അഗ്നിപുരാണമ്

ബ്രാഹ്മണാശ്ചൈവ ഗാവശ്ച കുലമേകം ദ്വിധാ കൃതമ് । ഏകത്ര മന്ത്രാസ്തിഷ്ഠന്തി ഹവിരേകത്ര തിഷ്ഠതി ।। ൨൯൨.

ബ്രാഹ്മണരും പശുക്കളും ഒരു വംശം രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചവരാണ്. ഒന്നിൽ മന്ത്രങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു, മറ്റൊന്നിൽ ഹോമദ്രവ്യം.

ദേവബ്രാഹ്മണഗോസാധുസാധ്വീഭിഃ സകലം ജഗത് । ധാര്യ്യതേ വൈ സദാ സസ്മാത് സര്വ്വേ പൂജ്യതമാ മതാഃ ।। ൨൯൨.

ദേവന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, പശുക്കൾ, സദാചാരികൾ, സദ്വൃത്തയുള്ള സ്ത്രീകൾ ഇവരാൽ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇവരെല്ലാവരും ഏറ്റവും ആരാധ്യരാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

പിവന്തി യത്ര തത്തീര്ഥം ഗഹ്ഗാദ്യാ ഗാവ ഏവ ഹി । ഗവാം മാഹാത്മ്യമുക്തം ഹി ചികിത്സാഞ്ച തഥാ ശ്രൃണു ।। ൨൯൨.

പശുക്കൾ വെള്ളം കുടിക്കുന്നിടം ഗംഗാദി തീർത്ഥങ്ങളോളം വിശുദ്ധമാണ്. പശുക്കളുടെ മഹത്വം പറഞ്ഞുതീർന്നു, ഇനി അവയുടെ ഔഷധഗുണങ്ങൾ കേൾക്കൂ.

ശ്രൃങ്ഗാമയേഷു ധേനൂനാം തൈലം ദദ്യാത് സസൈന്ധവം । ശ്രൃങ്ഗവേരബലാമാംസകല്കസിദ്ധം സമാക്ഷികം ।। ൨൯൨.

പശുക്കളുടെ കൊമ്പിൽ വേദനയുണ്ടെങ്കിൽ, ഇഞ്ചി, ബല, ഇറച്ചികുഴമ്പ്, തേൻ എന്നിവ ചേർത്ത് കല്ലുപ് കലർന്ന എണ്ണ കൊടുക്കണം.

കര്ണശൂലേഷു സര്വേഷു മഞ്ജിഷ്ഠാഹിങ്ഗുസൈന്ധവൈഃ । സിദ്ധം തൈലം പ്രദാതവ്യം രസോനേനൈഥ വാ പുനഃ ।। ൨൯൨.

പശുക്കളുടെ ചെവിവേദനയ്ക്ക്, മഞ്ജിഷ്ഠ, ഹിംഗു, കല്ലുപ് എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണ നൽകണം, അല്ലെങ്കിൽ വെളുത്തുള്ളി ചേർത്തും കൊടുക്കാം.

വില്വമൂലമപാമാര്ഗന്ധാതകീ ച സപാടലാ । കുടജന്ദന്തമൂലേഷു ലേപാത്തച്ഛൂലനാശനം ।। ൨൯൨.

വിൽവമൂലം, അപാമാർഗം, ധാതകി, പാടല, കൂടാതെ കുട്ടജവും ദന്തമൂലവും ചേർത്ത് പേശിയാൽ ആ വേദന മാറും.

ദന്തശൂലഹരൈര്ദ്രവ്യൈര്ഘൃതം രാമ വിപാചിതം । മുഖരോഗഹരം ജ്ഞേയം ജിഹ്വാരോഗേഷു സൈന്ധവം ।। ൨൯൨.

പല്ലുവേദനയ്ക്ക് ഉത്തമമായ ഔഷധങ്ങൾ ചേർത്ത് ഉണക്കിയ നെയ്യ്, രാമാ, വായ്‌രോഗങ്ങൾക്കു നല്ലതാണ്. നാവിന് വേദനയുണ്ടെങ്കിൽ കല്ലുപ് ഉപയോഗിക്കാം.

ശ്രൃങ്ഗവേരം ഹരിദ്രേ ദ്വേ ത്രിഫലാ ച ഗലഗ്രഹേ । ഹൃച്ഛൂലേ വസ്തിശുലേ ച വാതരോഗേ ക്ഷയേ തഥാ ।। ൨൯൨.

