പിണ്ഡമേതത് പ്രദാതവ്യമശ്വാനാം കാശനാശനമ് । പ്രിയങ്ഗുലോധ്രമധുഭിഃ പിവേദ്വൃഷരസം ഹയഃ ।। ൨൮൯.
ഈ ഗുളിക കുതിരയ്ക്ക് കൊടുത്താല് ചുമ മാറും. പ്രിയംഗു, ലോധ്ര, തേന് എന്നിവ ചേര്ത്ത് കാളയുടെ രസം കുതിരയ്ക്ക് കുടിപ്പിക്കണം.
ക്ഷീരം വാ പഞ്ചകോലാദ്യം കാശനാദ്ധി പ്രമുച്യതേ । പ്രസ്കന്ധേഷു ച സര്വ്വേഷു ശ്രേയ ആദൌ വിശോധനമ് ।। ൨൮൯.
അല്ലെങ്കില് പഞ്ചകൊല ചേര്ത്ത പാല് കുടിച്ചാല് ചുമ മാറും. എല്ലാ രോഗങ്ങളിലും ആദ്യം ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം, അതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്.
അഭ്യങ്ഗോദ്വര്ത്തനൈഃ സ്നേഹം നസ്യവര്ത്തിക്രമഃ സ്മൃതഃ । ജ്വരിതാനാം തുരങ്ഗാണാം പയസൈവ ക്രിയാക്രമഃ ।। ൨൮൯.
തൈലം പുരട്ടലും ഉണക്കിയ മരുന്നുകള് ഉപയോഗിച്ചുള്ള മസാജും, നാസ്യ ചികിത്സയും നിര്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ജ്വരം ബാധിച്ച കുതിരയ്ക്ക് പാല് മാത്രം ഉപയോഗിക്കണം.
ലോധ്രകന്ധരയോര്മൂലം മാതുലാങ്ഗാഗ്നിനാഗരാഃ । കുഷ്ഠഹിങ്ഗുവചാരാസ്നാലേപോയം ശോഥനാശനഃ ।। ൨൮൯.
ലോധ്രയും കന്ധരയും ഇവയുടെ മൂലങ്ങള്, മാതുളങ്ങ, ഉണക്കിയ ഇഞ്ചി, കുഷ്ഠം, ഹിംഗു, വച, അര്ഷ്ണാ—ഈ ലേപം വീക്കം മാറ്റുന്നു.
മഞ്ജിഷ്ഠാ മധുകം ദ്രാക്ഷാവൃഹത്യൌ രക്തചന്ദനമ് । ത്രപുഷീവീജമൂലാനി ശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകമ് ।। ൨൮൯.
മഞ്ജിഷ്ഠ, യശ്ടിമധു, മുന്തിരി, വൃഹതീ, ചുവന്ന ചന്ദനം, ത്രപുഷിയുടെ വിത്തും മൂലവും, ശ്രുങ്ഗാടകവും കശേരുകവും ഉപയോഗിക്കണം.
അജാപയഃ ശ്രൃതമിദം സുശീതം ശര്കരാന്വിതം । പീത്വാ നീരശനോ വാജീ രക്തമേഹാത് പ്രമുച്യതേ ।। ൨൮൯.
ആടിന്റെ പാല് വേവിച്ച് നന്നായി തണുപ്പിച്ച് പഞ്ചസാര ചേര്ത്തു നല്കണം; ഇത് കുടിച്ചാല് കുതിരയ്ക്ക് മൂത്രത്തില് രക്തം കാണുന്നത് മാറും.
മന്യാഹനുനിഗാലസ്ഥശിരാശോഥോ ഗലഗ്രഹഃ । അഭ്യങ്ഗഃ കടുതൈലേന തത്ര തേഷ്വേവ ശസ്യതേ ।। ൨൮൯.
കഴുത്തിലും താടിയിലും നരമ്പ് വീക്കം, കഴുത്ത് പിടയല് എന്നിവയുണ്ടെങ്കില് കഠിനമായ എണ്ണ ഉപയോഗിച്ച് മസാജ് ചെയ്യുന്നത് ഉത്തമമാണ്.
ഗലഗ്രഹഗദീ ശോഥഃ പ്രായശോ ഗലദേശകേ । പ്രത്യക്പുഷ്പീ തഥാ വഹ്നിഃ സൈന്ധവം സൌരസോ രസഃ ।। ൨൮൯.
