അഗ്നിപുരാണമ്

പാദസ്യാദ്യന്തു വക്രം സ്യാത് ശനൌ ന പ്രഥമാസ്മൃതൌ । ബാല്യമുശ്ചതുര്ഥാദ്വര്ണാത് പഥ്യാ വര്ണം യുജേയതഃ ।। ൩൩൨.

പാദത്തിന്റെ ആരംഭം വളഞ്ഞതായിരിക്കണം, പക്ഷേ ശന ചൊല്ലിൽ ആദ്യത്തെ അക്ഷരമല്ല; ബാല്യം നാലാമത്തെ അക്ഷരത്തിൽ നിന്നാണ്, പഥ്യമായ അക്ഷരം അതനുസരിച്ച് ചേർക്കണം.

വിപരീതപഥ്യാന്യാ സാച്ചപലാ വാ യുജസ്വനഃ । വിപുലായുഗ്നസപ്തമഃ സര്വ്വം തസ്യൈവ തസ്യ ച ।। ൩൩൨.

പഥ്യത്തിന് വിരുദ്ധമായ മറ്റൊരു രൂപം ചപലാ എന്നു പറയുന്നു; ഏഴാമത്തേത് വിപുലായുഗ്നം, എല്ലാം അതിലും ഇതിലും പെടുന്നു.

തൌന്തൌ വാ വിപുലാനേകാ ചക്രജാതിഃ സമീരിതാ । ഭവേന് പദചതുരൂദ്‌ര്ധ്വം ചതുര്വൃദ്ധ്യാ പദേഷു ച ।। ൩൩൨.

തൗന്തൗ അല്ലെങ്കിൽ പല വിപുലകൾ ചേർന്നത് ചക്രജാതി എന്നു പറയുന്നു; മുകളിൽ നാലു പാദങ്ങളും, ഓരോ പാദത്തിലും നാലു വർദ്ധനകളും ഉണ്ട്.

ഗുരുദ്വയാന്ത ആപീഡഃ പ്രത്യാപീഡോ ഗണാദികഃ । പ്രഥമസ്യ വിപര്യ്യാസേ മഞ്ജരീ ലവണീ ക്രമാത് ।। ൩൩൨.

രണ്ട് ഗുരു കൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നതിനെ ആപീഡം എന്നു പറയുന്നു; പ്രത്യാപീഡം ഗണപ്രകാരമാണ്; ഒന്നാമത്തെ തിരിച്ചു പിടിച്ചാൽ മഞ്ജരി, ലവണി എന്നിങ്ങനെ വരും.

ഭവേദമൃതധാരാഖ്യാ ഉദ്ധതാദ്യ്ചയതേഽധുനാ । ഏകതഃ സസജസാനഃ സ്യുര്ന സൌ ജോ ഗോഽഥ ഭൌനജൌ ।। ൩൩൨.

ഉയർത്തിയാൽ അമൃതധാര എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞതുപോലെ; ഒരു വശത്ത് സസജസാന, സൗ, ജോ, ഗോ, ഭൗനജ എന്നിവയില്ല.

നോഗോഽഥ സജസാ ഗോഗസ്തൃതീയചരണസ്യ ച । സൌരഭേ കേചനഭഗാ ലലിതഞ്ച നമൌ ജസൌ ।। ൩൩൨.

ഗോയും സസജസാ, ഗോഗയും മൂന്നാം പാദത്തിൽ ഇല്ല; സൌരഭത്തിൽ ചിലത് ഭഗാ, ലളിതയും നമൗ ജസൗ ആണ്.

ഉപസ്ഥിതം പ്രചുപിതം പ്രഥമാദ്യം സമൌ ജസൌ । ഗോഗഥാം മലജാ രോഗഃ സമോ നഗരജയാഃ പദേ ।। ൩൩൨.

ഉപസ്ഥിതവും പ്രചുപിതവും ആദ്യത്തേതാണ്, സമൗയും ജസൗയും; ഗോഗഥാ മലജാ, രോഗം സമം, നഗരജ പാദത്തിലും ഉണ്ട്.

വര്ദ്ധമാനം മലൌ സ്വൌ നസൌ അഥോ ഭോജോവ ഇരിതാ । ശുദ്ധവിരാड़ാര്ഷഭാഖ്യം വക്ഷ്യേ ചാര്ദ്ധസമന്തതഃ ।। ൩൩൨.

