അഗ്നിപുരാണമ്

ശുകേന്ദ്രഗോപചന്ദ്രാഭാ യേ ച വായസസന്നിഭാഃ । സുവര്ണവര്ണാഃ സ്നിഗ്ധാശ്ച പ്രശസ്യാസ്തു സദൈവ ഹി ।। ൨൮൯.

ചന്ദ്രൻ, ഇന്ദ്രഗോപം, ചന്ദ്രിക എന്നിവയുടെ നിറംപോലെയും കാക്കയെപ്പോലെയും സ്വർണ്ണനിറവും മിനുക്കമുള്ളതും എപ്പോഴും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

ദീര്ഘഗ്രീവാക്ഷികൂടാശ്ച ഹ്രസ്വകര്ണാശ്ച ശോഭനാഃ । രാജ്ഞാന്തുരങ്ഗമാ യത്ര വിജയം വര്ജയേത്തതഃ ।। ൨൮൯.

അവിടെ കുതിരകള്‍ക്ക് നീണ്ട കഴുത്തും, വലിയ കണ്ണ് കുഴികളും, മനോഹരമായ ചെറു ചെവി ഉണ്ടെങ്കില്‍, രാജാവ് തന്റെ കുതിരസേനയെ അയക്കരുത്; ജയം ലഭിക്കില്ല.

പാലിതസ്തു ഹയോ ദന്തോ ശുഭദോ ദുഃഖദോഽന്യഥാ । ക്ഷിയഃ പുത്രാസ്തു ഗന്ധര്വ്വാ വാജിനോ രത്നമുത്തമമ് ।। ൨൮൯.

നന്നായി പരിശീലനം ലഭിച്ചും അനുസരണയുള്ളതുമായ കുതിര ഭാഗ്യം കൊണ്ടുവരുന്നു; അല്ലെങ്കില്‍ ദുഃഖം മാത്രം. മക്കള്‍ ഗന്ധര്‍വ്വന്മാരെപ്പോലെയാണ്, കുതിരകള്‍ ഏറ്റവും വലിയ ധനമാണ്.

അശ്വമേധേ തു തുരഗഃ പവിത്രത്വാത്തു ഹൂയതേ । വൃഷോ നിമ്ബവൃഹത്യൌ ച ഗുഡൂചീ ച സമാക്ഷികാ ।। ൨൮൯.

അശ്വമേധയാഗത്തില്‍ കുതിരയെ അതിന്റെ വിശുദ്ധിക്കായി അർപ്പിക്കുന്നു; കൂടാതെ കാള, നിംബം, വൃഹതീ, ഗുടൂചി, തേന്‍ എന്നിവയും അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

സിംഹാ ഗന്ധകരീ പിണ്ഡീ സ്വേദശ്ച ശിരസസ്തഥാ । ഹിങ്ഗു പുഷ്കരമൂലഞ്ച നാഗരം സാമ്ലവേതസം ।। ൨൮൯.

സിംഹം, ഗന്ധകരി, പിണ്ടി, തലയില്‍ നിന്നുള്ള ചോർച്ച, ഹിംഗു, പുഷ്കരമൂലം, ഉണക്കിയ ഇഞ്ചി, പുളിയുള്ള വേതസം എന്നിവയും ഉള്‍പ്പെടുന്നു.

പിപ്പലീസൈന്ധവയുതം ശൂലഘ്നം ചോഷ്ണവാരിണാ । നാഗരാതിവിഷാ മുസ്താ സാനന്താ വില്വമാലികാ ।। ൨൮൯.

പിപ്പലി, സൈന്ധവലവണം, വയറുവേദനയ്ക്ക് ഔഷധം, ചൂടുള്ള വെള്ളം ചേര്‍ത്ത്; ഉണക്കിയ ഇഞ്ചി, അതിവിഷം, മുഷ്ത, സാനന്ത, ബേല്‍, മാലിക എന്നിവയും ചേര്‍ക്കണം.

ക്കാഥമേഷാം പിവേദ്വാജീ സര്വ്വാതീസാരനാശനമ് । പ്രിയങ്ഗുസാരിവാഭ്യാഞ്ച യുക്തമാജം ശ്രൃതം പയഃ ।। ൨൮൯.

