ചതുര്ദ്വാരം തതഃ കുമ്ഭാഃ അഗ്ന്യാദൌ ച പതാകികാഃ। ചത്വാരസ്തോരണാ ദ്വാരി നാഗാനൈരാവതാദികാന് ।। ൨൯൧.
നാലു വാതിലുകളിൽ കുമ്പങ്ങൾ വെക്കണം; അഗ്നി തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പതാകകളും; ഓരോ വാതിലിലും നാലു തൊരണങ്ങളും, എയരാവതൻ തുടങ്ങിയ ആനകളും.
പൂര്വ്വാദൌ ചൌഷധീഭിശ്ച ദേവാനാം ഭാജനം പൃഥക് । പൃഥക്ശതാഹുതീശ്ചാജ്യൈര്ഗജാനര്ച്യ പ്രദക്ഷിണം ।। ൨൯൧.
കിഴക്കോട്ട് ഔഷധികളുമായി ദേവന്മാർക്കായി വേർതിരിച്ച പാത്രങ്ങൾ; clarified butter കൊണ്ട് നൂറ് വേർതിരിച്ച ഹോമങ്ങൾ; ആനകളെ പ്രദക്ഷിണമായി ആരാധിക്കണം.
നാഗം വഹ്നിം ദേവതാദീന് ബാഹ്യൈര്ജഗ്മുഃ സ്വകം ഗൃഹമ് । ദ്വിജേഭ്യോ ദക്ഷിണാം ദദ്യാത് ഹസ്തിവൈദ്യാദികാംസ്തഥാ ।। ൨൯൧.
നാഗൻ, അഗ്നി, മറ്റു ദേവതകൾ എന്നിവരെ ആരാധിച്ച ശേഷം അവരവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങും; ബ്രാഹ്മണർക്കും, ആനവൈദ്യന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദാനം നൽകണം.
കരിണീന്തു സമാരുഹ്യ വദേത് കര്ണന്തു കാലവിത് । നാഗാരാജേഽമൃതേ ശാന്തിം കൃത്വാഽമുഷ്മിന് ജപന്മനുമ് ।। ൨൯൧.൧൫ ശ്രീഗജസ്ത്വം കൃതോ രാജ്ഞാ ഭവാനസ്യ ഗജാഗ്രണീഃ । പ്രഭുര്മാല്യാഗ്രഭക്തൈസ്ത്വാം പൂജയിഷ്യതി പാര്ഥിവഃ ।। ൨൯൧.
കറിനിയെ കയറി, സമയത്തെ അറിയുന്നവൻ അവളുടെ ചെവിയിൽ പറയണം: 'നാഗരാജാവിന് അമൃതശാന്തി നടത്തി, ഈ മന്ത്രം ജപിച്ചശേഷം: ഭാഗ്യശാലിയായ ആനേ, രാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശത്തിൽ നീ ആനകളിൽ പ്രധാനിയായിരിക്കുന്നു; രാജാവ് നിന്നെ മാലയും പ്രധാനഭക്ഷ്യങ്ങളും നൽകി ആദരിക്കും.'
ലോകസ്തദാജ്ഞയാ പൂജാം കരിഷ്യതി തദാ തവ । പാലനീയസ്ത്വയാ രാജാ യുദ്ധേഽധ്വനി തഥാ ഗൃഹേ ।। ൨൯൧.
അപ്പോള് ആ ആജ്ഞ പ്രകാരം ജനങ്ങള് നിന്നെ ആരാധിക്കും; നീ യുദ്ധത്തില്, യാത്രയില്, വീട്ടിലും രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കണം.
തിര്യ്യഗ്ഭാവം സമുത്സൃജ്യ ദിവ്യം ഭാവമനുസ്മര । ദേവാസുരേ പുരാ യുദ്ധേ ശ്രീഗജസ്ത്രിദശൈഃ കൃതഃ ।। ൨൯൧.
മൃഗസ്വഭാവം വിട്ട് ദൈവീകസ്വഭാവം ഓര്മ്മിക്കണം; പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോള് ദേവന്മാര് ശുഭമായ ആനയെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഐരാവണസുതഃ ശ്രീമാനരിഷ്ടോ നാമ വാരണഃ । ശ്രീഗജാനാന്തു തത് തേജഃ സര്വ്വമേവോപതിഷ്ഠതേ ।। ൨൯൧.
ഏരാവതന്റെ പുത്രനായ പ്രശസ്തനായ അരിഷ്ടന് എന്ന ആനയാണ് അതിന്റെ പേര്; എല്ലാ ശുഭമായ ആനകളുടെയും ശക്തിയും ഇപ്പോള് നിനക്കുള്ളിലാണ്.
