അഗ്നിപുരാണമ്

ആകാശം വ്യാപകം ന്യസ്യ കരേ ദേഹേ തു പൂര്വവത്। അങ്ഗുലീഷു ച വായ്വാദി ശിരോഹൃദ്‌ഗുഹ്യപാദകേ

വ്യാപകമായ ആകാശം കൈയിലും ശരീരത്തിലും മുൻപുപോലെ സ്ഥാപിക്കണം; വിരലുകളിൽ വായു മുതലായവയും, തലയിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, രഹസ്യഭാഗത്ത്, കാലിൽ എന്നിവിടങ്ങളിലും സ്ഥാപിക്കണം.

വായുര്ജ്യോതിര്ജലം പൃഥ്വീ പഞ്ചവ്യൂഹഃ സമീരിതഃ। മനഃ ശ്രോത്രന്ത്വഗ്ദൃഗ്ജിഹ്വാ ഘ്രാണം ഷഡ്‌വ്യൂഹ ഈരിതഃ

വായു, അഗ്നി, വെള്ളം, ഭൂമി — ഇവയെ അഞ്ചുവിധമായ ക്രമമായി പറയുന്നു; മനസ്സ്, ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക് — ഇവയെ ആറുവിധമായ ക്രമമായി പറയുന്നു.

വ്യാപകം മാനസം ന്യസ്യ തതോങ്ഗുഷ്ഠാദിതഃ ക്രമാത്। മൂര്ദ്ധാസ്യഹൃദ്‌ഗുഹ്യപത്സു കഥിതഃ കരുണാത്മകഃ

വ്യാപകമായ മനസ്സ് ആദ്യം വിരൽതുമ്പിൽ നിന്ന് തുടർച്ചയായി സ്ഥാപിക്കണം; തലയിൽ, വായിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, രഹസ്യഭാഗത്ത്, കാലിൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കരുണാമയനായവനെ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു.

ആദിമൂര്ത്തിസ്തു സര്വത്ര വ്യാപകോ ജീവസഞ്‌ജ്ഞിതഃ। ഭൂര്ഭുവഃ സ്വര്മ്മഹര്ജ്ജനസ്തപഃ സത്യഞ്ച സപ്തധാ

ആദ്യരൂപം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ജീവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ, മഹഃ, ജനഃ, തപഃ, സത്യഃ — ഈ ഏഴു വിഭാഗങ്ങളും.

കരേ ദേഹേ ന്യസേദാദ്യമങ്ഗുഷ്ഠാദിക്രമേണ തു। തലസംസ്ഥഃ സപ്തമശ്ച ലോകേശോ ദേഹകേ ക്രമാത്

കൈയിലും ശരീരത്തിലും ആദിരൂപം വിരൽതുമ്പിൽ നിന്ന് തുടർച്ചയായി സ്ഥാപിക്കണം; ഏഴാമത്തേത് കൈതളത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; അവൻ ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, ശരീരത്തിൽ ക്രമമായി.

ദേഹേ ശിരോലലാടാസ്യഹൃദ്‌ഗുഹ്യാങ്‌ഘ്രിഷുസംസ്ഥിതഃ। അഗ്നിഷ്ടോമസ്തഥോക്ഥസ്തു ഷോഡശീ വാജപേയകഃ

ശരീരത്തിൽ — തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, വായിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, രഹസ്യഭാഗത്ത്, കാലിന്റെ അറ്റത്തിലും — അഗ്നിഷ്ടോമം, ഉക്തം, ഷോഡശി, വാജപേയം എന്നിവ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

അതിരാത്രാപ്തോര്യാമഞ്ച യജ്ഞാത്മാ സപ്തരൂപകഃ। ധീരഹം മനഃ ശബ്ദശ്ച സ്പര്ശരൂപരസാസ്തത

അതിരാത്രം, അപ്തോര്യാമം എന്നിവ യാഗത്തിന്റെ സ്വരൂപമായ ഏഴു രൂപങ്ങളാണ്; ധീരൻ, മനസ്സ്, ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, പിന്നെ

ഗന്ധോ ബുദ്ധിര്വ്യാപകം തു കരേ ദേഹേ ന്യസേത് ക്രമാത്। ന്യസേദന്ത്യൌ ച തലയോഃ കേ ലലാടേ മുഖേ ഹൃദി

ഗന്ധവും ബുദ്ധിയും വ്യാപകമായി കൈയിലും ശരീരത്തിലും ക്രമമായി സ്ഥാപിക്കണം; അവസാന രണ്ടെണ്ണം കൈതളങ്ങളിലും, നെറ്റിയിൽ, വായിൽ, ഹൃദയത്തിലും സ്ഥാപിക്കണം.

