അഗ്നിപുരാണമ്

ശേഷം ശൈലാന് കുഞ്ജരാംശ്ച യേ തേഽഷ്ടൌ ദേവയോനയഃ । വിരൂപാക്ഷം മഹാപദ്മം ഭദ്രം സുമനസന്തഥാ ।। ൨൯൧.

ശേഷൻ, പർവ്വതങ്ങൾ, ആനകൾ—ഇവയാണ് ആറ് ദൈവവംശങ്ങൾ: വിരൂപാക്ഷൻ, മഹാപദ്മൻ, ഭദ്രൻ, സുമനസൻ,

കുമുദൈരാവണഃ പദ്മഃ പുഷ്പദന്തോഽഥ വാമനഃ । സുപ്രതീകോഞ്ജനോ നാഗാ അഷ്ടൌ ഹോമോഽഥ ദക്ഷിണാമ് ।। ൨൯൧.

കുമുദൻ, എയരാവതൻ, പദ്മൻ, പുഷ്പദന്തൻ, വാമനൻ, സുപ്രതീകൻ, അഞ്ജനൻ—ഈ എട്ട് നാഗന്മാർക്ക് ഹോമവും ദാനവും അർപ്പിക്കണം.

ഗജാഃ ശാന്ത്യുദകാസിക്താ വൃദ്ധൌ നൈമിത്തികം ശ്രൃണു । ഗജാനാം മകരാദൌ ച ഐശാന്യാം നഗരാദ്ബഹിഃ ।। ൨൯൧.

ആനകൾക്ക് ശാന്തിജലം തളിച്ച് വളർച്ച വരുത്താം; ഇനി മകരം മുതലായ ആനകൾക്കായി നഗരത്തിന് പുറത്തുള്ള ഈശാന്യഭാഗത്ത് ചെയ്യുന്ന പ്രത്യേക കർമ്മം കേൾക്കൂ.

സ്ഥണ്ഡിലേ കമലേ മധ്യേ വിഷ്ണും ലക്ഷ്മീഞ്ച കേശരേ । ബ്രഹ്മാണം ഭാസ്കരം പൃഥ്വീം യജേത് സ്കന്ദം ഹ്യനന്തകം ।। ൨൯൧.

സ്ഥണ്ഡിലത്തിൽ, താമരയുടെ നടുവിൽ, വിഷ്ണുവിനെയും ലക്ഷ്മിയെയും കേശരത്തിൽ ആരാധിക്കണം; ബ്രഹ്മാവ്, സൂര്യൻ, ഭൂമി, സ്കന്ദൻ, അനന്തൻ എന്നിവരെയും കൂടാതെ.

ഖം ശിവം സോമമിന്ദ്രാദീംസ്തദസ്ത്രാണി ദലേ ക്രമാത് । വജ്രം ശക്തിഞ്ച ദണ്ഡഞ്ച തോമരം പാശകം ഗദാം ।। ൨൯൧.

ആകാശം, ശിവൻ, സോമൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരും അവരുടെ ആയുധങ്ങളും ഓരോ ഭാഗത്തും ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം: വജ്രം, ശക്തി, ദണ്ഡം, തോമരം, പാശം, ഗദ.

ശൂലം പദ്മം ബഹിര്വൃന്തേ ചക്രേ സൂര്യ്യന്തഥാശ്വിനൌ । വസൂനഷ്ടൌ തഥാ സാധ്യാന് യാമ്യേഽഥ നൈര്ഋതേ ദലേ ।। ൨൯൧.

ശൂലം, പദ്മം പുറംതണ്ടിൽ വെക്കണം; ചക്രം, സൂര്യൻ, അശ്വിനികൾ; എട്ട് വസുക്കളും സാദ്ധ്യന്മാരും ദക്ഷിണയിലും നൈരൃത്യഭാഗത്തും.

ദേവാനാങ്ഗിരസശ്ചാശ്വിഭൃഗവോ മരുതോഽനിലേ । വിശ്വേദേവാംസ്തഥാ ദക്ഷേ രുദ്രാ രൌദ്രേഽഥ മണ്ഡലേ ।। ൨൯൧.

ദേവന്മാർ, ആംഗിരസന്മാർ, അശ്വിനികൾ, ഭൃഗുക്കൾ, മരുതുകൾ, വായു, വിശ്വദേവന്മാർ, ദക്ഷൻ, രുദ്രന്മാർ, രൗദ്രഭാഗത്തും വൃത്തത്തിൽ.

