അഗ്നിപുരാണമ്

രജസാഗോഗഥോദ്രോണൌ ഗോഗൌ വൈ കേതുമത്യപി । ആഖ്യാനികീ തതജഗാഗഥോതതജഗാഗഥ ।। ൩൩൩.

രാജസാഗോഗഥയും ഉദ്രോണവും വൃത്തങ്ങളാണ്; ഗോഗാ എന്നത് കെതുമതിയായും അറിയപ്പെടുന്നു. ആഖ്യാനികി അതിനുശേഷം വരുന്നു, പിന്നെ ജഗാഗഥയും തതജഗാഗഥയും.

വിപരീതാഖ്യാനികീ ത്തൌ ജയഗാതൌ ജഗോഗഥ । സൌമലൌ ഗഥലഭഭാവൌ ഭവേദ്ധരിണവല്ലഭാ ।। ൩൩൩.

വിപരീതാഖ്യാനികി എന്നത് അതിന്റെ വിപരീത രൂപമാണ്; ജയഗാതൗയും ജഗോഗഥയും അതിന് ശേഷം വരുന്നു. സൗമലയും ഗഥലഭഭാവയും വൃത്തങ്ങളാണ്, ധരിണാവല്ലഭ എന്നതും അറിയണം.

ലൌവനൌഗാഥനജജാ യഃ സ്യാദപരക്രമം । പുഷ്പിതാ നനവയാനജജാവോഗഥോ രജൌ ।। ൩൩൩.

ലൗവനൗഗാഥയും നജജയും കൂടുതൽ പുരോഗതിയില്ലാത്തവയാണ്. പുഷ്പിതയും നനവയാനജജയും, രാജസ്സിൽ വോഗഥയും ഉണ്ട്.

വോജഥോ ജവജവാഗൌ മൂലേ പനമതീ ശിഖാ । അഷ്ടാവിംശതിനാഗാഭാ ത്രിശന്നാഗന്തതോ യുജി । ഖഞ്ജാ തദ്വിപരീതാ സ്യാത് സമവൃത്തം പ്രദര്ശ്യതേ ।। ൩൩൩.

വോജഥയും ജവജവാഗയും അടിത്തറയിൽ ഉണ്ട്, പനമതി മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇരുപത്തിയെട്ട് നാഗവൃത്തങ്ങളും, മുപ്പത്താറ് ചേർന്നവയും ഉണ്ട്. ഖഞ്ച എന്നത് അതിന്റെ വിപരീതമാണ്, സമവൃത്തവും കാണിക്കുന്നു.

അഗ്നിരുവാച യതിവിച്ഛേദ ഇത്യുക്തസ്തത്തന്മധ്യാന്തയൌ ഗണൌ । യൌസഃ കുമാരലാലിതാ തൌ ഗൌ ചിത്രപദാ സ്മൃതാ ।। ൩൩൪.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: യതിവിച്ഛേദം എന്നത് നടുവിലും അവസാനം രണ്ടുഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. കുമാരലാലിത എന്ന വൃത്തം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, ഗൗ എന്നത് ചിത്രപദ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

വിദ്യുന്മാലാ മമമാഗണൈര്ഭൂതഗണൈര്ഭവേത് । മാണവകാക്രീड़ിതകം വനൌ ഹലമുഖീ വസഃ ।। ൩൩൪.

വിദ്യുന്മാലാ മമമാഗണങ്ങളാൽ, ഭൂതഗണങ്ങളാലും രൂപംകൊള്ളുന്നു. മാനവക എന്നത് കളിയാട്ടം പോലുള്ളതാണ്, വനൗ ഹലമുഖിയാണ്, വസ എന്നതും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

സ്യാദ്ഭുജങ്ഗശിശുസൂതാനൌ മേഹനം മരുതം നനൌ। ഭവേച്ഛുദ്ധവിരാഡ്വൃത്തം പ്രതിപാദം സമൌ ജഗൌ ।। ൩൩൪.

ഭുജംഗശിശു, സൂതാനൗ എന്നിവ വൃത്തങ്ങളാണ്; മെഹനം മരുത് എന്നതും, നനൗ എന്നതും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമായ വിരാട് വൃത്തം ഉണ്ട്, പ്രതിപാദവും സമൗ ജഗൗവുമാണ്.

