അഗ്നിപുരാണമ്

ഗൂढ़ാര്ഥതാ വിപര്യ്യസ്താര്ഥതാ സംശയിതാര്ഥതാ । അവിസ്പഷ്ടാര്ഥതാ ഭേദാസ്തത്ര ഗൂढ़ാര്ഥതേതി സാ ।। ൩൪൭.

മറഞ്ഞ അർത്ഥം, മറിച്ചുള്ള അർത്ഥം, സംശയമുള്ള അർത്ഥം, അസ്പഷ്ടമായ അർത്ഥം എന്നിങ്ങനെയാണ് വിഭജനം; അതിൽ ആദ്യത്തേത് മറഞ്ഞ അർത്ഥം തന്നെയാണ്.

യത്രാര്ഥോ ദുഃഖസംവേദ്യോ വിപര്യ്യസ്താര്ഥ്താ പുനഃ । വിവക്ഷിതാന്യശബ്ദാര്ഥപ്രതിപത്തിര്മലീമസാ ।। ൩൪൭.

എവിടെ അർത്ഥം ദു:ഖകരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു, അതാണ് മറഞ്ഞ അർത്ഥം; ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥം വാക്കുകൾ തെറ്റായി അറിയപ്പെടുമ്പോൾ അത് മറിച്ചുള്ള അർത്ഥം, അതിനാൽ അത് ശുദ്ധമല്ല.

അന്യാര്ഥത്വാസമര്ഥത്വേ ഏതാമേവോപസര്പതഃ । സന്ദിഹ്യമാനവാച്യത്വമാഹുഃ സംശയിതാര്ഥതാം ।। ൩൪൭.

ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥമല്ലാത്തതോ സാധ്യമല്ലാത്തതോ ആയപ്പോൾ, അതിനെ സമീപിക്കുമ്പോൾ സംശയമുള്ള അർത്ഥം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ദോഷത്വമനുബധ്നാതി സജ്ജനോദ്വേജനാദൃതേ । അസുഖോച്ചാര്യ്യമാണത്വം കഷ്ടത്വം സമയാച്യുതിഃ ।। ൩൪൭.

സജ്ജനന്മാരെ വിഷമിപ്പിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ ദോഷം ഉറപ്പിക്കപ്പെടൂ. ഉച്ചരിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതോ, സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്നതോ ദുർഗ്രഹ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു.

അസാമയിതതാ നേയാമേതാഞ്ച മുനയോ ജഗുഃ । ഗ്രാമ്യതാ തു ജഘന്യാര്ഥപ്രതിപത്തിഃ ശലീകൃതാ ।। ൩൪൭.

ഇതിനെ അസാമയികത എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം എന്ന് മുനികൾ പറഞ്ഞു. ഗ്രാമ്യത്വം എന്നത് താഴ്ന്ന അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ്, അതു ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.

വക്തവ്യഗ്രാമ്യവാച്യസ്യ വചനാത്സ്മരണാദപി । തദ്വാചകപദേനാഭിസാമ്യാദ്ഭവതി സാ ത്രിധാ ।। ൩൪൭.

പൊതു സ്ഥലത്ത് പറയരുതാത്തതിനെ കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയോ ഓർക്കുകയോ അതുമായി സാമ്യമുള്ള വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അത്തരത്തിലുള്ള പിഴവ് മൂന്നു വിധത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നു — വാക്കിലൂടെ, ഓർമ്മയിലൂടെ, അതേ അർത്ഥം വരുന്ന മറ്റൊരു വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട്.

ദോഷഃ സാധാരണഃ പ്രാതിസ്വികോഽര്ഥസ്യ സ തു ദ്വിധാ । അനേകഭാഗുപാലമ്ഭഃ സാധാരണ ഇതി സ്മൃതഃ ।। ൩൪൭.

പിഴവ് എന്നത് പൊതുവായതോ പ്രത്യേകമായതോ ആകാം; പലതിലേക്കും ബാധകമായ കുറ്റം പൊതുവായതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ക്രിയാകാരകയോര്ഭ്രംശോ വിസന്ധിഃ പുനരുക്തതാ । വ്യസ്തസമ്ബന്ധതാ ചേതി പഞ്ച സാധാരണാ മതാഃ ।। ൩൪൭.