വർദ്ധമാനത്തിൽ മലൗ, സ്വൗ, നസൗ, അതുപോലെ ഭോജോവയും ഉണ്ട്; ശുദ്ധം, വീരം, ഋഷഭം എന്നിങ്ങനെ അർദ്ധസമാന്തതയും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

അഗ്നിരുവാച ഉപചിത്രകം സസമനാമഥഭോജഭഗാമയ । ദ്രൂതമധ്യാ തതഭഗാഗഥോനനജയാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൩൩൩.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഉപചിത്രകം സമനയോ അല്ലെങ്കിൽ ഭോജഭഗയോടോ കൂടിയതാണ്; ദ്രുതവും മധ്യവും ഭഗ, ഗാഥ, നനജയ എന്നിവയോടാണ് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.

വേഗവതീ സസമഗാ ഭഭഭഗോഗഥോ സ്മൃതാ । രുദ്രവിസ്താരസ്തോസഭഗാസമജാഗോഗഥാ സ്മൃതാ ।। ൩൩൩.

വേഗവതീ എന്ന വൃത്തം സമഭാഗങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്; ഭഭഭഗോഗഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. രുദ്രവിസ്താരവും തോഷഭഗാസമമായ ഭാഗങ്ങളുള്ളതാണ്, സമജാഗോഗഥയും അങ്ങനെ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നു.

രജസാഗോഗഥോദ്രോണൌ ഗോഗൌ വൈ കേതുമത്യപി । ആഖ്യാനികീ തതജഗാഗഥോതതജഗാഗഥ ।। ൩൩൩.

രാജസാഗോഗഥയും ഉദ്രോണവും വൃത്തങ്ങളാണ്; ഗോഗാ എന്നത് കെതുമതിയായും അറിയപ്പെടുന്നു. ആഖ്യാനികി അതിനുശേഷം വരുന്നു, പിന്നെ ജഗാഗഥയും തതജഗാഗഥയും.

വിപരീതാഖ്യാനികീ ത്തൌ ജയഗാതൌ ജഗോഗഥ । സൌമലൌ ഗഥലഭഭാവൌ ഭവേദ്ധരിണവല്ലഭാ ।। ൩൩൩.

വിപരീതാഖ്യാനികി എന്നത് അതിന്റെ വിപരീത രൂപമാണ്; ജയഗാതൗയും ജഗോഗഥയും അതിന് ശേഷം വരുന്നു. സൗമലയും ഗഥലഭഭാവയും വൃത്തങ്ങളാണ്, ധരിണാവല്ലഭ എന്നതും അറിയണം.

ലൌവനൌഗാഥനജജാ യഃ സ്യാദപരക്രമം । പുഷ്പിതാ നനവയാനജജാവോഗഥോ രജൌ ।। ൩൩൩.

ലൗവനൗഗാഥയും നജജയും കൂടുതൽ പുരോഗതിയില്ലാത്തവയാണ്. പുഷ്പിതയും നനവയാനജജയും, രാജസ്സിൽ വോഗഥയും ഉണ്ട്.

വോജഥോ ജവജവാഗൌ മൂലേ പനമതീ ശിഖാ । അഷ്ടാവിംശതിനാഗാഭാ ത്രിശന്നാഗന്തതോ യുജി । ഖഞ്ജാ തദ്വിപരീതാ സ്യാത് സമവൃത്തം പ്രദര്ശ്യതേ ।। ൩൩൩.

വോജഥയും ജവജവാഗയും അടിത്തറയിൽ ഉണ്ട്, പനമതി മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇരുപത്തിയെട്ട് നാഗവൃത്തങ്ങളും, മുപ്പത്താറ് ചേർന്നവയും ഉണ്ട്. ഖഞ്ച എന്നത് അതിന്റെ വിപരീതമാണ്, സമവൃത്തവും കാണിക്കുന്നു.

അഗ്നിരുവാച യതിവിച്ഛേദ ഇത്യുക്തസ്തത്തന്മധ്യാന്തയൌ ഗണൌ । യൌസഃ കുമാരലാലിതാ തൌ ഗൌ ചിത്രപദാ സ്മൃതാ ।। ൩൩൪.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: യതിവിച്ഛേദം എന്നത് നടുവിലും അവസാനം രണ്ടുഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. കുമാരലാലിത എന്ന വൃത്തം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, ഗൗ എന്നത് ചിത്രപദ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.