പണവോമലയോമഃ സ്യാജ്ജൌ ഗൌ മയൂരസാരിണീ । സത്താമഭസഗാ വൃത്തം ഭജതാദ്യുപരിസ്ഥിതാ ।। ൩൩൪.

പണവവും മലയോമഹ് എന്നതും വൃത്തങ്ങളാണ്; ജൗഗ Mayūrasāriṇī എന്നതും. സത്താമഭസഗാ എന്നത് ഒരു വൃത്തമാണ്, വൃത്തം ആദിയിൽ മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

രുക്മവതീ ഭസസഗാവിന്ദ്രാവജ്രാ തജൌ ജഗൌ । ജതൌ ജഗൌ ഗൂപപൂര്വ്വാവാദ്യന്താദ്യുപജാതയഃ ।। ൩൩൪.

രുക്മവതിയും ഭസസഗാ എന്നതും വൃത്തങ്ങളാണ്, ഇന്ദ്രവജ്രയും തജൗ ജഗൗവുമാണ്. ജതൗയും ജഗൗവുമും ഗൂപയുടെ മുമ്പിൽ വരുന്നു, ഉപജാതികൾ ഇവയിൽ ആരംഭിക്കുകയും അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ദോധകം ഭഗഭാഗൌ സ്യാത് ശാലിനീ മതഭാഗഗൌ । യതിഃ സമുദ്രാ ഋഷയഃ വാതോര്മ്മീ മഭതാഗഗൌ ।। ൩൩൪.

ദോധകം, ഭഗഭാഗൗ എന്നിവ വൃത്തങ്ങളാണ്; ശാലിനിയും മതഭാഗഗൗവുമാണ്. യതി സമുദ്രയാണ്, ഋഷയഃ വാതോർമിയാണ്, മഭതാഗഗൗ എന്നതും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

ചതുഃസ്വരാ സ്യാദ്‌ഭ്രമരീ വിലാസിതാ മഭൌനലൌ । സമുദ്രാ അഥ ഋഷയോ വനൌ ലൌഗൌ രഥോദ്ധതാ ।। ൩൩൪.

നാലക്ഷരങ്ങളുള്ളത് ഭ്രമരിയാണ്, വിലാസിതാ മഭൗനലൗ എന്നതും. സമുദ്രയും ഋഷയഃ വനൗവുമാണ്, ലൗഗൗ രഥോദ്ധതാ എന്നതും.

സാമതാധനഭാഗൌഗോവൃത്താനനസമാശ്ച സഃ । ശ്യേനീ വജവനാഗഃ സ്യാദ്രമ്യാ നപരഗാഗഗഃ ।। ൩൩൪.

സാമതാ, ധനഭാഗൗഗ, വൃത്താനനസമാ എന്നിവ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ശ്യേനീ വജവനാഗയാണ്, രമ്യാ നപരഗാഗഗയാണ്.

ജഗതീ വംശസ്ഥാ വൃത്തം ജതൌ ജാവഥ തൌ ജവൌ । ഇന്ദ്രവംശാ തോടകം സൈരചതുര്ഭിഃ പ്രതിപാദതഃ ।। ൩൩൪.

ജഗതീ വംശവൃത്തത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; വൃത്തം, ജതൗ, ജാവഥ എന്നിവ ജവൗവാണ്. ഇന്ദ്രവംശാ തോടകമാണ്, സൈര ചതുര്‍ഭിഃ പ്രതിപാദത്തിൽ ഉണ്ട്.

ഭവേദ്‌ദ്രുതവിലമ്ബിതാ നഭൌ ഭവാവഥൌ നലൌ । സ്യൌ ശ്രീപുഠോ വസുവേദാ ജലോഗതിജലൌ ജമൌ ।। ൩൩൪.

ദ്രുതവിലംബിതാ ഒരു വൃത്തമാണ്, നഭൗ, ഭവാവഥൗ, നലൗ എന്നിവയും. ശ്രീപുത, വസുവേദ, ജലോഗതി, ജലൗ, ജമൗ എന്നിവയും അറിയപ്പെടുന്നു.