നാഭൌ ഗുഹ്യേ ച പാദേ ച അഷ്ടവ്യൂഹഃ പുമാന് സ്മൃത । ജീവോ ബുദ്ധിരഹങ്കാരോ മനഃ ശബ്ദോ ഗുണോനിലഃ

നാഭിയിൽ, രഹസ്യഭാഗത്ത്, കാലിൽ — ഇവിടങ്ങളിൽ എട്ടുവിധമായ പുരുഷനെ ഓർക്കുന്നു: ജീവൻ, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, മനസ്സ്, ശബ്ദം, ഗുണം, വായു.

രൂപം രസോ നവാത്മായം ജീവ അഹ്‌ഗുഷ്ഠകദ്വയേ। തര്ജന്യാദിക്രമാച്ഛേഷം യാവദ്വാമപ്രദേശിനീമ്

രൂപം, രസം — ഇവ ഒമ്പതുവിധമായ ആത്മാവാണ്; ജീവൻ ഇരുവിരൽതുമ്പുകളിലും; ശേഷിച്ചവ, തർജ്ജനിവിരൽ മുതൽ ഇടത്തേത് അണാമികവിരൽവരെ ക്രമത്തിൽ.

ദേഹേ ശിരോലലാടാസ്യഹൃന്നാഭിഗുഹ്യജാനുഷു। പാദയോശ്ച ദശാത്മായം ഇന്ദ്രോ വ്യാപീ സമാസ്ഥിതഃ

ശരീരത്തിൽ — തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, വായിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, നാഭിയിൽ, രഹസ്യഭാഗത്ത്, മുട്ടുകളിൽ, കാലിൽ — ഈ പത്തുവിധമായ ആത്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

അങ്‌ഗുഷ്ടകദ്വയേ വഹ്നിസ്തര്ജന്യാദൌ പരേഷു ച। ശിരോലലാടവക്ത്രേഷു ഹൃന്നാഭിഗുഹ്യജാനുഷു

ഇരുവിരൽതുമ്പുകളിൽ അഗ്നി; തർജ്ജനിവിരൽ മുതലായവയിൽ ക്രമത്തിൽ; തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, വായിൽ; ഹൃദയത്തിൽ, നാഭിയിൽ, രഹസ്യഭാഗത്ത്, മുട്ടുകളിൽ.

പാദയോരേകാദശാത്മാ മനഃ ശ്രോത്രം ത്വഗേവ ച। ചക്ഷുര്ജിഹ്വാ തഥാ ഘ്രാണം വാക്‌പാണ്യങ്ഘ്രിശ്ച പായുകഃ

ഇരുകാലുകളിൽ പതിനൊന്നുവിധമായ ആത്മാവ്: മനസ്സ്, ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക്, വാക്ക്, കൈ, കാൽ, വിസർജനേന്ദ്രിയം.

ഉപസ്ഥം മാനസോ വ്യാപീ ശ്രോത്രമങ്ഗുഷ്ഠകദ്വയേ। തര്ജന്യാദിക്രമാദഷ്ടൌ അതിരിക്തം തലദ്വയേ

ജനനേന്ദ്രിയം, മനസ്സ്, വ്യാപകമായി; ചെവി ഇരുവിരൽതുമ്പുകളിലും; തർജ്ജനിവിരൽ മുതലായവയിൽ എട്ടു എണ്ണം ക്രമത്തിൽ; ശേഷിച്ചവ കൈതളങ്ങളിൽ.

ഉത്തമാങ്ഗലലാടാസ്യഹൃന്നാഭാവഥ ഗുഹ്യകേ। ഊരുയുഗ്മേ തഥാ ജങ്ഘേ ഗുല്ഫപാദേഷു ച ക്രമാത് ।। ൩൭ വിഷ്ണുര്മ്മധുഹരശ്ചൈവ ത്രിവിക്രമകവാമനൌ। ശ്രീധരോഥ ഹൃഷീകേശഃ പദ്മനാഭസ്തഥൈവ ച

തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, വായിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, നാഭിയിൽ, പിന്നെ രഹസ്യഭാഗത്ത്; ഇരുകാലുകളിൽ, അങ്ങനെ തന്നെ ചങ്കുകളിൽ, കണങ്കാലുകളിൽ, കാലുകളിൽ ക്രമത്തിൽ — വിഷ്ണു, മധുസൂദനൻ, ത്രിവിക്രമൻ, വാമനൻ, ശ്രീധരൻ, ഹൃഷീകേശൻ, പത്മനാഭൻ എന്നിവരും.

