പ്രധാനവും കൂടിയാണ്. ഈ വിജ്ഞാനലോകത്ത് എല്ലാവരും പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമായ അഭിപ്രായങ്ങളോടെയാണ് നടക്കുന്നത്.

ബധ്നന്തി വ്യതിപശ്യന്തോ യദ്വിശിഷ്ടഃ സ ഉച്യതേ । പരിഗ്രഹാദപ്യസതാം സതാമേവാപരിഗ്രഹാത് ।। ൩൪൭.

അവര്‍ പരസ്പരം വ്യത്യാസം കാണിച്ച് തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായത് അതാണ് എന്നുപറയപ്പെടുന്നു, സത്യം സ്വീകരിച്ചാലും അല്ലാതെയായാലും.

ഭിദ്യമാനസ്യ തസ്യായം ദ്വൈവിധ്യമുപഗീയതേ । പ്രത്യജ്ഞാദിപ്രമാണൈര്യദ്ബാധിതം തദസദ്വിദുഃ ।। ൩൪൭.

ഈ രീതി വിഭജിക്കപ്പെടുമ്പോള്‍ ഈ രണ്ട് തരവും പറയപ്പെടുന്നു. നേരിട്ട് അറിവ് പോലുള്ള പ്രധാനമായ തെളിവുകള്‍ കൊണ്ട് നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നത് അസത്യമാണെന്ന് കരുതുന്നു.

കവിഭിസ്തത് പ്രതിഗ്രാഹ്യം ജ്ഞാനസ്യ ദ്യോതമാനതാ । യദേവാര്ഥക്രിയാകാരി തദേവ പരമാര്ഥസത് ।। ൩൪൭.

കവികള്‍ ജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വയം പ്രകാശം സ്വീകരിക്കണം. യഥാര്‍ത്ഥ ഫലമുണ്ടാക്കുന്നതാണ് പരമാര്‍ത്ഥ സത്യം.

അജ്ഞാനാജ്ജ്ഞാനതസ്ത്വേകം ബ്രഹ്മൈവ പരമാര്ഥസത് । വിഷ്ണുഃ സ്വര്ഗാദിഹേതുഃ സ ശബ്ദാലങ്കാരരൂപവാന് ।। ൩൪൭.

അറിയാതെ ആയാലും അറിഞ്ഞ് ആയാലും, ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ് പരമാര്‍ത്ഥ സത്യം. വിഷ്ണു സ്വര്‍ഗ്ഗാദികളുടെ കാരണമാണ്, അവന്‍ വാക്കിന്റെ അലങ്കാരരൂപനുമാണ്.

അപരാ ച പരാ വിദ്യാ താം ജ്ഞാത്വാ മുച്യതേ ഭവാത് ।। ൩൪൭.

അറിയലും ഉന്നതമായ അറിവും ഇരുണ്ടുണ്ട്; അതറിയുമ്പോള്‍ മനുഷ്യന്‍ ജന്മമരണചക്രത്തില്‍ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

അഗ്നിരുവാച ഏകാക്ഷരാഭിധാനഞ്ച മാതൃകാന്തം വദാമി തേ । അ വിഷ്ണുഃ പ്രതിഷേധഃ സ്യാദാ പിതാമഹവാക്യയോഃ ।। ൩൪൮.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: അക്ഷരമാലയുടെ അവസാനം വരെ ഓരോ അക്ഷരത്തിന്റെയും അര്‍ത്ഥം ഞാന്‍ പറയാം. 'അ' വിഷ്ണുവാണ്; സ്രഷ്ടാവിന്റെ വാക്കുകളില്‍ 'അ' നിഷേധം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

സീമായാമഥാവ്യയം ആ ഭവേത്സംക്രോധപീഡയോ । ഇഃ കാമേ രതിലക്ഷ്മ്യോരീ ഉഃ ശിവേ രക്ഷകാദ്യ ഊഃ ।। ൩൪൮.