നടപടി അല്ലെങ്കിൽ ചെയ്യുന്നവനെ ഒഴിവാക്കൽ, ബന്ധം തകരുക, ആവർത്തനം, ബന്ധം തെറ്റിപ്പോകൽ — ഇതു അഞ്ചു പൊതുവായ പിഴവുകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

അക്രിയത്വം ത്രിയാഭ്രംശോ ഭ്രഷ്ടകാരകതാ പുനഃ । സര്ത്ത്ര്യാദികാരകാഭാവോ വിസന്ധിഃ സന്ധിദൂഷണമ് ।। ൩൪൭.

നടപടി ഇല്ലായ്മ, മൂന്നു ഘടകങ്ങൾ ഒഴിവാക്കൽ, ചെയ്യുന്നവൻ ഇല്ലായ്മ, ചെയ്യുന്നവനും മറ്റും ഇല്ലാത്തത്, ബന്ധം തകരുക, ബന്ധം ദോഷം വരിക — ഇതെല്ലാം വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

വിഗതോ വാ വിരുദ്ധോ വാ സന്ധിഃ സ ഭവതി ദ്വിധാ । സന്ധേര്വ്വിരുദ്ധതാ കഷ്ടപാദാദര്ഥാന്തരാഗമാത് ।। ൩൪൭.

ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുകയോ വിരുദ്ധമാകുകയോ ചെയ്താൽ അതിന് രണ്ട് രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; ബന്ധം വിരുദ്ധമാകുന്നത് കഠിനമായ വായനയാലോ അർത്ഥം മാറിപ്പോകുന്നതിനാലോ സംഭവിക്കുന്നു.

പുനരുക്തത്വമാഭീക്ഷ്ണ്യാദഭിധാനം ദ്വിധൈവ തത് । അര്ഥാവൃത്തിഃ പദാവൃത്തിരര്ഥാവൃത്തിരപി ദ്വിധാ ।। ൩൪൭.

ആവർത്തനം എന്നത് പലതവണ പറയുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന് രണ്ട് വിധിയുണ്ട് — അർത്ഥം ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയോ വാക്ക് ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയോ. അർത്ഥം ആവർത്തിക്കുന്നത് വീണ്ടും രണ്ട് വിധിയുണ്ട്.

പ്രയുക്ത വരശബ്ദേന തഥാ ശബ്ദാന്തരേണ ച । നാവര്ത്തതേ പദാവൃത്തൌ വാച്യമാവര്ത്തതേ പദമ് ।। ൩൪൭.

ഒരു വാക്ക് വീണ്ടും അതേ വാക്കോ മറ്റൊരു വാക്കോ ഉപയോഗിച്ച് പറഞ്ഞാൽ, വാക്ക് ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു, അർത്ഥം ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

വ്യസ്തസമ്ബന്ധതാ സുഷ്ഠുസമ്ബന്ധോ വ്യവധാനതഃ । സമ്ബന്ധാന്തരനിര്ഭാഷാത് സമ്ബന്ധാന്തരജന്മനഃ ।। ൩൪൭.

ശരിയായ ബന്ധം മറ്റൊരു ബന്ധം ഇടയിൽ വരികയോ പുതിയ ബന്ധം ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താൽ, ബന്ധം തകരുന്നത് സംഭവിക്കുന്നു.

അഭാവേപി തയോരന്തര്വ്യവധാനാത്ത്ത്രിധൈവ സാ । അന്തരാ പദവാക്യാഭ്യാം പുനര്ദ്വിധാ ।। ൩൪൭.

അവ രണ്ടും ഇല്ലെങ്കിലും, ഇടയിൽ തടസ്സം വരുമ്പോൾ അതിന് മൂന്ന് വിധിയുണ്ട്; ആ തടസ്സം വാക്ക് കൊണ്ടോ വാക്യം കൊണ്ടോ വരാം.

വാച്യമര്ഥാര്ഥ്യമാനത്വാത്തദ്‌ദ്വിധാ പദവാക്യയോഃ । വ്യുത്പാദിതപൂര്വ്വവാച്യം വ്യുത്പാദ്യഞ്ചേതി ഭിദ്യതേ ।। ൩൪൭.

പറയേണ്ടത് ശരിയായി പ്രകടിപ്പിക്കപ്പെടാത്തത് വാക്കിലും വാക്യത്തിലും രണ്ട് വിധിയുണ്ട് — മുമ്പ് വിശദീകരിച്ചതും ഇനി വിശദീകരിക്കേണ്ടതും.

