അഗ്നിപുരാണമ്

അദാരുണേന ശബ്ദേന പ്രാശസത്യമുപവര്ണനം । ഉച്ചൈഃ പരിണതിഃ കാപി പാക ഇത്യഭിധീയതേ ।। ൩൪൬.

കഠിനമായ കാര്യങ്ങൾ സത്യമായി, എന്നാൽ മൃദുലമായ വാക്കുകളിൽ വിവരിക്കുന്നത് പാകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഉന്നതമായ രീതിയാണ്.

മൃദ്വീകാനാരികേലാമ്ബുപാകഭേദാച്ചതുവ്വിധഃ । ആദാവന്തേ ച സൌരസ്യം മൃദ്വീകാപാക ഏവ സഃ ।। ൩൪൬.

മുന്തിരി, തേങ്ങാവെള്ളം തുടങ്ങിയവ വേർതിരിച്ച് പാകം ചെയ്യുന്നതിൽ നാലു വിധം ഉണ്ട്. ആരംഭത്തിലും അവസാനം മധുരത്വം മുന്തിരിപ്പാകം പോലെയാണ്.

കാവ്യേച്ഛയാ വിശേഷോ യഃ സ രാഗ ഇതി ഗീയതേ । അബ്യാസോപഹിതഃ കാന്തിം സഹജാമപി വര്ത്തതേ ।। ൩൪൬.

കാവ്യശൈലിയിൽ നിന്നു വരുന്ന പ്രത്യേകത രാഗം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അഭ്യാസം കൂടുമ്പോൾ, അതു സ്വാഭാവികമായ സൗന്ദര്യത്തേയും വർദ്ധിപ്പിക്കും.

ഹാരിദ്രശ്ചൈവ കൌസുമ്ഭോ നീലീ രാഗശ്ച സ ത്രിധാ । വൈശേഷികഃ പരിജ്ഞേയോ യഃ സ്വലക്ഷണഗോചരഃ ।। ൩൪൬.

മഞ്ഞൾ, കുസുംബം, നീലി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള രാഗം ഉണ്ട്. ഓരോന്നും അതിന്റെ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടണം.

അഗ്നിരുവാച ഉദ്വേഗജനകോ ദോഷഃ സഭ്യാനാം സ ച സപ്തധാ । വക്തൃവാചകവാച്യാനാമേകദ്വിത്രിനിയോഗതഃ ।। ൩൪൭.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: പണ്ഡിതന്മാരെ വിഷമിപ്പിക്കുന്ന ദോഷം ഏഴു വിധമാണ്; വക്താവ്, വാചകം, അർത്ഥം എന്നിങ്ങനെ ഒന്ന്, രണ്ട്, മൂന്ന് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

തത്ര വക്താ കവിര്നാമ പ്രഥതേ സ ച ഭേദതഃ । സന്ദിഹാനോഽവിനീതഃ സന്നജ്ഞോ ജ്ഞാതാ ചതുര്വ്വിംധഃ ।। ൩൪൭.

ഇവിടെ വക്താവിനെ കവിയെന്ന് വിളിക്കുന്നു; അവൻ സംശയമുള്ളവൻ, അശിഷ്ടൻ, അജ്ഞാനി, ജ്ഞാനി എന്നിങ്ങനെ നാലു തരമുണ്ട്.

നിമിത്തപരിഭാഷാഭ്യാമര്ഥസംസ്പര്ശിവാചകമ് । തദ്‌ഭേദോ പദവാക്യേ ദ്വേ കഥിതം ലക്ഷണം ദ്വ്യോഃ ।। ൩൪൭.

കാരണം അല്ലെങ്കിൽ നിർവചനം കൊണ്ടു അർത്ഥം സ്പർശിക്കുന്ന വാചകം പദം, വാക്യം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതാണ് ഇവയുടെ ലക്ഷണം.

അസാധുത്വാപ്രയുക്തത്വേ ദ്വാവേവ പദനിഗ്രഹൌ । ശബ്ദശാസ്ത്രവിരുദ്ധത്വമസാധുത്വം വിദുര്ബുധാഃ ।। ൩൪൭.

അശുദ്ധതയും അപ്രചാരിതത്വവും പദത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ മാത്രമാണ്. വ്യാകരണശാസ്ത്രത്തിന് വിരുദ്ധമായത് അശുദ്ധതയാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.