'ആ' അതിരില്‍ അക്ഷയം, കോപത്തില്‍ ഉണ്ടാകുന്ന ദു:ഖവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; 'ഇ' ആഗ്രഹത്തെയും രതിയുടെയും ലക്ഷ്മിയുടെയും അടയാളങ്ങളെയും; 'ഈ' ശിവനെയും രക്ഷകനെയും; 'ഊ' അതുപോലെയാണ്.

ഋ ശബ്ദേ ചാദിതൌ ഋൄസ്യാത് ലൃ ലൄ തേ വൈ [https://puranastudy.freeoda.com/pur_index14/diti.htm ദിതൌ] ഗുഹേ । ഏ ദേവീ ഐ യോഗിനീ സ്യാദോ ബ്രഹ്മാ ഔ മഹേശ്വരഃ ।। ൩൪൮.

'ഋ', 'ഋഋ' ശബ്ദത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും; 'ഌ', 'ഌഌ' ഗുഹയിലും; 'എ' ദേവിയെയും, 'ഐ' യോഗിനിയെയും; 'ഒ' ബ്രഹ്മാവിനെയും, 'ഔ' മഹേശ്വരനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

അങ്കാമഃ അഃ പ്രശസ്തഃ സ്യാത് കോ ബ്രഹ്മാദൌ കു കുത്സിതേ । ഖം ശൂന്യേന്ദ്രിയം ഖങ്ഗോ ഗന്ധര്വ്വേ ച വിനായകേ ।। ൩൪൮.

'അം' ആഗ്രഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, 'അഃ' പ്രശംസനീയമാണ്; 'ക' ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആരംഭത്തെയും, 'കു' നിന്ദ്യമായതെയും; 'ഖ' ശൂന്യത്തെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും; 'ഖങ' വാളിനെയും, ഗന്ധര്‍വ്വനെയും വിനായകനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഗങ്ഗീതേ ഗോ ഗായനേ സ്യാദ് ഘോ ഘണ്ടാ കിങ്കിണീമുഖേ । താड़നേ ങ്ശ്ച വിഷയേസ്പൃഹായാഞ്ചൈവ ഭൈരവേ ।। ൩൪൮.

'ഗ' ഗംഗയെ, 'ഗി' ഗാനം, 'ഘ' ഘണ്ടയുടെ ശബ്ദം, 'ങ' കടന്നു പോകലിനെയും, വിഷയങ്ങളില്‍ ആഗ്രഹത്തെയും, ഭൈരവനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ചോ ദുര്ജനേ നിര്മ്മലേ ഛശ്ഛേദേ ജിര്ജ്ജയനേ തഥാ । ജം ഗീതേ ജ്ഞഃ പ്രശസ്തേ സ്യാദ് ബലേ ഞോ ഗായനേ ച ടഃ ।। ൩൪൮.

'ച' ദുഷ്ടനെ, 'ചി' നിർമ്മലത്വം, 'ഛ' ചേദനം, 'ഛി' ജയത്തെയും; 'ജം' ഗാനം, 'ജ്ഞ' പ്രശംസ, 'ട' ബലം, 'ഞ' ഗാനം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഠശ്ചന്ദ്രമണ്ഡലേ ശൂന്യേ ശിവേ ചോദ്ബന്ധനേ മതഃ । ഡശ്ച രുദ്രേ ധ്വനൌ ത്രാസേ ഢക്കായാം ഢോ ധ്വനൌ മതഃ ।। ൩൪൮.

ഠ എന്നത് ചന്ദ്രന്റെ വട്ടത്തിൽ ശൂന്യതയും ശിവന്റെ ബന്ധനത്തിലും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഡ എന്നത് രുദ്രനെയും, ശബ്ദത്തെയും, ഭയത്തെയും, ഢക്ക എന്ന വാദ്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഢ എന്നത് ശബ്ദം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ണോ നിഷ്കര്ഷേ നിശ്ചയേ ച തശ്ചൌരേ ക്രോഡപുച്ഛകേ । ഭക്ഷണേ ഥശ്ഛേദനേ ദോ ധാരണേ ശോഭനേ മതഃ ।। ൩൪൮.