ഇഷ്ടവ്യാഘാതകാരിത്വം ഹേതോഃ സ്യാദസമര്ഥതാ । അസിദ്ധത്വം വിരുദ്ധത്വമനൈകാന്തികതാ തഥാ ।। ൩൪൭.

ഉദ്ദേശിച്ചതിന് വിരുദ്ധമായ ഫലം വരുത്തുന്ന കാരണമോ, തെളിയിക്കപ്പെടാത്തതോ, വിരുദ്ധമായതോ, നിർണയിക്കാനാവാത്തതോ ആകുമ്പോൾ കാരണമെന്നത് ഫലപ്രദമാകില്ല.

ഏവം സത്പ്രതിപക്ഷത്വം കാലാതീതത്വസങ്കരഃ । പക്ഷേ സപക്ഷേ നാസ്തിത്വം വിപക്ഷേഽസ്തിത്വമേവ തത് ।। ൩൪൭.

അതുപോലെ, ശരിയായ പ്രതിപക്ഷം, കാലം കലക്കുക, വിഷയത്തിലും സമാന വിഷയങ്ങളിലും ഇല്ലായ്മ, വിപരീതത്തിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുക — ഇതെല്ലാം വിവരിക്കുന്നു.

കാവ്യേഷു പരിഷദ്യാനാം ന ഭവേദപ്യരുന്തുദമ് । ഏകാദശനിരര്ഥത്വം ദുഷ്കരാദൌ ന ദുഷ്യതി ।। ൩൪൭.

കാവ്യങ്ങളിൽ പണ്ഡിതരുടെ സഭയിൽ, ചില പിഴവുകൾ പോലും തടസ്സമാകാറില്ല; പദാർത്ഥം ഇല്ലാത്തതിന്റെ പതിനൊന്നു വിധികൾ ദുഷ്കരമായ കൃതികളിൽ പിഴവല്ല.

ദുഃഖീകരോതി ദോഷജ്ഞാന് ഗൂഢാര്ഥത്വം ന ദുഷ്കരേ । ന ഗ്രാമ്യതോദ്വേഗകാരീ പ്രസിദ്ധേര്ല്ലോകശാസ്ത്രയോഃ ।। ൩൪൭.

ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്ന പിഴവ് തിരിച്ചറിയപ്പെടും, പക്ഷേ അർത്ഥം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, ഗ്രാമ്യമായതും, സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ, പിഴവല്ല.

ക്രിയാഭ്രംശേന ലക്ഷ്മാസ്തി ക്രിയാധ്യാഹാരയോഗതഃ । ഭ്രഷ്ടകാരകതാക്ഷേപബലാധ്യാഹൃതകാരകേ ।। ൩൪൭.

നടപടി ഒഴിവാകുമ്പോൾ, സൂചനയിലൂടെ അതു പൂരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ചെയ്യുന്നവൻ ഒഴിവാകുമ്പോൾ സൂചനയുടെ ശക്തിയാൽ അതു പൂരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ പ്രവർത്തി ഇല്ലായ്മയുടെ ലക്ഷണം കാണാം.

പ്രഗൃഹ്യോ ഗൃഹ്യതേ നൈവ ക്ഷതം വിഗതസന്ധിനാ । കഷ്ടപാഠാദ്വിസന്ധിത്വം ദുര്വ്വചാദൌ ന ദുര്ഭഗമ് ।। ൩൪൭.

എടുക്കേണ്ടത് എടുക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ, ബന്ധം തകരുന്നു; കഠിനമായ വായനയിൽ ബന്ധം തകരാം, പക്ഷേ ദുഷ്കരമായ ഭാഗങ്ങളിൽ അത് വലിയ പിഴവായി കണക്കാക്കുന്നില്ല.

അനുപ്രാസേ പദാവൃത്തിര്വ്യസ്തസമ്ബന്ധതാ ശുഭാ । നാര്ഥസംഗ്രഹണേ ദോഷോ വ്യുത്ക്രമാദ്യൈര്ന്ന ലിപ്യതേ ।। ൩൪൭.

അനുപ്രാസത്തിൽ വാക്ക് ആവർത്തിക്കലും ബന്ധം തെറ്റിപ്പോകലും നല്ലതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്; അർത്ഥം പിടിക്കാനാവാത്തതും ക്രമക്കേടും പോലുള്ളവയും പിഴവല്ല.