തതോ വൃത്തയാ രേഖയാ തു ദേവാന് വൈ ബാഹ്യതോ യജേത് । സൂത്രകാരാനൃഷീന് വാണീം പൂര്വ്വാദൌ സരിതോ ഗിരീന് ।। ൨൯൧.

ശേഷം വൃത്തരേഖയാൽ ദേവന്മാരെ പുറത്ത് ആരാധിക്കണം; സൂത്രകർത്താക്കൾ, ഋഷികൾ, വാണി, കിഴക്കോട്ട് നദികളും പർവ്വതങ്ങളും.

മഹാഭൂതാനി കോണേഷു ഐശാന്യാദിഷു സംയജേത് । പദ്മം ചക്രം ഗദാം ശംഖം ചതുരസ്രന്തു മണ്ഡലം ।। ൨൯൧.

മഹാഭൂതങ്ങൾ കോണുകളിൽ, ഈശാന്യഭാഗം തുടങ്ങി, ആരാധിക്കണം; പദ്മം, ചക്രം, ഗദ, ശംഖം, ചതുരശ്രവും വൃത്തവും.

ചതുര്ദ്വാരം തതഃ കുമ്ഭാഃ അഗ്ന്യാദൌ ച പതാകികാഃ। ചത്വാരസ്തോരണാ ദ്വാരി നാഗാനൈരാവതാദികാന് ।। ൨൯൧.

നാലു വാതിലുകളിൽ കുമ്പങ്ങൾ വെക്കണം; അഗ്നി തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ പതാകകളും; ഓരോ വാതിലിലും നാലു തൊരണങ്ങളും, എയരാവതൻ തുടങ്ങിയ ആനകളും.

പൂര്വ്വാദൌ ചൌഷധീഭിശ്ച ദേവാനാം ഭാജനം പൃഥക് । പൃഥക്ശതാഹുതീശ്ചാജ്യൈര്ഗജാനര്ച്യ പ്രദക്ഷിണം ।। ൨൯൧.

കിഴക്കോട്ട് ഔഷധികളുമായി ദേവന്മാർക്കായി വേർതിരിച്ച പാത്രങ്ങൾ; clarified butter കൊണ്ട് നൂറ് വേർതിരിച്ച ഹോമങ്ങൾ; ആനകളെ പ്രദക്ഷിണമായി ആരാധിക്കണം.

നാഗം വഹ്നിം ദേവതാദീന് ബാഹ്യൈര്ജഗ്മുഃ സ്വകം ഗൃഹമ് । ദ്വിജേഭ്യോ ദക്ഷിണാം ദദ്യാത് ഹസ്തിവൈദ്യാദികാംസ്തഥാ ।। ൨൯൧.

നാഗൻ, അഗ്നി, മറ്റു ദേവതകൾ എന്നിവരെ ആരാധിച്ച ശേഷം അവരവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങും; ബ്രാഹ്മണർക്കും, ആനവൈദ്യന്മാർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദാനം നൽകണം.

കരിണീന്തു സമാരുഹ്യ വദേത് കര്ണന്തു കാലവിത് । നാഗാരാജേഽമൃതേ ശാന്തിം കൃത്വാഽമുഷ്മിന് ജപന്മനുമ് ।। ൨൯൧.൧൫ ശ്രീഗജസ്ത്വം കൃതോ രാജ്ഞാ ഭവാനസ്യ ഗജാഗ്രണീഃ । പ്രഭുര്മാല്യാഗ്രഭക്തൈസ്ത്വാം പൂജയിഷ്യതി പാര്ഥിവഃ ।। ൨൯൧.

കറിനിയെ കയറി, സമയത്തെ അറിയുന്നവൻ അവളുടെ ചെവിയിൽ പറയണം: 'നാഗരാജാവിന് അമൃതശാന്തി നടത്തി, ഈ മന്ത്രം ജപിച്ചശേഷം: ഭാഗ്യശാലിയായ ആനേ, രാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശത്തിൽ നീ ആനകളിൽ പ്രധാനിയായിരിക്കുന്നു; രാജാവ് നിന്നെ മാലയും പ്രധാനഭക്ഷ്യങ്ങളും നൽകി ആദരിക്കും.'

ലോകസ്തദാജ്ഞയാ പൂജാം കരിഷ്യതി തദാ തവ । പാലനീയസ്ത്വയാ രാജാ യുദ്ധേഽധ്വനി തഥാ ഗൃഹേ ।। ൨൯൧.

അപ്പോള്‍ ആ ആജ്ഞ പ്രകാരം ജനങ്ങള്‍ നിന്നെ ആരാധിക്കും; നീ യുദ്ധത്തില്‍, യാത്രയില്‍, വീട്ടിലും രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കണം.