ണ എന്നത് പുറത്തെടുക്കലിലും ഉറപ്പിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ട എന്നത് കള്ളനെയും മൂങ്ങയുടെ വാലിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ത എന്നത് ഭക്ഷണത്തിലും, ഥ എന്നത് മുറിക്കുന്നതിലും, ദ എന്നത് പിടിച്ചിടലിലും ഭംഗിയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ധോ ധാതരി ച ധൂസ്തൂരേ നോ വൃന്ദേ സുഗതേ തഥാ । പ ഉപവനേ വിഖ്യാതഃ ഫശ്ച ഝഞ്ഝാനിലേ മതഃ ।। ൩൪൮.

ധ എന്നത് താങ്ങുന്നവനെയും ധൂസ്തൂര എന്ന ചെടിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന എന്നത് കൂട്ടത്തെയും നല്ല സഞ്ചാരത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ എന്നത് തോട്ടത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഫ എന്നത് കാറ്റ് കൊള്ളുമ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

ഫുഃ ഫുത്കാരേ നിഷ്ഫലേ ച വിഃ പക്ഷീ ഭഞ്ച താരകേ । മാ ശ്രീര്മ്മാനഞ്ച മാതാ സ്യാദ്യാഗേ യോ യാതൃവീരണേ ।। ൩൪൮.

ഫു എന്നത് ഊതലിലും ഫലമില്ലായ്മയിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. വി പക്ഷിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഭഞ് എന്നത് നക്ഷത്രത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മ എന്നത് ഐശ്വര്യത്തെയും മാനത്തെയും അമ്മയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. യ യാഗത്തിലും യാത്രക്കാരിൽ ധീരനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

രോ വഹ്നൌ ച ലഃ ശക്രേ ച ലോ വിധാതരി ഈരിതഃ । വിശ്ലേഷണേ വോ വരുണേ ശയനേ ശശ്ച ശം സുഖേ ।। ൩൪൮.

ര അഗ്നിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ല ഇന്ദ്രനെയും, ലോ സ്രഷ്ടാവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വേർതിരിവിൽ വോ, വരുണനിലും കിടക്കുന്നതിലും ശ എന്നത് സന്തോഷത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഷഃ ശ്രേഷ്ഠേ സഃ പരോക്ഷേ ച സാ ലക്ഷ്മീഃ സം കചേ മതഃ । ധാരണേ ഹസ്തഥാ രുദ്രേ ക്ഷഃ ക്ഷത്ത്ത്രേ ചാക്ഷരേ മതഃ ।। ൩൪൮.

ഷ എന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമായതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സ അദൃശ്യമായതിലും, സാ ലക്ഷ്മിയെയും, സം മുടിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ധ പിടിച്ചിടലിലും രുദ്രനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ക്ഷ ക്ഷത്രിയനെയും അക്ഷരത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ക്ഷോ നൃസിംഹേ ഹരൌ തദ്വത് ക്ഷേത്രപാലകയോരപി । മന്ത്ര ഏകാക്ഷരോ ദേവോ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകഃ ।। ൩൪൮.

ക്ഷ എന്നത് നരസിംഹനെയും ഹരിയെയും, അതുപോലെ ക്ഷേത്രപാലകരെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഏകാക്ഷരമന്ത്രം ദൈവികമാണ്, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.

ഹൈഹയശിരസേ നമഃ സര്വ്വവിദ്യാപ്രദോ മനുഃ । അകാരാദ്യാസ്തഥാ മന്ത്രാ മാതൃകാമന്ത്ര ഉത്തമഃ ।। ൩൪൮.

ഹൈഹയരുടെ തലവനോട് നമസ്കാരം. ഈ മന്ത്രം എല്ലാ വിദ്യകളും നൽകുന്നു. അ തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങളും മാതൃകാമന്ത്രവും ഉത്തമമാണ്.