വ്യുത്പന്നൈരനിബദ്ധത്വമപ്രയുക്തത്വമുച്യതേ । ഛാന്ദസത്വമവിസ്പഷ്ടത്വഞ്ച കഷ്ടത്വമേവ ച ।। ൩൪൭.

പണ്ഡിതന്മാർ അംഗീകരിക്കാത്തത് അപ്രചാരിതത്വം എന്നാണ്. ഛന്ദസ്സിലുള്ളത്, അസ്പഷ്ടത, ദുർഗ്രഹ്യത്വം എന്നിവയും ഇതിലുണ്ട്.

തദസാമയികത്വഞ്ച ഗ്രാമ്യത്വഞ്ചേതി പഞ്ചധാ । ഛാന്ദസത്വം ന ഭാഷായാമവിസ്പഷ്ടമബോധതഃ ।। ൩൪൭.

ഇങ്ങനെ അസാമയികതയും ഗ്രാമ്യത്വവും ചേർത്ത് അഞ്ചു ദോഷങ്ങളാണ്. ഛന്ദസ്സിലുള്ളത് സാധാരണ ഭാഷയിൽ ഉപയോഗിക്കാറില്ല; അസ്പഷ്ടത മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ടാണ്.

ഗൂढ़ാര്ഥതാ വിപര്യ്യസ്താര്ഥതാ സംശയിതാര്ഥതാ । അവിസ്പഷ്ടാര്ഥതാ ഭേദാസ്തത്ര ഗൂढ़ാര്ഥതേതി സാ ।। ൩൪൭.

മറഞ്ഞ അർത്ഥം, മറിച്ചുള്ള അർത്ഥം, സംശയമുള്ള അർത്ഥം, അസ്പഷ്ടമായ അർത്ഥം എന്നിങ്ങനെയാണ് വിഭജനം; അതിൽ ആദ്യത്തേത് മറഞ്ഞ അർത്ഥം തന്നെയാണ്.

യത്രാര്ഥോ ദുഃഖസംവേദ്യോ വിപര്യ്യസ്താര്ഥ്താ പുനഃ । വിവക്ഷിതാന്യശബ്ദാര്ഥപ്രതിപത്തിര്മലീമസാ ।। ൩൪൭.

എവിടെ അർത്ഥം ദു:ഖകരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു, അതാണ് മറഞ്ഞ അർത്ഥം; ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥം വാക്കുകൾ തെറ്റായി അറിയപ്പെടുമ്പോൾ അത് മറിച്ചുള്ള അർത്ഥം, അതിനാൽ അത് ശുദ്ധമല്ല.

അന്യാര്ഥത്വാസമര്ഥത്വേ ഏതാമേവോപസര്പതഃ । സന്ദിഹ്യമാനവാച്യത്വമാഹുഃ സംശയിതാര്ഥതാം ।। ൩൪൭.

ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥമല്ലാത്തതോ സാധ്യമല്ലാത്തതോ ആയപ്പോൾ, അതിനെ സമീപിക്കുമ്പോൾ സംശയമുള്ള അർത്ഥം എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ദോഷത്വമനുബധ്നാതി സജ്ജനോദ്വേജനാദൃതേ । അസുഖോച്ചാര്യ്യമാണത്വം കഷ്ടത്വം സമയാച്യുതിഃ ।। ൩൪൭.

സജ്ജനന്മാരെ വിഷമിപ്പിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ ദോഷം ഉറപ്പിക്കപ്പെടൂ. ഉച്ചരിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതോ, സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്നതോ ദുർഗ്രഹ്യമാണെന്ന് പറയുന്നു.

അസാമയിതതാ നേയാമേതാഞ്ച മുനയോ ജഗുഃ । ഗ്രാമ്യതാ തു ജഘന്യാര്ഥപ്രതിപത്തിഃ ശലീകൃതാ ।। ൩൪൭.

ഇതിനെ അസാമയികത എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം എന്ന് മുനികൾ പറഞ്ഞു. ഗ്രാമ്യത്വം എന്നത് താഴ്ന്ന അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ്, അതു ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.