വിദ്യുന്മാലാ മമമാഗണൈര്ഭൂതഗണൈര്ഭവേത് । മാണവകാക്രീड़ിതകം വനൌ ഹലമുഖീ വസഃ ।। ൩൩൪.

വിദ്യുന്മാലാ മമമാഗണങ്ങളാൽ, ഭൂതഗണങ്ങളാലും രൂപംകൊള്ളുന്നു. മാനവക എന്നത് കളിയാട്ടം പോലുള്ളതാണ്, വനൗ ഹലമുഖിയാണ്, വസ എന്നതും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

സ്യാദ്ഭുജങ്ഗശിശുസൂതാനൌ മേഹനം മരുതം നനൌ। ഭവേച്ഛുദ്ധവിരാഡ്വൃത്തം പ്രതിപാദം സമൌ ജഗൌ ।। ൩൩൪.

ഭുജംഗശിശു, സൂതാനൗ എന്നിവ വൃത്തങ്ങളാണ്; മെഹനം മരുത് എന്നതും, നനൗ എന്നതും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. ശുദ്ധമായ വിരാട് വൃത്തം ഉണ്ട്, പ്രതിപാദവും സമൗ ജഗൗവുമാണ്.

പണവോമലയോമഃ സ്യാജ്ജൌ ഗൌ മയൂരസാരിണീ । സത്താമഭസഗാ വൃത്തം ഭജതാദ്യുപരിസ്ഥിതാ ।। ൩൩൪.

പണവവും മലയോമഹ് എന്നതും വൃത്തങ്ങളാണ്; ജൗഗ Mayūrasāriṇī എന്നതും. സത്താമഭസഗാ എന്നത് ഒരു വൃത്തമാണ്, വൃത്തം ആദിയിൽ മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

രുക്മവതീ ഭസസഗാവിന്ദ്രാവജ്രാ തജൌ ജഗൌ । ജതൌ ജഗൌ ഗൂപപൂര്വ്വാവാദ്യന്താദ്യുപജാതയഃ ।। ൩൩൪.

രുക്മവതിയും ഭസസഗാ എന്നതും വൃത്തങ്ങളാണ്, ഇന്ദ്രവജ്രയും തജൗ ജഗൗവുമാണ്. ജതൗയും ജഗൗവുമും ഗൂപയുടെ മുമ്പിൽ വരുന്നു, ഉപജാതികൾ ഇവയിൽ ആരംഭിക്കുകയും അവസാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ദോധകം ഭഗഭാഗൌ സ്യാത് ശാലിനീ മതഭാഗഗൌ । യതിഃ സമുദ്രാ ഋഷയഃ വാതോര്മ്മീ മഭതാഗഗൌ ।। ൩൩൪.

ദോധകം, ഭഗഭാഗൗ എന്നിവ വൃത്തങ്ങളാണ്; ശാലിനിയും മതഭാഗഗൗവുമാണ്. യതി സമുദ്രയാണ്, ഋഷയഃ വാതോർമിയാണ്, മഭതാഗഗൗ എന്നതും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

ചതുഃസ്വരാ സ്യാദ്‌ഭ്രമരീ വിലാസിതാ മഭൌനലൌ । സമുദ്രാ അഥ ഋഷയോ വനൌ ലൌഗൌ രഥോദ്ധതാ ।। ൩൩൪.

നാലക്ഷരങ്ങളുള്ളത് ഭ്രമരിയാണ്, വിലാസിതാ മഭൗനലൗ എന്നതും. സമുദ്രയും ഋഷയഃ വനൗവുമാണ്, ലൗഗൗ രഥോദ്ധതാ എന്നതും.

സാമതാധനഭാഗൌഗോവൃത്താനനസമാശ്ച സഃ । ശ്യേനീ വജവനാഗഃ സ്യാദ്രമ്യാ നപരഗാഗഗഃ ।। ൩൩൪.

സാമതാ, ധനഭാഗൗഗ, വൃത്താനനസമാ എന്നിവ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ശ്യേനീ വജവനാഗയാണ്, രമ്യാ നപരഗാഗഗയാണ്.