ഇഞ്ചി, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള മഞ്ഞൾ, ത്രിഫല എന്നിവ കഴുത്ത് വേദനയ്ക്കും, ഹൃദയവേദന, മൂത്രാശയവേദന, വായുവൈകല്യങ്ങൾ, ക്ഷയം എന്നിവയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കാം.

ത്രിഫലാ ഘൃതമിശ്രാ ച ഗവാം പാനേ പ്രശസ്യതേ । അതീസാരേ ഹരിദ്രേ ദ്വേ പാഠാഞ്ചൈവ പ്രദാപയേത് ।। ൨൯൨.

ത്രിഫലയും നെയ്യും ചേർത്ത് പശുക്കൾക്ക് കുടിപ്പിക്കാൻ ഉത്തമമാണ്. അതിസാരത്തിനായി രണ്ട് തരത്തിലുള്ള മഞ്ഞളും പാടയും നൽകണം.

സര്വേഷു കോഷ്ഠരോഗേഷു തഥാ ശാഖാഗദേഷു ച । ശ്രൃങ്ഗവേരഞ്ച ഭാര്ഗീഞ്ച കാസേ ശ്വാസേ പ്രദാപയേത് ।। ൨൯൨.

വയറ്റുവ്യാധികളും കൈകാലുകളുടെ രോഗങ്ങളും ഉള്ളപ്പോൾ, കഞ്ഞിരവും തിപ്പിലിയും ചുമക്കും ശ്വാസക്കൊളക്കും നൽകണം.

ദാതവ്യാ ഭഗ്നസന്ധാനേ പ്രിയങ്ഗുര്ലവണാന്വിതാ । തൈലം വാതഹരം പിത്തേ മധുയഷ്ടീവിപാചിതം ।। ൨൯൨.

എല്ല് പൊട്ടിയതും ചേർത്തുപിടിപ്പിക്കേണ്ടതുമുള്ളപ്പോൾ ഉപ്പു ചേർത്ത പ്രിയംഗു നൽകണം. വായുവിനെ തണുപ്പിക്കുന്ന എണ്ണയും, പിത്തത്തിന് യശ്ടിമധു ചേർത്ത് തിളപ്പിച്ച എണ്ണയും ഉപയോഗിക്കണം.

കഫേ വ്യോഷഞ്ച സമധു സപുഷ്ടകരജോഽസ്രജേ । തൈലാജ്യം ഹരിതാലഞ്ച ഭഗ്നക്ഷതിശ്രൃതന്ദദേത് ।। ൨൯൨.

കഫം ഉള്ളപ്പോൾ ത്രികടു തേനും, പുഷ്ടികര ചൂരനും ചേർത്ത് നൽകണം. എല്ല് പൊട്ടലിനും മുറിവിനും ക്ഷീണത്തിനും എണ്ണ, നെയ്യ്, ഹരിതാളം എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കണം.

മാഷാസ്തിലാഃ സഗോധൂമാഃ പശുക്ഷീരം ഘൃതം തഥാ । ഏഷാം പിണ്ഡീ സലവണാ വത്സാനാം പുഷ്ടിദാ ത്വിയം ।। ൨൯൨.

ഉഴുന്ന്, എള്ള്, ഗോതമ്പ്, പശുവിന്റെ പാൽ, നെയ്യ് എന്നിവ ഉപ്പു ചേർത്ത് കുഴച്ച പിണ്ടി കാളക്കുട്ടികൾക്ക് നല്ല പോഷണം നൽകും.

ബലപ്രദാ വിഷാണാം സ്യാദ് ഗ്രഹനാശായ ധൂപകഃ । ദേവദാരു വചാ മാംസീ ഗുഗ്ഗുലുഹിങ്ഗുസര്ഷപാഃ ।। ൨൯൨.

ശക്തിയുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ കൊമ്പ് ഉപയോഗിച്ച് ധൂപനം ചെയ്യുന്നത് പിടിവശം മാറ്റാൻ സഹായിക്കും. ദേവദാരു, വച, മാംസി, ഗുഗ്ഗുലു, കായം, കടുക് എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കണം.

ഗ്രഹാദിഗദനാശായ ഏഷ ധുപോ ഗവാം ഹിതഃ । ഘഷ്ടാ ചൈവ ഗവാം കാര്യാ ധൂപേനാനേന ധൂപിതാ ।। ൨൯൨.