ദാമോദരഃ കേശവശ്ച നാരായണസ്തതഃ പരഃ। മാധവശ്ചാഥ ഗോവിന്ദോ വിഷ്ണും വൈ വ്യാപകം ന്യസേത്

ദാമോദരനും കേശവനും, പിന്നെ പരമനായ നാരായണനും, അതിനുശേഷം മാധവനും ഗോവിന്ദനും—ഇങ്ങനെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

അങ്‌ഗുഷ്ഠാദൌ തലേ ദ്വൌ ച പാദേ ജാനുനി വൈ കടൌ। ശിരഃ ശിഖരകട്യാഞ്ച ജാനുപാദാദിഷു ന്യസേത്

വലതും ഇടതും അങ്കൂഠങ്ങളിൽ, കൈത്തളങ്ങളിൽ, കാലുകളിൽ, മുട്ടുകളിൽ, കമറിൽ, തലയിൽ, തലയ്ക്കു മുകളിൽ, കമരിലും, മുട്ടിലും, കാലുകളിലും ക്രമമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

ദ്വാദശാത്മാ പഞ്ചവിംശഃ ഷഡ്‌വിംശവ്യൂഹകസ്തഥാ। പുരുഷോ ധീരഹങ്കാരോ മനശ്ചിത്തഞ്ച ശബ്ദകഃ

പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങളുള്ള ആത്മാവ്, ഇരുപത്തഞ്ചാമൻ, അതിനുശേഷം ഇരുപത്തിയാറാമത്തെ ക്രമീകരണം, പുരുഷൻ, ധൈര്യശാലി, അഹംഭാവം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ശബ്ദതത്വം—ഇവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുന്നു.

തഥാ സ്പര്ശോ രസോ രൂപം ഗന്ധഃ ശ്രോത്രം ത്വചസ്തഥാ। ചക്ഷുര്ജിഹ്വാ നാസികാ ച വാക്‌പാണ്യങ്ഘ്രിശ്ച പായവഃ

അങ്ങനെ തന്നെ സ്പർശം, രുചി, രൂപം, ഗന്ധം; ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക്, വാക്ക്, കൈകൾ, കാലുകൾ, മലദ്വാരം—ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ഉപസ്ഥോ ഭൂര്ജലന്തേജോ വായുരാകാശമേവ ച। പുരുഷം വ്യാപകം ന്യസ്യ അങ്ഗുഷ്ഠാദൌ ദശ ന്യസേത്

രേതോം, ഭൂമി, ജലം, അഗ്‌നി, വായു, ആകാശം എന്നിവയും ചേർത്ത്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പുരുഷനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചശേഷം, അങ്കൂഠം മുതലായ പത്ത് തത്വങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

ശേഷാന് ഹസ്തതലേ ന്യസ്യ ശിരസ്യഥ ലലാടകേ। മുഖഹൃന്നാഭിഗുഹ്യോരുജാന്വങ്ഘ്രൌ കരണോദൂതൌ

മറ്റുള്ളവ കൈത്തളങ്ങളിൽ, തലയിൽ, നെറ്റിയിൽ, വായിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, നാഭിയിൽ, ഗുഹ്യദേശത്ത്, തോളുകളിൽ, കാൽമുട്ടുകളിൽ, കാലുകളിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ദൂതന്മാരിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

പാദേ ജാന്വോരുപസ്ഥേ ച ഹൃദയേ മൂദ്‌ര്ധ്നി ച ക്രമാത്। പരശ്ച പുരുഷാത്മാദൌ ഷഡ്‌വിംശേ പൂര്വവത്പരമ്

കാലുകളിൽ, മുട്ടുകളിൽ, തോളുകളിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, തലയിൽ എന്നിങ്ങനെ ക്രമത്തിൽ; അതുപോലെ തന്നെ, പുരുഷന്റെ ആത്മാവിൽ തുടങ്ങുന്ന പരമമായ ഇരുപത്തിയാറാമത്തെ തത്വവും മുൻപുപോലെ സ്ഥാപിക്കണം.