ജഗതീ വംശസ്ഥാ വൃത്തം ജതൌ ജാവഥ തൌ ജവൌ । ഇന്ദ്രവംശാ തോടകം സൈരചതുര്ഭിഃ പ്രതിപാദതഃ ।। ൩൩൪.

ജഗതീ വംശവൃത്തത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; വൃത്തം, ജതൗ, ജാവഥ എന്നിവ ജവൗവാണ്. ഇന്ദ്രവംശാ തോടകമാണ്, സൈര ചതുര്‍ഭിഃ പ്രതിപാദത്തിൽ ഉണ്ട്.

ഭവേദ്‌ദ്രുതവിലമ്ബിതാ നഭൌ ഭവാവഥൌ നലൌ । സ്യൌ ശ്രീപുഠോ വസുവേദാ ജലോഗതിജലൌ ജമൌ ।। ൩൩൪.

ദ്രുതവിലംബിതാ ഒരു വൃത്തമാണ്, നഭൗ, ഭവാവഥൗ, നലൗ എന്നിവയും. ശ്രീപുത, വസുവേദ, ജലോഗതി, ജലൗ, ജമൗ എന്നിവയും അറിയപ്പെടുന്നു.

ജസൌ വസര്വ്വവശ്ചാഥ തതം നനമരാഃ സ്മൃതം । കുശുമവിചിത്രാന്യൌ ദ്യൌ നൌ നൌ രൌ സ്യാച്ചലാമ്ബികാ ।। ൩൩൪.

ജസൗയും വസർവ്വവശും അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു, തതം നനമരാ എന്നതും അറിയപ്പെടുന്നു. കുസുമവിചിത്രാ ഇരട്ടയാണ, ദ്യൗ, നൗ, റൗ എന്നിവ ചലാംബികയാണ്.

ഭുജങ്ഗപ്ര്യാതം ഥൈഃ സ്യാച്ചതുഭിഃ സ്രാഗ്വിനീഭവൈഃ । പ്രമിതാക്ഷരാ ഗജൌ സൌ കാന്തോത്പീड़ാ മതൌ സമൌ ।। ൩൩൪.

ഭുജംഗപ്രയാതം നാലു തൈ അക്ഷരങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്, ശ്രാഗ്വിനിയും അതുപോലെയാണ്. പ്രമിതാക്ഷരാ ഗജൗവാണ്, സൌ കാന്തു, ഉത്ഫീരാ മതൗ സമൗവാണ്.

വൈശ്വദേവീ മമയായാഃ പഞ്ചാങ്ഗാ നവമാലിനീ । നജൌ ഭയൌ പ്രതിപാദം ഗണാ യദി ജഗത്യപി ।। ൩൩൪.

വൈശ്വദേവി മമയായയുടേതാണ്, പഞ്ചാംഗാ നവമാലിനിയാണ്. നജൗയും ഭയൗയും ആദിയിൽ ഉണ്ട്, ഗണങ്ങൾ ജഗതിയിലും കാണാം.

പ്രഹര്ഷണീ മവജവാ ഗോപതിര്ബഹ്നിദിക്ഷു ച । രുചിരാ ജഭസജഗാ ച്ഛിന്നാ വേദൈര്ഗ്രഹൈഃ സ്മൃതാ ।। ൩൩൪.

പ്രഹർഷണീ, മവജവാ, ഗോപതി, ബഹ്നിദിക്ഷു എന്നിവയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. രുചിരാ, ജഭസജഗാ, ചിന്നാ എന്നിവ വേദങ്ങളുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും സ്വാധീനത്തിൽ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു.

മത്തമയൂരം മതയാ സഗൌ വേദഗ്രഹേ യതിഃ । ഗൌരീനലനസാഗഃ സ്യാദസമ്ബാധാ നതൌ നഗൌ ।। ൩൩൪.

മത്തമയൂരം, അതിനോടൊപ്പം മതയാ, സഗൗ എന്നിവയും വേദച്ഛന്ദസ്സുകൾ പ്രകാരം സ്ഥാപിതമാണ്. ഗൗരീ, നലനസാഗ, അസംബാധാ എന്നിവ പർവതങ്ങളുമായി ബന്ധമില്ല.