വിഭക്തിസംജ്ഞാലിങ്ഗാനാം യത്രോദ്വേഗോ ന ധീമതാം । സംഖ്യായാസ്തത്ര ഭിന്നത്വമുപ്മാനോപമേയയോഃ ।। ൩൪൭.

വ്യാകരണത്തിലെ വിഭാഗം, ലിംഗം, സംഖ്യ എന്നിവയിൽ പണ്ഡിതർക്ക് അസ്വസ്ഥതയില്ലെങ്കിൽ, ഉപമയും ഉപമ്യവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പിഴവല്ല.

അനേകസ്യ തഥൈകേന ബഹൂനാം ബഹുഭിഃ ശുഭാ । കവീനാം സമുദാചാരഃ സമയോ നാമ ഗീയതേ ।। ൩൪൭.

കവികള്‍ പലപ്പോഴും ഒരാളെ പലരായി കാണിക്കാറുണ്ട്, ചിലപ്പോള്‍ പലരെ ഒരാളായി, അല്ലെങ്കില്‍ പലരെ പലരായും. ഈ രീതിയെയാണ് സാധാരണയായി രീതി എന്നുപറയുന്നത്.

സാമാന്യശ്ച വിശിഷ്ടശ്ച ധര്മ്മവദ്ഭവതി ദ്വിധാ । സിദ്ധസൈദ്ധാന്തികാനാഞ്ച കവീനാഞ്ചാവിവാദതഃ ।। ൩൪൭.

രീതി രണ്ട് വിധമാണ് — പൊതുവായതും പ്രത്യേകമായതും. ഇത് ധര്‍മം പാലിക്കുന്നവര്‍ക്കും, നിശ്ചിത സിദ്ധാന്തമുള്ളവരും കവികളും തമ്മില്‍ യാതൊരു തര്‍ക്കവും കൂടാതെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

യഃ പ്രസിധ്യതി സാമാന്യ ഇത്യസൌ സമയോ മതഃ । സര്വ്വേ സിദ്ധാന്തികാ യേന സഞ്ചരന്തി നിരത്യയം ।। ൩൪൭.

ഏതൊക്കെ പൊതുവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു അതാണ് പൊതുവായ രീതി എന്ന് പറയുന്നത്. എല്ലാ സിദ്ധാന്തജ്ഞരും അതനുസരിച്ച് തെറ്റില്ലാതെ നടക്കുന്നു.

കിയന്ത ഏവ വാ യേന സാമാന്യസ്തേന സ ദ്വിധാ । ഛേദസിദ്ധാന്തതോഽന്യഃ സ്യാത് കേഷാഞ്ചിദ്‌ ഭ്രാന്തിതോ യഥാ ।। ൩൪൭.

ചിലര്‍ മാത്രം അംഗീകരിക്കുന്നതിനെ പ്രത്യേക രീതി എന്നു പറയുന്നു. അത് സാധാരണ സിദ്ധാന്തത്തില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്, ചിലര്‍ക്കത് തെറ്റിദ്ധാരണ മൂലമാണ്.

തര്കജ്ഞാനാം മുനേഃ കസ്യ കസ്യചിത് ക്ഷണഭങ്ഗികാ । ഭൂതചൈതന്യതാ കസ്യ ജ്ഞാനസ്യ സുപ്രകാശതാ ।। ൩൪൭.

തര്‍ക്കജ്ഞരായ ചില മുനികള്‍ ക്ഷണികത്വം എന്ന സിദ്ധാന്തം സ്വീകരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലര്‍ക്ക് ഭൂതങ്ങളില്‍ തന്നെ ചൈതന്യമുണ്ട്; മറ്റുചിലര്‍ക്ക് ജ്ഞാനം സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതാണെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്.

പ്രജ്ഞാതസ്ഥൂലതാശബപ്ദാനേകാന്തത്വം തഥാര്ഹതഃ । ശൈവവൈഷ്ണവശാക്തേയസൌരസിദ്ധാന്തിനാം മതിഃ ।। ൩൪൭.

അര്‍ഹന്മാര്‍ ഭൗതികത്വത്തിന് പലപേരുകളുണ്ടെന്നു പറയുന്നു; ശൈവരും വൈഷ്ണവരും ശാക്തരും സൗരരും ഓരോരുത്തര്‍ക്കും തങ്ങളുടെ തന്നെ സിദ്ധാന്തങ്ങളുണ്ട്.