സഞ്ചിന്ത്യ മണ്ഡലൈകേ തു പ്രകൃതിം പൂജയേദ്‌ബുധഃ। പൂര്വയാമ്യാപ്യസൌമ്യേഷു ഹൃദയാദീനി പൂജയേത്

ഒരു വട്ടം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച്, പ്രാകൃതിയെ ജ്ഞാനികൾ ആരാധിക്കണം; കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക് എന്നിങ്ങനെ ഹൃദയം മുതലായ അവയവങ്ങൾ ആരാധിക്കണം.

അസ്ത്രമഗ്ന്യാദികോണേഷു വൈനതേയാദി പൂര്വവത്। ദിക്‌പാലാംശ്ച വിധിസ്ത്വന്യഃ ത്രിവ്യൂഹേഗ്നിശ്ച മധ്യതഃ

അസ്ത്രം അഗ്നികോണങ്ങളിൽ, ഗരുഡനും മറ്റുള്ളവരും മുൻപുപോലെ; ദിശാപാലന്മാരെ വേറൊരു വിധത്തിൽ, മൂന്നു അഗ്നിവ്യൂഹം നടുവിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

പൂര്വാദിദിഗ്‌ബലാവാസോരാജ്യാദിഭിരലങ്‌കൃതഃ। കര്ണികായാം നാഭസശ്ച മാനസഃ കര്ണികാസ്ഥിതഃ

കിഴക്കു തുടങ്ങുന്ന ദിശാപാലന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ നെയ്യും മറ്റും അണിഞ്ഞ്, കർണികയിലും ആകാശത്തിലും മനസ്സിലുള്ള ദൈവം കർണികയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.

വിശ്വരൂപം സര്വസ്ഥിത്യൈ യജേദ്രാജ്യജയായ ച। സര്വവ്യൂഹൈഃ സമായുക്തമങ്ഗൈരപി ച പഞ്ചഭിഃ

സകലത്തിന്റെ നിലനില്പിനും, ഹോമവിജയത്തിനും വിശ്വരൂപനെ ആരാധിക്കണം; എല്ലാവ്യൂഹങ്ങളോടും അഞ്ചു അവയവങ്ങളോടും കൂടി.

ഗരുഡദ്യൈസ്തഥേന്ദ്രാദ്യൈഃ സര്വാന് കാമാനവാപ്നുയാത്। വിഷ്വക്‌സേനം യജേന്നാമ്നാ വൈ ബീജം വ്യോമസംസ്ഥിതമ്

ഗരുഡനും മറ്റുള്ളവരും, ഇന്ദ്രനും മറ്റ് ദേവന്മാരുമൊക്കെ ചേർന്ന്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും; വിശ്വക്ഷേണനെ നാമത്തോടെ, ആകാശത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച ബീജത്തെയും ആരാധിക്കണം.

നാരദ ഉവാച മുദ്രാണാം ലക്ഷണം വക്ഷ്യേ സാന്നിധ്യാദിപ്രകാരകമ്। അഞ്ചലിഃ പ്രഥമാ മുദ്രാ വന്ദനീ ഹൃദയാനുഗാ

നാരദൻ പറഞ്ഞു: മുദ്രകളുടെ ലക്ഷണവും സാന്നിധ്യാദിപ്രകാരങ്ങളും ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; ആദ്യ മുദ്രയാണ് അഞ്ജലി, ഹൃദയത്തോടെ സമർപ്പിക്കേണ്ടത്.

ഊദ്ധര്വാങ്ഗുഷ്ഠോ വാമമുഷ്ടിര്ദ്ദക്ഷിണാങ്ഗുഷ്ഠബന്ധനമ്। സവ്യസ്യ തസ്യ ചാങ്ഗുഷ്ഠോ യസ്യ ചോദ്ധര്വേ പ്രകീര്ത്തിതഃ

അങ്കൂഠങ്ങൾ ഉയർത്തി, ഇടത് കൈമുട്ടും വലതുകൈയുടെ അങ്കൂഠം ബന്ധിപ്പിക്കണം; ഇടത് കൈയുടെ അങ്കൂഠം ഇങ്ങനെ ഉയർത്തിയിരിക്കണം എന്ന് പറയുന്നു.