തിര്യ്യഗ്ഭാവം സമുത്‌സൃജ്യ ദിവ്യം ഭാവമനുസ്മര । ദേവാസുരേ പുരാ യുദ്ധേ ശ്രീഗജസ്ത്രിദശൈഃ കൃതഃ ।। ൨൯൧.

മൃഗസ്വഭാവം വിട്ട് ദൈവീകസ്വഭാവം ഓര്‍മ്മിക്കണം; പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോള്‍ ദേവന്മാര്‍ ശുഭമായ ആനയെ സൃഷ്ടിച്ചു.

ഐരാവണസുതഃ ശ്രീമാനരിഷ്ടോ നാമ വാരണഃ । ശ്രീഗജാനാന്തു തത് തേജഃ സര്വ്വമേവോപതിഷ്ഠതേ ।। ൨൯൧.

ഏരാവതന്റെ പുത്രനായ പ്രശസ്തനായ അരിഷ്ടന്‍ എന്ന ആനയാണ് അതിന്റെ പേര്; എല്ലാ ശുഭമായ ആനകളുടെയും ശക്തിയും ഇപ്പോള്‍ നിനക്കുള്ളിലാണ്.

തത്തേജസ്തവ നാഗേന്ദ്ര ദിവ്യഭാവസമന്വിതം । ഉപതിഷ്ഠതു ഭദ്രന്തേ രക്ഷ രാജാനമാഹവേ ।। ൨൯൧.

ആ ദൈവീകശക്തി, ആനകളുടെ രാജാവേ, നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി നിലനില്‍ക്കട്ടെ; നീ യുദ്ധത്തില്‍ രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കണം.

ഇത്യേവമഭിഷിക്തൈനമാരോഹേത ശുഭേ നൃപഃ । തസ്യാനുഗമനം കുര്യുഃ സശസ്ത്രനവസദ്‌ഗജാഃ ।। ൨൯൧.

ഇങ്ങനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത ശേഷം രാജാവ് ശുഭമായ ആനയില്‍ കയറിയിരിക്കണം; ആയുധധാരികളും പുതുതായി അലങ്കരിച്ച ആനകളും അവനെ പിന്തുടരണം.

ശാലാസ്വസൌ സ്ഥണ്ഡിലേഽബ്ജേ ദികപാലാദീന് യജേദ്വഹിഃ । കേശരേഷു ബലം നാഗം ഭുവഞ്ചൈവ സരസ്വതീം ।। ൨൯൧.

മന്ദിരത്തില്‍, വേദിക്കയില്‍, താമരയില്‍, ദിശാപാലകര്‍ മുതലായവരെ പുറത്തു ആരാധിക്കണം; മുടിയില്‍, സൈന്യത്തില്‍, ആനയില്‍, ഭൂമിയില്‍, സരസ്വതിയിലും ആരാധന നടത്തണം.

മധ്യേഷു ഡിണ്ഡിമം പ്രാര്ച്യ ഗന്ധമാല്യാനുലേപനൈഃ । ഹുത്വാ ദേയസ്തു കലശോ രസപൂര്ണോ ദ്വിജായ ച ।। ൨൯൧.

നടുവില്‍ ḍിṇḍിമം സുഗന്ധവും പൂമാലയും ലേപനം എന്നിവയോടെ ആരാധിക്കണം; ഹോമം കഴിഞ്ഞ് രസം നിറച്ച കലശം ബ്രാഹ്മണന് നല്‍കണം.

ഗജാധ്യക്ഷം ഹസ്തിപം ച ഗണിതജ്ഞഞ്ച പൂജയേത് । ഗജാധ്യക്ഷായ തന്ദദ്യാത് ഡിണ്ഡിമം സോപി വാദയേത് ।। ൨൯൧.

ആനയുടെ മേല്‍നോട്ടക്കാരനെയും ആനപ്പണിയാളനെയും ജ്യോതിഷിയെയും ആരാധിക്കണം; ആനയുടെ മേല്‍നോട്ടക്കാരന് ḍിṇḍിമം നല്‍കണം, അവനും അതു വായിക്കണം.

ശുഭഗമ്ഭീരശബ്ദൈഃ സ്യാജ്ജഘനസ്ഥോഽഭിവാദയേത് ।। ൨൯൧.

ശുഭവും ഗംഭീരവുമായ ശബ്ദങ്ങളോടെ പിന്നില്‍ നിന്ന് വന്ദനം ചെയ്യണം.