വക്തവ്യഗ്രാമ്യവാച്യസ്യ വചനാത്സ്മരണാദപി । തദ്വാചകപദേനാഭിസാമ്യാദ്ഭവതി സാ ത്രിധാ ।। ൩൪൭.

പൊതു സ്ഥലത്ത് പറയരുതാത്തതിനെ കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയോ ഓർക്കുകയോ അതുമായി സാമ്യമുള്ള വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അത്തരത്തിലുള്ള പിഴവ് മൂന്നു വിധത്തിൽ സംഭവിക്കുന്നു — വാക്കിലൂടെ, ഓർമ്മയിലൂടെ, അതേ അർത്ഥം വരുന്ന മറ്റൊരു വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട്.

ദോഷഃ സാധാരണഃ പ്രാതിസ്വികോഽര്ഥസ്യ സ തു ദ്വിധാ । അനേകഭാഗുപാലമ്ഭഃ സാധാരണ ഇതി സ്മൃതഃ ।। ൩൪൭.

പിഴവ് എന്നത് പൊതുവായതോ പ്രത്യേകമായതോ ആകാം; പലതിലേക്കും ബാധകമായ കുറ്റം പൊതുവായതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ക്രിയാകാരകയോര്ഭ്രംശോ വിസന്ധിഃ പുനരുക്തതാ । വ്യസ്തസമ്ബന്ധതാ ചേതി പഞ്ച സാധാരണാ മതാഃ ।। ൩൪൭.

നടപടി അല്ലെങ്കിൽ ചെയ്യുന്നവനെ ഒഴിവാക്കൽ, ബന്ധം തകരുക, ആവർത്തനം, ബന്ധം തെറ്റിപ്പോകൽ — ഇതു അഞ്ചു പൊതുവായ പിഴവുകളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

അക്രിയത്വം ത്രിയാഭ്രംശോ ഭ്രഷ്ടകാരകതാ പുനഃ । സര്ത്ത്ര്യാദികാരകാഭാവോ വിസന്ധിഃ സന്ധിദൂഷണമ് ।। ൩൪൭.

നടപടി ഇല്ലായ്മ, മൂന്നു ഘടകങ്ങൾ ഒഴിവാക്കൽ, ചെയ്യുന്നവൻ ഇല്ലായ്മ, ചെയ്യുന്നവനും മറ്റും ഇല്ലാത്തത്, ബന്ധം തകരുക, ബന്ധം ദോഷം വരിക — ഇതെല്ലാം വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

വിഗതോ വാ വിരുദ്ധോ വാ സന്ധിഃ സ ഭവതി ദ്വിധാ । സന്ധേര്വ്വിരുദ്ധതാ കഷ്ടപാദാദര്ഥാന്തരാഗമാത് ।। ൩൪൭.

ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുകയോ വിരുദ്ധമാകുകയോ ചെയ്താൽ അതിന് രണ്ട് രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകും; ബന്ധം വിരുദ്ധമാകുന്നത് കഠിനമായ വായനയാലോ അർത്ഥം മാറിപ്പോകുന്നതിനാലോ സംഭവിക്കുന്നു.

പുനരുക്തത്വമാഭീക്ഷ്ണ്യാദഭിധാനം ദ്വിധൈവ തത് । അര്ഥാവൃത്തിഃ പദാവൃത്തിരര്ഥാവൃത്തിരപി ദ്വിധാ ।। ൩൪൭.

ആവർത്തനം എന്നത് പലതവണ പറയുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്നു; അതിന് രണ്ട് വിധിയുണ്ട് — അർത്ഥം ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയോ വാക്ക് ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയോ. അർത്ഥം ആവർത്തിക്കുന്നത് വീണ്ടും രണ്ട് വിധിയുണ്ട്.

പ്രയുക്ത വരശബ്ദേന തഥാ ശബ്ദാന്തരേണ ച । നാവര്ത്തതേ പദാവൃത്തൌ വാച്യമാവര്ത്തതേ പദമ് ।। ൩൪൭.