കഴുത്ത് പിടയലും വീക്കം സാധാരണയായി കഴുത്ത് ഭാഗത്താണ് കാണുന്നത്; പ്രത്യക്പുഷ്പി, അഗ്നിചൂട്, സൈന്ധവലവണം, പുളിയുള്ള രസം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.
കൃഷ്ണാഹിങ്ഗുയുതൈരേഭിഃ കൃത്വാ നസ്യം ന സീദതി । നിശേ ജ്യോതിഷ്മതീ പാഠാ കൃഷ്ണാ കുഷ്ഠം വചാ മധു ।। ൨൮൯.
ഇവയില് കൃഷ്ണഹിംഗു ചേര്ത്ത് നാസ്യ മരുന്ന് തയ്യാറാക്കി ഉപയോഗിച്ചാല് പരാജയം ഉണ്ടാകില്ല. രാത്രി ജ്യോതിഷ്മതി, പാഠ, കൃഷ്ണ, കുഷ്ഠം, വച, തേന് എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.
ജിഹ്വാസ്തമ്ഭേ ച ലോപോഽയം ഗുड़മൂത്രയുതോ ഹിതഃ । തിലൈര്യഷ്ട്യാ രജന്യാ ച നിമ്ബപത്രൈശ്ച യോജിതാ ।। ൨൮൯.
നാവു കട്ടിയാകുമ്പോള് ചക്കരയും മൂത്രവും ചേര്ത്ത ഈ മിശ്രിതം ഗുണകരമാണ്; എള്ള്, യശ്ടിമധു, മഞ്ഞള്, നിംബ ഇല എന്നിവയും ചേര്ക്കണം.
ക്ഷൌദ്രേണ ശോധനീ പിണ്ഡീ സര്പിഷാ വ്രണരോപണീ । അഭിഘാതേന ഖഞ്ജന്തി യേ ഹ്യശ്വാസ്തീവ്രവേദനാഃ ।। ൨൮൯.
തേന് ചേര്ത്തു തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരു ശുദ്ധീകരണ ബോലസും, നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ച് വ്രണങ്ങള് ഭേദമാക്കുന്നതും, പരിക്കേറ്റ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവിക്കുന്ന കുതിരകള്ക്ക് ഉപയോഗിക്കാം.
പരിഷേകക്രിയാ തേഷാം തൈലേനാശു രുജാപഹാ । ദോഷകോപാഭിഘാതാഭ്യാം പക്കഭിന്നേ ബ്രണക്രമഃ ।। ൨൮൯.
അവയ്ക്ക് എണ്ണ ചൂടാക്കി ഒഴിക്കുമ്പോള് വേദന ഉടനെ കുറയും; ദോഷം കൂടിയതോ പരിക്കോ മൂലം വീക്കം ഉണ്ടാകുമ്പോള്, വ്രണം പാകം ആയി തുറന്നിരിക്കുമ്പോള്, ഇതാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.
അശ്വത്ഥോഡുമ്ബരപ്ലക്ഷമധൂകവടകല്കനൈഃ ।। ൨൮൯.
അശ്വത്ത, ഉടുമ്പ്, പ്ലക്ഷ, മധൂക, വട എന്നീ മരങ്ങളുടെ കുഴമ്പ് ഉപയോഗിക്കണം.
പ്രഭൂതസലിലഃ ക്കാഥഃ സുഖോഷ്ണോ വ്രണശോധനഃ । ശതാഹ്വാ നാഗരം രാസ്നാ മഞ്ജിഷ്ഠാകുഷ്ഠസൈന്ധവൈഃ ।। ൨൮൯.
കൂടുതല് വെള്ളം ചേര്ത്തു ഇളക്കിയ, ഇളം ചൂടുള്ള കഷായം വ്രണങ്ങള് ശുദ്ധീകരിക്കാന് ഉത്തമം; ശതാഹ്വ, ഇഞ്ചി, രാസ്ന, മഞ്ജിഷ്ഠ, കുഷ്ഠം, സൈന്ധവലവണം എന്നിവ ചേര്ക്കണം.
ദേവദാരുവചായുഗ്മരജനീരക്തവന്ദനൈഃ । തൈലസിദ്ധം കഷായേണ ഗുഡൂച്യാഃ പയസാ സഹ ।। ൨൮൯.
ദേവദാരു, വച, യുഗ്മം, മഞ്ഞള്, ചുവന്ന ചന്ദനം എന്നിവയും, ഇവ ചേര്ത്തു എണ്ണയില് പാകം ചെയ്ത് കഷായത്തോടും ഗുടൂചിയുടെ പാല് ചേര്ത്തും ഉപയോഗിക്കാം.