തത്തേജസ്തവ നാഗേന്ദ്ര ദിവ്യഭാവസമന്വിതം । ഉപതിഷ്ഠതു ഭദ്രന്തേ രക്ഷ രാജാനമാഹവേ ।। ൨൯൧.
ആ ദൈവീകശക്തി, ആനകളുടെ രാജാവേ, നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി നിലനില്ക്കട്ടെ; നീ യുദ്ധത്തില് രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കണം.
ഇത്യേവമഭിഷിക്തൈനമാരോഹേത ശുഭേ നൃപഃ । തസ്യാനുഗമനം കുര്യുഃ സശസ്ത്രനവസദ്ഗജാഃ ।। ൨൯൧.
ഇങ്ങനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത ശേഷം രാജാവ് ശുഭമായ ആനയില് കയറിയിരിക്കണം; ആയുധധാരികളും പുതുതായി അലങ്കരിച്ച ആനകളും അവനെ പിന്തുടരണം.
ശാലാസ്വസൌ സ്ഥണ്ഡിലേഽബ്ജേ ദികപാലാദീന് യജേദ്വഹിഃ । കേശരേഷു ബലം നാഗം ഭുവഞ്ചൈവ സരസ്വതീം ।। ൨൯൧.
മന്ദിരത്തില്, വേദിക്കയില്, താമരയില്, ദിശാപാലകര് മുതലായവരെ പുറത്തു ആരാധിക്കണം; മുടിയില്, സൈന്യത്തില്, ആനയില്, ഭൂമിയില്, സരസ്വതിയിലും ആരാധന നടത്തണം.
മധ്യേഷു ഡിണ്ഡിമം പ്രാര്ച്യ ഗന്ധമാല്യാനുലേപനൈഃ । ഹുത്വാ ദേയസ്തു കലശോ രസപൂര്ണോ ദ്വിജായ ച ।। ൨൯൧.
നടുവില് ḍിṇḍിമം സുഗന്ധവും പൂമാലയും ലേപനം എന്നിവയോടെ ആരാധിക്കണം; ഹോമം കഴിഞ്ഞ് രസം നിറച്ച കലശം ബ്രാഹ്മണന് നല്കണം.
ഗജാധ്യക്ഷം ഹസ്തിപം ച ഗണിതജ്ഞഞ്ച പൂജയേത് । ഗജാധ്യക്ഷായ തന്ദദ്യാത് ഡിണ്ഡിമം സോപി വാദയേത് ।। ൨൯൧.
ആനയുടെ മേല്നോട്ടക്കാരനെയും ആനപ്പണിയാളനെയും ജ്യോതിഷിയെയും ആരാധിക്കണം; ആനയുടെ മേല്നോട്ടക്കാരന് ḍിṇḍിമം നല്കണം, അവനും അതു വായിക്കണം.
ശുഭഗമ്ഭീരശബ്ദൈഃ സ്യാജ്ജഘനസ്ഥോഽഭിവാദയേത് ।। ൨൯൧.
ശുഭവും ഗംഭീരവുമായ ശബ്ദങ്ങളോടെ പിന്നില് നിന്ന് വന്ദനം ചെയ്യണം.
ധന്വന്തരിരുവാച ഗോവിപ്രപാലനം കാര്യ്യം രാജ്ഞാ ഗോശാന്തിമാവദേ । ഗാവഃ പവിത്രാ മാങ്ഗല്യാ ഗോഷു ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ।। ൨൯൨.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: രാജാവ് പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും സംരക്ഷിച്ച് ഗോശാലയില് സമാധാനം നിലനിര്ത്തണം; പശുക്കള് വിശുദ്ധവും മംഗളകരവുമാണ്, ലോകങ്ങള് പശുക്കളില് അധിഷ്ഠിതമാണ്.
ശകൃന്മൂത്രം പരം താസാമലക്ഷമീനാശനം പരം । ഗവാം കണ്ഡൂയനം വാരി ശ്രൃഹ്ഗസ്യാഘൌഘമര്ദ്ദനമ് ।। ൨൯൨.
പശുക്കളുടെ വിറ്റും മൂത്രവും അത്യുത്തമം, ദാരിദ്ര്യത്തെ അകറ്റുന്നതിലും മികച്ചത്; പശു ശരീരം ചുളുക്കുമ്പോള് പുറത്തുവരുന്ന വെള്ളം പാപങ്ങള് നീക്കുന്നു.