ജസൌ വസര്വ്വവശ്ചാഥ തതം നനമരാഃ സ്മൃതം । കുശുമവിചിത്രാന്യൌ ദ്യൌ നൌ നൌ രൌ സ്യാച്ചലാമ്ബികാ ।। ൩൩൪.

ജസൗയും വസർവ്വവശും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു, തതം നനമരാ എന്നതും അറിയപ്പെടുന്നു. കുസുമവിചിത്രാ ഇരട്ടയാണ, ദ്യൗ, നൗ, റൗ എന്നിവ ചലാംബികയാണ്.

ഭുജങ്ഗപ്ര്യാതം ഥൈഃ സ്യാച്ചതുഭിഃ സ്രാഗ്വിനീഭവൈഃ । പ്രമിതാക്ഷരാ ഗജൌ സൌ കാന്തോത്പീड़ാ മതൌ സമൌ ।। ൩൩൪.

ഭുജംഗപ്രയാതം നാലു തൈ അക്ഷരങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്, ശ്രാഗ്വിനിയും അതുപോലെയാണ്. പ്രമിതാക്ഷരാ ഗജൗവാണ്, സൌ കാന്തു, ഉത്ഫീരാ മതൗ സമൗവാണ്.

വൈശ്വദേവീ മമയായാഃ പഞ്ചാങ്ഗാ നവമാലിനീ । നജൌ ഭയൌ പ്രതിപാദം ഗണാ യദി ജഗത്യപി ।। ൩൩൪.

വൈശ്വദേവി മമയായയുടേതാണ്, പഞ്ചാംഗാ നവമാലിനിയാണ്. നജൗയും ഭയൗയും ആദിയിൽ ഉണ്ട്, ഗണങ്ങൾ ജഗതിയിലും കാണാം.

പ്രഹര്ഷണീ മവജവാ ഗോപതിര്ബഹ്നിദിക്ഷു ച । രുചിരാ ജഭസജഗാ ച്ഛിന്നാ വേദൈര്ഗ്രഹൈഃ സ്മൃതാ ।। ൩൩൪.

പ്രഹർഷണീ, മവജവാ, ഗോപതി, ബഹ്നിദിക്ഷു എന്നിവയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. രുചിരാ, ജഭസജഗാ, ചിന്നാ എന്നിവ വേദങ്ങളുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും സ്വാധീനത്തിൽ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു.

മത്തമയൂരം മതയാ സഗൌ വേദഗ്രഹേ യതിഃ । ഗൌരീനലനസാഗഃ സ്യാദസമ്ബാധാ നതൌ നഗൌ ।। ൩൩൪.

മത്തമയൂരം, അതിനോടൊപ്പം മതയാ, സഗൗ എന്നിവയും വേദച്ഛന്ദസ്സുകൾ പ്രകാരം സ്ഥാപിതമാണ്. ഗൗരീ, നലനസാഗ, അസംബാധാ എന്നിവ പർവതങ്ങളുമായി ബന്ധമില്ല.

ഗോഗ ഇന്ദ്രിയനവകൌ നനൌ വസനഗാഃ സ്വരാഃ । സ്വരാശ്ചാപരാജിതാ സ്യാന്നനഭാനനഗാഃ സ്വരാഃ ।। ൩൩൪.

ഗോഗ, ഇന്ദ്രിയനവക, നനൗ, വസനഗാ എന്നിവ സ്വരങ്ങൾ ആണു. അപരാജിതയും നനഭാനനഗാ എന്നിങ്ങനെയും സ്വരങ്ങൾ ആണെന്ന് അറിയാം.

ദ്വിഃപ്രഹരണകലിതാ വസന്തതിലകാ നഭൌ । ജൌ ഗൌ സിംഹോന്നതാ സാ സ്യാന്മുനേരുദ്ധര്ഷണീ ച സാ ।। ൩൩൪.

ദ്വിഃപ്രഹരണകലിത, വസന്തതിലക, നഭൗ, ജൗ, ഗൗ, സിംഹോന്നതാ എന്നിവയും, മുനിയുടെ ഉദ്ധർഷണിയും ഈ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു.

ചന്ദ്രാവര്ത്താ നനൌ സോമാവര്ത്തര്തുനവകഃ സ്മൃതഃ । മണിഗുണനികരാ സൌ മാലിനൌ നൌ മയൌ യയഃ ।। ൩൩൪.