ഒരു വാക്ക് വീണ്ടും അതേ വാക്കോ മറ്റൊരു വാക്കോ ഉപയോഗിച്ച് പറഞ്ഞാൽ, വാക്ക് ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു, അർത്ഥം ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

വ്യസ്തസമ്ബന്ധതാ സുഷ്ഠുസമ്ബന്ധോ വ്യവധാനതഃ । സമ്ബന്ധാന്തരനിര്ഭാഷാത് സമ്ബന്ധാന്തരജന്മനഃ ।। ൩൪൭.

ശരിയായ ബന്ധം മറ്റൊരു ബന്ധം ഇടയിൽ വരികയോ പുതിയ ബന്ധം ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്താൽ, ബന്ധം തകരുന്നത് സംഭവിക്കുന്നു.

അഭാവേപി തയോരന്തര്വ്യവധാനാത്ത്ത്രിധൈവ സാ । അന്തരാ പദവാക്യാഭ്യാം പുനര്ദ്വിധാ ।। ൩൪൭.

അവ രണ്ടും ഇല്ലെങ്കിലും, ഇടയിൽ തടസ്സം വരുമ്പോൾ അതിന് മൂന്ന് വിധിയുണ്ട്; ആ തടസ്സം വാക്ക് കൊണ്ടോ വാക്യം കൊണ്ടോ വരാം.

വാച്യമര്ഥാര്ഥ്യമാനത്വാത്തദ്‌ദ്വിധാ പദവാക്യയോഃ । വ്യുത്പാദിതപൂര്വ്വവാച്യം വ്യുത്പാദ്യഞ്ചേതി ഭിദ്യതേ ।। ൩൪൭.

പറയേണ്ടത് ശരിയായി പ്രകടിപ്പിക്കപ്പെടാത്തത് വാക്കിലും വാക്യത്തിലും രണ്ട് വിധിയുണ്ട് — മുമ്പ് വിശദീകരിച്ചതും ഇനി വിശദീകരിക്കേണ്ടതും.

ഇഷ്ടവ്യാഘാതകാരിത്വം ഹേതോഃ സ്യാദസമര്ഥതാ । അസിദ്ധത്വം വിരുദ്ധത്വമനൈകാന്തികതാ തഥാ ।। ൩൪൭.

ഉദ്ദേശിച്ചതിന് വിരുദ്ധമായ ഫലം വരുത്തുന്ന കാരണമോ, തെളിയിക്കപ്പെടാത്തതോ, വിരുദ്ധമായതോ, നിർണയിക്കാനാവാത്തതോ ആകുമ്പോൾ കാരണമെന്നത് ഫലപ്രദമാകില്ല.

ഏവം സത്പ്രതിപക്ഷത്വം കാലാതീതത്വസങ്കരഃ । പക്ഷേ സപക്ഷേ നാസ്തിത്വം വിപക്ഷേഽസ്തിത്വമേവ തത് ।। ൩൪൭.

അതുപോലെ, ശരിയായ പ്രതിപക്ഷം, കാലം കലക്കുക, വിഷയത്തിലും സമാന വിഷയങ്ങളിലും ഇല്ലായ്മ, വിപരീതത്തിൽ ഉണ്ടായിരിക്കുക — ഇതെല്ലാം വിവരിക്കുന്നു.

കാവ്യേഷു പരിഷദ്യാനാം ന ഭവേദപ്യരുന്തുദമ് । ഏകാദശനിരര്ഥത്വം ദുഷ്കരാദൌ ന ദുഷ്യതി ।। ൩൪൭.

കാവ്യങ്ങളിൽ പണ്ഡിതരുടെ സഭയിൽ, ചില പിഴവുകൾ പോലും തടസ്സമാകാറില്ല; പദാർത്ഥം ഇല്ലാത്തതിന്റെ പതിനൊന്നു വിധികൾ ദുഷ്കരമായ കൃതികളിൽ പിഴവല്ല.

ദുഃഖീകരോതി ദോഷജ്ഞാന് ഗൂഢാര്ഥത്വം ന ദുഷ്കരേ । ന ഗ്രാമ്യതോദ്വേഗകാരീ പ്രസിദ്ധേര്ല്ലോകശാസ്ത്രയോഃ ।। ൩൪൭.

ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്ന പിഴവ് തിരിച്ചറിയപ്പെടും, പക്ഷേ അർത്ഥം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, ഗ്രാമ്യമായതും, സാധാരണ പ്രയോഗത്തിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ, പിഴവല്ല.