രോചനാ വിഷരക്ഷോഘ്നീ ഗ്രാസദഃ സ്വര്ഗഗോ ഗവാം । യദ്ഗൃഹേ ദുഃഖിതാ ഗാവഃ സ യാതി നരകന്നരഃ ।। ൨൯൨.
രൊചന വിഷവും ഭൂതങ്ങളും അകറ്റുന്നു, അന്നം നല്കുന്നു, സ്വര്ഗത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു; വീട്ടില് പശുക്കള് ദുഃഖിതരായാല് ആ മനുഷ്യന് നരകമാണ്.
പരഗോഗ്രാസദഃ സ്വര്ഗീ ഗോഹിതോ ബ്രഹ്മലോകഭാക് । ഗോദാനാത്കീര്ത്തനാദ്രക്ഷാം കൃത്വാ ചോദ്ധരതേ കുലമ് ।। ൨൯൨.
മറ്റുള്ളവരുടെ പശുക്കള്ക്ക് അന്നം നല്കുന്നവന് സ്വര്ഗം പ്രാപിക്കും; പശുക്കളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവന് ബ്രഹ്മലോകം ലഭിക്കും; പശു ദാനം, സ്തുതി, സംരക്ഷണം എന്നിവകൊണ്ട് കുടുംബം ഉന്നതിയിലാകും.
ഗവാം ശ്വാസാത് പവിത്രാ ഭൂസ്പര്ശനാത്കില്വിഷക്ഷയഃ । ഗോമൃത്രം ഗോമയം ക്ഷീരം ദധി സര്പിഃ കുശോദകമ് ।। ൨൯൨.
പശുക്കളുടെ ശ്വാസം വിശുദ്ധിയേകുന്നു; ഭൂമിയെ സ്പര്ശിച്ചാല് പാപം നശിക്കും; പശുമൂത്രം, പശുവിന്റെ വിറ്റ്, പാല്, തൈര്, നെയ്യ്, കുശഗ്രാസം തൊട്ട വെള്ളം—
ഏകരാത്രോപവാസശ്ച ശ്വപാകമപി ശോധയേത് । സര്വ്വാശുഭവിനാശായ പുരാചരിതമീശ്വരൈഃ ।। ൨൯൨.
ഒരു രാത്രി ഉപവാസം പോലും ചണ്ഡാളനെയും ശുദ്ധീകരിക്കും; എല്ലാ അശുഭത്വം ഇല്ലാതാക്കാന് ദേവന്മാര് ഇതെല്ലാം പ്രയോഗിച്ചിരുന്നു.
പ്രത്യേകഞ്ച ത്ര്യഹാഭ്യസ്തം മഹാസാന്തപനം സ്മൃതം । സര്വകാമപ്രദഞ്ചൈതത് സര്വ്വാശുഭവീമര്ദ്ദനമ് ।। ൨൯൨.
തന്നെതാനെ മൂന്ന് ദിവസം ഈ ക്രിയ ചെയ്യുമ്പോള് അതിനെ മഹാസാന്താപനം എന്ന് പറയുന്നു; ഇത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുകയും എല്ലാ അശുഭത്വവും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.
കൃച്ഛ്രാതികൃച്ഛ്രം പയസാ ദിവസാനേകവിംശതിം । നിര്മ്മലാഃ സര്വ്വകാമാപ്ത്യാ സ്യുര്ഗഗാഃ സ്യുര്ന്നരോത്തമാഃ ।। ൨൯൨.
പാല് മാത്രം കഴിച്ച് ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം അതികഠിന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാല് പൂര്ണ്ണമായ ശുദ്ധിയും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും; അങ്ങനെ ചെയ്തവന് ഉത്തമന്മാരില് ദൈവം പോലെയാകും.
ത്ര്യഹമുഷ്ണം പിവേന്മൂത്രം ത്ര്യഹമുഷ്ണം ഘൃതം പിവേത് । ത്ര്യഹമുഷ്ണം പയഃ പീത്വാഃ വായുഭക്ഷഃ പരം ത്ര്യഹമ് ।। ൨൯൨.
മൂന്ന് ദിവസം ചൂടുള്ള മൂത്രം കുടിക്കണം; മൂന്നു ദിവസം ചൂടുള്ള നെയ്യ് കുടിക്കണം; മൂന്നു ദിവസം ചൂടുള്ള പാല് കുടിച്ച ശേഷം, പിന്നെ മൂന്നു ദിവസം വായുവില് മാത്രം ജീവിക്കണം.
തപ്തകൃച്ഛ്രവ്രതം സര്വ്വപാപഘ്നം ബ്രഹ്മലോകദം । ശീതൈസ്തു ശീതകൃച്ഛ്രം സ്യാദ്ബ്രഹ്മോക്തം ബ്രഹ്മലോകദം ।। ൨൯൨.