മ്രക്ഷണേ വസ്തിനശ്യേ ച യോജ്യം സര്വത്ര ലിങ്ഗിനേ । രക്തസ്രാവോ ജലൌകാഭിര്ന്നേത്രാന്തേ നേത്രരോഗിണഃ ।। ൨൮൯.
മസാജ് ചെയ്യാനും വസ്തി നല്കാനും, ലിംഗമുള്ള കുതിരകള്ക്ക് എല്ലായിടത്തും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം; കണ്ണ് രോഗമുള്ളവരുടെ കണ്ണ് കോണില് രക്തം ഒഴുകുമ്പോള് ജലൗകകള് ഉപയോഗിക്കണം.
ഖാദിരോഡുമ്ബരാശ്വത്ഥകഷായേണ ച സാധനമ് । ഥാത്രീദുരാലഭാതിക്താപ്രിയങ്ഗുകുങ്കുമൈഃ ।। ൨൮൯.
ഖദിരം, ഉടുമ്പ്, അശ്വത്ത എന്നിവയുടെ കഷായം ഫലപ്രദമാണ്; താത്രി, ദുരാലഭ, തിക്ത, പ്രിയാംഗു, കുങ്കുമം എന്നിവയും ചേര്ക്കാം.
ഗുഡൂച്യാ ച കൃതഃ കല്കോ ഹിതോ യുക്താവലമ്ബിനേ । ഉത്പാതേ ച ശിലേ ശ്രാവ്യേ ശുഷ്കശേഫേ തഥൈവ ച ।। ൨൮൯.
ഗുടൂചി ചേര്ത്തു തയ്യാറാക്കിയ കുഴമ്പ് അവയവങ്ങള് തളര്ന്നവര്ക്ക് ഉത്തമം; വീക്കം, പുഴു, ഉണങ്ങിയ ശേഖം എന്നിവയ്ക്കും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.
ക്ഷിപ്രകാരിണി ദോഷേ ച സദ്യോ വിദലമിഷ്യതേ । ഗോശകൃന്മഞ്ജികാകുഷ്ഠരജനീതിലസര്ഷപൈഃ ।। ൨൮൯.
രോഗം വേഗത്തില് ബാധിക്കുമ്പോള് ഉടനെ മുറിവ് തുറക്കണം; പശുവിന്റെ ചാണകം, മഞ്ജിക, കുഷ്ഠം, മഞ്ഞള്, എള്ള്, കടുക് എന്നിവ ചേര്ക്കണം.
ഗവാം മൂത്രേണ പിഷ്ടൈശ്ച മര്ദ്ദനം കണ്ഡുനാശനമ് । ശീതോ മധുയുതഃ ക്കാഥോ നാശികായാം സശര്കരഃ ।। ൨൮൯.
ഇവയെ പശുവിന്റെ മൂത്രത്തില് അരച്ച് പുരട്ടുമ്പോള് കുഴല് കുറയും; തണുത്ത കഷായത്തില് തേനും പഞ്ചസാരയും ചേര്ത്ത് മൂക്കില് ഉപയോഗിക്കാം.
രക്തപിത്തഹരഃ പാനാദശ്വകര്ണൈസ്തഥൈവ ച । സപ്തമേ സപ്തമേ ദേയമശ്വാനാം ലവണം ദിനേ ।। ൨൮൯.
അശ്വകര്ണ്ണം കുടിക്കുമ്പോള് രക്തപിത്തം കുറയും; ഏഴാം ദിവസവും കുതിരകള്ക്ക് ലവണം നല്കണം.
തഥാ ഭുക്തവതാന്ദേയാ അതിപാനേ തു വാരുണീ । ദീവനീയൈഃ സമധുരൈര്മൃദ്വീകാശര്കരായുതൈഃ ।। ൨൮൯.
ഭക്ഷണം കഴിച്ചവര്ക്ക് അമിതമായി കുടിച്ചാല് വാരുണി നല്കണം; ഇളംതരവും മധുരവും ആയ ഉണക്കമുന്തിരി, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവ ചേര്ക്കണം.
സപിപ്പലീകൈഃ ശരദി പ്രതിപാനം സപദ്മകൈഃ । വിड़ങ്ഗാപിപ്പലീധാന്യശതാഹ്വാലോധ്രസൈനധവൈഃ ।। ൨൮൯.