പിശാചാദി രോഗങ്ങൾ മാറ്റാൻ ഈ ധൂപനം പശുക്കൾക്ക് നല്ലതാണ്. പശുക്കളെ നന്നായി തേച്ച് ഈ ധൂപം കാട്ടണം.

അശ്വഗന്ധാതിലൈഃ ശുക്ലം തേന ഗൌഃ ക്ഷീരിണീ ഭവേത് । രസായനഞ്ച പിന്യാകം മത്തോ യോ ധാര്യ്യതേ ഗൃഹേ ।। ൨൯൨.

അശ്വഗന്ധ എണ്ണ ഉപയോഗിച്ചാൽ പശു പാൽ കൊടുക്കുന്നവയാകും. എണ്ണയെടുത്ത ശേഷമുള്ള പിണ്ണാക്ക് വീട്ടിൽ വച്ചാൽ ആയുസ്സ് വർദ്ധിപ്പിക്കും.

ഗവാം പുരീഷേ പഞ്ചമ്യാം നിത്യം ശാന്ത്യൈ ശ്രിയം യജേത് । വാസുദേവഞ്ച ഗന്ധാദ്യൈരപരാ ശാന്തിരുച്യതേ ।। ൨൯൨.

അഞ്ചാം ദിവസം പശുവിന്റെ ചാണകം ഉപയോഗിച്ച് പ്രതിദിനം ശാന്തിക്കായി യജ്ഞം നടത്തണം. സുഗന്ധവസ്തുക്കളും മറ്റും ഉപയോഗിച്ച് വാസുദേവനുവേണ്ടി മറ്റൊരു ശാന്തിക്രമവും ചെയ്യാം.

അശ്വയുക്‌ശുക്ലപക്ഷസ്യ പഞ്ചദശ്യാം യജേദ്ധരിം । ഹരിരുദ്രമജം സൂര്യ്യം ശ്രിയമഗ്നിം ഘൃതേന ച ।। ൨൯൨.

അശ്വയുജ മാസത്തിലെ വെള്ളിയാഴ്ചയുടെ പതിനഞ്ചാം ദിവസം ഹരിയെ പൂജിക്കണം. ഹരി, രുദ്രൻ, അജൻ, സൂര്യൻ, ശ്രീ, അഗ്നി എന്നിവരെ നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം.

ദധി സമ്പ്രാശ്യ ഗാഃ പൂജ്യ കാര്യ്യം വഹ്നിപ്രദക്ഷിണം । വൃഷാണാം യോജയേദ് യുദ്ധം ഗീതവാദ്യരവൈര്വഹിഃ ।। ൨൯൨.

തയിർ നൽകിയും പശുക്കളെ പൂജിച്ചും ശേഷം അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. കാളകളെ പുറത്തു സംഗീതവും പാട്ടും കൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യിപ്പിക്കണം.

ഗവാന്തു ലവണന്ദേയം ബ്രാഹ്മണാനാഞ്ച ദക്ഷിണാ । നൈമിത്തികേ മാകരാദൌ യജേദ്വിഷ്ണും സഹ ശ്രിയാ ।। ൨൯൨.

പശുക്കൾക്ക് ഉപ്പും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദക്ഷിണയും നൽകണം. മകരാദി പ്രത്യേകയജ്ഞങ്ങളിൽ ശ്രീയോടൊപ്പം വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം.

സ്ഥണഅഡിലേവ്ജേ മധ്യഗതേ കദിക്ഷു കേശരഗാന് സുരാന് । സുഭദ്രാജോ രവിഃ പൂജ്യോ ബഹുരൂപോ ബലിര്വഹിഃ ।। ൨൯൨.

കാളവളപ്പിന്റെ നടുവിലും ദിശകളിലും കുങ്കുമം ചേർന്ന ദേവന്മാരെ ആദരിക്കണം. ശുഭ്രനായ രാജാവായ സൂര്യനെയും ബഹുരൂപനും ശക്തനുമായവനെയും പുറത്തു പൂജിക്കണം.

ഖം വിശ്വരൂപാ സിദ്ധിസ്ച ഋദ്ധിഃ ശാന്തിശ്ച രോഹിണീ । ദിഗ്ധേനവോ ഹി പൂര്വാദ്യാഃ കൃശരൈശ്ചന്ദ്ര ഈശ്വരഃ ।। ൨൯൨.

ആകാശം, വിശ്വരൂപം, സിദ്ധി, ഐശ്വര്യം, ശാന്തി, രോഹിണി എന്നിവയും, കിഴക്കു തുടങ്ങിയ ദിശകളും പശുക്കളാണ്; ചന്ദ്രനും ഈശ്വരനും ക്ഷീണവാനാണ്.