ചന്ദ്രാവർത്ത, നനൗ, സോമാവർത്ത എന്നിവയെ ഒമ്പതു ഋതുക്കളായി അറിയുന്നു. മണിഗുണനികര, സൌ, മാലിനൌ, നൌ, മയൌ, യയഃ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

യതിര്വസുസ്വരാ ഭൌ വൌ നതലമിത്രസഗ്രഹാഃ । ഋഷഭഗജവിലാസിതം ജ്ഞേയാ ശിഖരിണീ ജഗൌ ।। ൩൩൪.

യതിര്‍വസുസ്വര, ഭൌ, വൌ, നടലമിത്രസഗ്രഹാ എന്നിവ പറയപ്പെടുന്നു. ഋഷഭവും ഗജവുമായുള്ള കളിയിലൂടെ ശിഖരിണി എന്നത് അറിയപ്പെടുന്നു.

രസഭാലഭൃഗുരുദ്രാഃ പൃഥ്വീജസജസാ ജനൌ । ഗോവസുഗ്രഹവിച്ഛിന്നാ പിഹ്ഗലേനേരിതാ പുരാ ।। ൩൩൪.

രസഭാ, ലഭൃഗുരുദ്രാ, പൃഥ്വീജസജസാ, ജനൌ എന്നിവ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. ഗോവസുഗ്രഹവിച്ഛിന്ന എന്നത് പുരാതനകാലത്ത് പിംഗളൻ പ്രഖ്യാപിച്ചതാണ്.

വംശപത്രപതിതം സ്യാദ്‌ ഭവനാ ഭൌ നഗൌ സദിക് । ഹരിണീ നസമാരഃ സോ നഗൌ രസചതുഃസ്വരാഃ ।। ൩൩൪.

വംശപത്രപതിത എന്നത് കാണപ്പെടുന്നു. ഭവനാ, ഭൌ, നഗൌ, സദിക് എന്നിവ പറയപ്പെടുന്നു. ഹരിണി, നസമാര, നഗൌ എന്നിവ നാലു രസങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

മന്ദാക്രാന്താ നഭനതം തഗൌഗഛിരസസ്വരാഃ । കുസുമിതലതാ വേല്ലിതാ മതനാ യയയാഃ ശരാഃ ।। ൩൩൪.

മന്ദാക്രാന്ത, നഭനതം, ടഗൌഗ, ചിരസസ്വരാ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കുസുമിതലത, വെല്ലിതാ, മതനാ, യയയാഃ എന്നിവ അമ്പുകളാണ്.

രഥാഃ സ്വ്രാഃ പ്രതിരഥസസജാഃ സതതശ്ച ഗഃ । ശാര്ദൂലവിക്രീड़ിതം സ്യാദാദിത്യമുനയോ യതിഃ ।। ൩൩൪.

രഥങ്ങൾ സ്വരങ്ങളാണ്. പ്രതിരഥസസജാ എന്നും എല്ലായ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്നു. ശാർദൂലവിക്രീഡിതം, ആദിത്യ, മുനികൾ, യതി എന്നിവയും സ്ഥാപിതമാണ്.

കൃതിഃ സുവദനാ മോരോ ഭനയാ ഭനഗാഃ സുരാഃ । യതിര്മുനിരസാശ്ചാഥ ഇതി വൃത്തം ക്രമാത് സ്മൃതമ് ।। ൩൩൪.

കൃതി, സുവദനാ, മോരോ, ഭനയാ, ഭനഗാ, സുരാ എന്നിവ പറയപ്പെടുന്നു. യതി, മുനി, രസാ എന്നിവയാണ് ക്രമത്തിൽ വൃത്തങ്ങൾ.

സ്രഗ്ധ്രാ മരതാനോമോയപൌ ത്രിഃസപ്തകാ യതിഃ । സമുദ്രകം ഭരജാനോവനഗാ ദശഭാസ്കരാഃ ।। ൩൩൪.

സ്രഗ്ധ്രാ, മരതാ, നോമയ, പൌ എന്നിവ മൂന്നുഞ്ചു ഏഴായി അളവിലാണ്. സമുദ്രക, ഭരജാന, വനഗാ എന്നിവ പത്ത് ഭാസ്കരങ്ങൾ ആണു.