തീവ്രമായ കൃച്ച്രവ്രതം എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കി ബ്രഹ്മലോകം ലഭ്യമാക്കുന്നു. അതുപോലെ, തണുത്ത ശീതകൃച്ച്രവ്രതവും ബ്രഹ്മാവു നിർദേശിച്ചതുപോലെ ബ്രഹ്മലോകം നൽകുന്നു.
ഗോമൂത്രേണാചരേത്സ്നാനം വൃത്തിം കുര്യ്യാച്ച ഗോരസൈഃ । ഗോഭിര്വ്രജേച്ച ഭുക്താസു ഭുഞ്ജീതാഥ ച ഗോവ്രതീ ।। ൨൯൨.
ഗോമൂത്രത്തിൽ കുളിച്ച്, പശുപ്രസവങ്ങൾ കഴിച്ച് ജീവിക്കണം. പശുക്കളോടൊപ്പം യാത്രചെയ്യണം, അവ കഴിച്ചതിന് ശേഷം മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. ഇങ്ങനെ ഗോവ്രതം ആചരിക്കണം.
മാസേനൈകേന നിഷ്പാപോ ഗോലോകീ സ്വര്ഗഗോ ഭവേത് । വിദ്യാഞ്ച ഗോമതീം ജപ്ത്വാ ഗോലോകം പരമം വ്രജേത് ।। ൨൯൨.
ഒരു മാസം ഈ വ്രതം ആചരിച്ചാൽ പാപങ്ങൾ എല്ലാം നീങ്ങി ഗോലോകവും സ്വർഗ്ഗവും ലഭിക്കും. ഗോമതീ മന്ത്രം ജപിച്ചാൽ പരമമായ ഗോലോകം നേടാം.
ഗൌതൈര്ന്നൃത്യേരപ്സരോഭിവിംമാനേ തത്ര മോദതേ । ഗാവഃ സുരഭയോ നിത്യം ഗാവോ ഗുഗ്ഗുലഗന്ധികാഃ ।। ൨൯൨.
അവിടെ, ആൾക്കാർ അപ്സരസുകളോടൊപ്പം പശുക്കളിൽകൂടി നൃത്തം ചെയ്ത് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള പശുക്കൾ എല്ലായ്പ്പോഴും സുഗന്ധമുള്ളവയും ഗുഗ്ഗുലിന്റെ മണം പരത്തുന്നവയുമാണ്.
ഗാവഃ പ്രതിഷ്ഠാ ഭൂതാനാം ഗാവഃ സ്വസ്ത്യയനം പരം । അന്നമേവ പരം ഗാവോ ദേവാനാം ഹവിരുത്തമമ് ।। ൨൯൨.
പശുക്കൾ എല്ലാ ജീവികളുടെ അടിസ്ഥാനവും ഉത്തമമായ മംഗളത്തിന്റെയും ഉറവിടവുമാണ്. പശുക്കൾ ദൈവങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ ഹോമദ്രവ്യവും ഉന്നതമായ അന്നവുമാണ്.
പാവനം സര്വ്വഭൂതാനാം ക്ഷരന്തി ച വദന്തി ച । ഹവിഷാ മന്ത്രപൂതേന തര്പയന്ത്വമരാന്ദിവി ।। ൨൯൨.
പശുക്കൾ എല്ലാ ജീവികളെയും വിശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, അവയെ അങ്ങനെ തന്നെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. മന്ത്രശുദ്ധമായ ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾകൊണ്ട് അവ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ അമരന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തട്ടെ.
ഋഷീണാമഗ്നിഹോത്രേഷു ഗാവോ ഹോമേഷു യോജിതാഃ । സര്വ്വേഷാമേവ ഭൂതാനാം ഗാവഃ ശരണമുത്തമം ।। ൨൯൨.
മഹർഷിമാരുടെ ഹോമങ്ങളിൽ പശുക്കളെ ഉപയോഗിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവികൾക്കും പശുക്കൾ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അഭയമാണ്.
ഗാവഃ പചിത്രം പരമം ഗാവോ മാങ്ഗല്യമുത്തമം । ഗാവഃ സ്വര്ഗസ്യ സോപാനം ഗാവോ ധന്യാഃ സനാതനാഃ ।। ൨൯൨.
പശുക്കൾ അത്യന്തം വൈവിധ്യമുള്ളവയും ഉത്തമമായ മംഗളത്തിന്റെയും മൂല്യവുമാണ്. പശുക്കൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള പടവുകളും ശാശ്വതമായി ഭാഗ്യവതികളുമാണ്.