ശരത്കാലത്ത് പിപ്പലി ചേര്ത്ത്, പദ്മക്കുരു ചേര്ത്ത് നല്കണം; വിദംഗം, പിപ്പലി, ധന്യ, ശതാഹ്വ, ലോധ്രം, സൈന്ധവം എന്നിവയുമുണ്ട്.
സചിത്രകൈസ്തുരങ്ഗാണം പ്രതിപാനം ഹിമാഗമേ । ലോധ്രപിരിയങ്ഗുകാമുസ്താപിപ്പലീവിശ്വഭേഷജൈ ।। ൨൮൯.
ചിത്രകം ചേര്ത്ത് ശീതകാലാരംഭത്തില് കുതിരകള്ക്ക് നല്കണം; ലോധ്രം, പ്രിയാംഗു, കാമുസ്ത, പിപ്പലി, വിവിധ ഔഷധങ്ങള് എന്നിവ ചേര്ക്കാം.
സക്ഷൌദ്രൈഃ പ്രതിപാനം സ്യാദ്വസന്തേ കഫനാശനമ് । പ്രിയങ്ഗുപിപ്പലീലോധ്രയഷ്ട്യാക്ഷൈഃ സമഹൌഷധൈഃ ।। ൨൮൯.
വസന്തകാലത്ത് തേന് ചേര്ത്ത് നല്കുമ്പോള് കഫം കുറയും; പ്രിയാംഗു, പിപ്പലി, ലോധ്രം, യഷ്ടിമധു എന്നിവയും മറ്റു ഔഷധങ്ങളും ചേര്ക്കണം.
നിദാഘേ സഗുड़ാ ദേയാ മദിരാ പ്രതിപാനകേ । ലോധ്രകാഷ്ഠം സലവണം പിപ്പല്യോ വിശ്വഭേഷജമ് ।। ൨൮൯.
നിറവേലയില് ശർക്കര ചേര്ത്ത മദിരം നല്കണം; ലോധ്രക്കഷ്ഠം, ലവണം, പിപ്പലി എന്നിവയും വിവിധ ഔഷധങ്ങളായും ഉപയോഗിക്കാം.
പ്രാവൃഡ്ഭിന്നപുരീഷാശ്ച പിവേയുര്വാജിനോ ഘൃതമ് । പിവേയുര്വാജിനസ്തൈലം കഫവായ്വധികാസ്തു യേ ।। ൨൮൯.
മഴക്കാലത്ത് വയറ് ദുർബലമായ കുതിരകള്ക്ക് നെയ്യ് കുടിക്കണം; കഫവും വായുവും കൂടുതലുള്ളവര്ക്ക് എണ്ണ കുടിക്കണം.
പ്രാവൃഡ്ഭിന്നപുരീഷാശ്ച പിവേയുര്വാജിനോ ഘൃതമ് । പിവേയുര്വാജിനസ്തൈലം കഫവായ്വധികാസ്തു യേ ।। ൨൮൯.
മഴക്കാലത്ത് വയറ് ദുർബലമായ കുതിരകള്ക്ക് നെയ്യ് കുടിക്കണം; കഫവും വായുവും കൂടുതലുള്ളവര്ക്ക് എണ്ണ കുടിക്കണം.
സ്രേഹവ്യാപദ്ഭ്വോ യേഷാം കാര്യ്യം തേഷാം വിരൂക്ഷണമ് । ത്ര്യഹം യവാഗൂ രൂക്ഷാ സ്യാദ് ഭോജനം തക്രസംയുതമ് ।। ൨൮൯.
ജ്യോതിഷം ആവശ്യമായവർക്കു, ഭക്ഷണം ഉണങ്ങിയതായിരിക്കണം. മൂന്നു ദിവസം അവർക്കു തൈര് ചേർത്ത കഠിനമായ യവക്കഞ്ഞി മാത്രം കൊടുക്കണം.
ശരന്നിദാഘ്യോഃ സര്പിസ്തൈലം ശീതവസന്തയോഃ । വര്ഷാസു ശിശിരേ ചൈവ വസ്തൌ യമകമിഷ്യതേ ।। ൨൮൯.
ശരത്കാലത്തും വേനലിലും നെയ്യും എണ്ണയും കൊടുക്കണം. ശീതകാലത്തും വസന്തത്തും മഴക്കാലത്തും ഇരട്ട അളവിൽ കൊടുക്കുന്നത് ഉത്തമം.