ദിക്‌പാലാഃ പദ്മപത്രേഷു കുമ്ഭേഷ്വഗ്നൌ ച ഹോമയേത് । ക്ഷീരവൃക്ഷസ്യ സമിധഃ സര്ഷപാക്ഷതതണ്ഡുലാന് ।। ൨൯൨.

ദിശാപാലന്മാർക്ക് താമരയിലിലും കലശങ്ങളിലും അഗ്നിയിലും ഹോമം നടത്തണം. പാൽമരത്തിന്റെ ഇന്ധനവും കടുകും അക്ഷതയും അരിയും ഉപയോഗിക്കണം.

ശതം ശതം സുവര്ണഞ്ച കാംസ്യാദികം ദ്വിജേ ദദേത് । ഗാവഃ പൂജ്യാ വിമോക്തവ്യാഃ ശാന്ത്യൈ ക്ഷീരാദിസംയുതാഃ ।। ൨൯൨.

നൂറ് നൂറ് സ്വർണ്ണവും കാംസ്യാദി വസ്തുക്കളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകണം. പശുക്കളെ നന്നായി പൂജിച്ച്, പാൽ മുതലായവയോടൊപ്പം മോചനം നൽകണം.

ശാലിഹോത്രഃ സുശ്രുതായ ഹയായുര്വേദമുക്തവാന് । പാലകാപ്യോഽങ്ഗരാജായ ഗജായുര്വേദമബ്രവീത് ।। ൨൯൨.

ശാലിഹോത്രൻ സുഷ്രുതനു കുതിരയുടെ ആയുര്‍വേദം പഠിപ്പിച്ചു. പാലകാപ്യൻ അങ്കരാജാവിന് ആനയുടെ ആയുര്‍വേദം പറഞ്ഞു.

അഗ്നിരുവാച നാഗാദയോഽഥ ഭാവാദിദശസ്ഥാനാനി കര്മ്മ ച । സൂതകം ദഷ്ടചേഷ്ടേതി സപ്തലക്ഷണമുച്യതേ ।। ൨൯൪.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: നാഗാദികൾ, ലക്ഷണങ്ങൾ, പത്തിടങ്ങൾ, കര്‍മ്മങ്ങൾ, അശുദ്ധി, കടിച്ചപ്പോൾ കാണുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ — ഇതാണ് ഏഴു പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ.

ശേഷവാസുകിതക്ഷാഖ്യാഃ കര്കടോഽബ്ജോ മഹാമ്ബുജഃ । ശങ്ഖപാലശ്ച കുലിക ഇത്യാഷ്ടൌ നാഗവര്യ്യകാഃ ।। ൨൯൪.

ശേഷൻ, വാസുകി, തക്ഷകൻ, കർക്കടൻ, അബ്‍ജൻ, മഹാംബുജൻ, ശംഖപാലൻ, കുലികൻ — ഇവരാണ് എട്ട് പ്രധാന നാഗങ്ങൾ.

ദശാഷ്ടപഞ്ചത്രിഗുണശതമൂര്ദ്ധാന്വിതൌ ക്രമാത് । വിപ്രൌ നൃപോ വിശൌ ശൂദ്രൌ ദ്വൌ ദ്വൌ നാഗേഷു കീര്ത്തിതൌ ।। ൨൯൪.

പതിനും എട്ടും അഞ്ചും മൂന്നും നൂറും എന്നിങ്ങനെ തലകളോടെ ബ്രാഹ്മണനും രാജാവും സാധാരണക്കാരനും ശൂദ്രനും, പാമ്പുകളിൽ ഓരോരുത്തരിലും രണ്ടുപേരെ പറയുന്നുണ്ട്.

തദന്വയാഃ പഞ്ചശതം തേഭ്യോ ജാതാ അസംഖ്യകാഃ । ഫണിമണ്ഡലിരാജീലവാതപിത്തകഫാത്മകാഃ ।। ൨൯൪.

അവരുടെ വംശത്തിൽ നിന്ന് അഞ്ചുനൂറ് പേർ ജനിച്ചു, ആകെ എണ്ണമില്ലാത്തത്ര. ഇവർ പാമ്പിന്റെ വളയത്തോടും വരികളോടും കാറ്റ്, പിത്തം, കഫം എന്നിവയുടെ സ്വഭാവത്തോടും ഉള്ളവരാണ്.