ധന്വന്തരിരുവാച ഗോവിപ്രപാലനം കാര്യ്യം രാജ്ഞാ ഗോശാന്തിമാവദേ । ഗാവഃ പവിത്രാ മാങ്ഗല്യാ ഗോഷു ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ।। ൨൯൨.

ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: രാജാവ് പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണരെയും സംരക്ഷിച്ച് ഗോശാലയില്‍ സമാധാനം നിലനിര്‍ത്തണം; പശുക്കള്‍ വിശുദ്ധവും മംഗളകരവുമാണ്, ലോകങ്ങള്‍ പശുക്കളില്‍ അധിഷ്ഠിതമാണ്.

ശകൃന്‌മൂത്രം പരം താസാമലക്ഷമീനാശനം പരം । ഗവാം കണ്ഡൂയനം വാരി ശ്രൃഹ്ഗസ്യാഘൌഘമര്ദ്ദനമ് ।। ൨൯൨.

പശുക്കളുടെ വിറ്റും മൂത്രവും അത്യുത്തമം, ദാരിദ്ര്യത്തെ അകറ്റുന്നതിലും മികച്ചത്; പശു ശരീരം ചുളുക്കുമ്പോള്‍ പുറത്തുവരുന്ന വെള്ളം പാപങ്ങള്‍ നീക്കുന്നു.

രോചനാ വിഷരക്ഷോഘ്നീ ഗ്രാസദഃ സ്വര്ഗഗോ ഗവാം । യദ്‌ഗൃഹേ ദുഃഖിതാ ഗാവഃ സ യാതി നരകന്നരഃ ।। ൨൯൨.

രൊചന വിഷവും ഭൂതങ്ങളും അകറ്റുന്നു, അന്നം നല്‍കുന്നു, സ്വര്‍ഗത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു; വീട്ടില്‍ പശുക്കള്‍ ദുഃഖിതരായാല്‍ ആ മനുഷ്യന് നരകമാണ്.

പരഗോഗ്രാസദഃ സ്വര്ഗീ ഗോഹിതോ ബ്രഹ്മലോകഭാക് । ഗോദാനാത്‌കീര്ത്തനാദ്രക്ഷാം കൃത്വാ ചോദ്ധരതേ കുലമ് ।। ൨൯൨.

മറ്റുള്ളവരുടെ പശുക്കള്‍ക്ക് അന്നം നല്‍കുന്നവന്‍ സ്വര്‍ഗം പ്രാപിക്കും; പശുക്കളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവന് ബ്രഹ്മലോകം ലഭിക്കും; പശു ദാനം, സ്തുതി, സംരക്ഷണം എന്നിവകൊണ്ട് കുടുംബം ഉന്നതിയിലാകും.

ഗവാം ശ്വാസാത് പവിത്രാ ഭൂസ്പര്ശനാത്കില്വിഷക്ഷയഃ । ഗോമൃത്രം ഗോമയം ക്ഷീരം ദധി സര്പിഃ കുശോദകമ് ।। ൨൯൨.

പശുക്കളുടെ ശ്വാസം വിശുദ്ധിയേകുന്നു; ഭൂമിയെ സ്പര്‍ശിച്ചാല്‍ പാപം നശിക്കും; പശുമൂത്രം, പശുവിന്റെ വിറ്റ്, പാല്‍, തൈര്‍, നെയ്യ്, കുശഗ്രാസം തൊട്ട വെള്ളം—

ഏകരാത്രോപവാസശ്ച ശ്വപാകമപി ശോധയേത് । സര്വ്വാശുഭവിനാശായ പുരാചരിതമീശ്വരൈഃ ।। ൨൯൨.

ഒരു രാത്രി ഉപവാസം പോലും ചണ്ഡാളനെയും ശുദ്ധീകരിക്കും; എല്ലാ അശുഭത്വം ഇല്ലാതാക്കാന്‍ ദേവന്മാര്‍ ഇതെല്ലാം പ്രയോഗിച്ചിരുന്നു.

പ്രത്യേകഞ്ച ത്ര്യഹാഭ്യസ്തം മഹാസാന്തപനം സ്മൃതം । സര്വകാമപ്രദഞ്ചൈതത് സര്വ്വാശുഭവീമര്ദ്ദനമ് ।। ൨൯൨.

തന്നെതാനെ മൂന്ന് ദിവസം ഈ ക്രിയ ചെയ്യുമ്പോള്‍ അതിനെ മഹാസാന്താപനം എന്ന് പറയുന്നു; ഇത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്‍കുകയും എല്ലാ അശുഭത്വവും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.