ഇവയെ എങ്ങനെ കുതിരയ്ക്ക് നല്‍കണം? എല്ലാത്തരം വയറിളക്കവും ഇതു മാറ്റുന്നു. പ്രിയംഗു, സാരിവ എന്നിവയുമായി ആടിന്റെ പാല്‍ ചേര്‍ത്ത് വേവിച്ച് നല്‍കണം.

പര്യ്യാപ്തശര്കരം പീത്വാ ശ്രമാദ്വാജീ വിമുച്യതേ । ദ്രോണികായാന്തു ദാതവ്യാ തൈലവസ്തിസ്തുരങ്ഗമേ ।। ൨൮൯.

മതി വരുന്നത്ര പഞ്ചസാര കുടിച്ചാല്‍ കുതിരയ്ക്ക് ക്ഷീണം മാറും. എണ്ണയും കൊഴുപ്പും ഒരു തളികയില്‍ കുതിരയ്ക്ക് നല്‍കണം.

കോഷ്ഠജാ ച ശിരാ വേധ്യാ തേന തസ്യ സുഖം ഭവേത് । ദാड़ിമം ത്രിഫലാ വ്യോഷം ഗുड़ഞ്ച സമഭാവികമ് ।। ൨൮൯.

വയറ്റിലെ ഒരു ശിരയെ ചൊരിഞ്ഞാല്‍ കുതിരയ്ക്ക് ആശ്വാസം ലഭിക്കും. മാതളനാരകം, ത്രിഫല, വ്യോഷം, ചക്കര എന്നിവ സമപ്രമാണം ചേര്‍ക്കണം.

പിണ്ഡമേതത് പ്രദാതവ്യമശ്വാനാം കാശനാശനമ് । പ്രിയങ്ഗുലോധ്രമധുഭിഃ പിവേദ്വൃഷരസം ഹയഃ ।। ൨൮൯.

ഈ ഗുളിക കുതിരയ്ക്ക് കൊടുത്താല്‍ ചുമ മാറും. പ്രിയംഗു, ലോധ്ര, തേന്‍ എന്നിവ ചേര്‍ത്ത് കാളയുടെ രസം കുതിരയ്ക്ക് കുടിപ്പിക്കണം.

ക്ഷീരം വാ പഞ്ചകോലാദ്യം കാശനാദ്ധി പ്രമുച്യതേ । പ്രസ്കന്ധേഷു ച സര്വ്വേഷു ശ്രേയ ആദൌ വിശോധനമ് ।। ൨൮൯.

അല്ലെങ്കില്‍ പഞ്ചകൊല ചേര്‍ത്ത പാല്‍ കുടിച്ചാല്‍ ചുമ മാറും. എല്ലാ രോഗങ്ങളിലും ആദ്യം ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം, അതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്.

അഭ്യങ്ഗോദ്‌വര്ത്തനൈഃ സ്നേഹം നസ്യവര്ത്തിക്രമഃ സ്മൃതഃ । ജ്വരിതാനാം തുരങ്ഗാണാം പയസൈവ ക്രിയാക്രമഃ ।। ൨൮൯.

തൈലം പുരട്ടലും ഉണക്കിയ മരുന്നുകള്‍ ഉപയോഗിച്ചുള്ള മസാജും, നാസ്യ ചികിത്സയും നിര്‍ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ജ്വരം ബാധിച്ച കുതിരയ്ക്ക് പാല്‍ മാത്രം ഉപയോഗിക്കണം.

ലോധ്രകന്ധരയോര്മൂലം മാതുലാങ്ഗാഗ്നിനാഗരാഃ । കുഷ്ഠഹിങ്ഗുവചാരാസ്നാലേപോയം ശോഥനാശനഃ ।। ൨൮൯.

ലോധ്രയും കന്ധരയും ഇവയുടെ മൂലങ്ങള്‍, മാതുളങ്ങ, ഉണക്കിയ ഇഞ്ചി, കുഷ്ഠം, ഹിംഗു, വച, അര്‍ഷ്ണാ—ഈ ലേപം വീക്കം മാറ്റുന്നു.

മഞ്ജിഷ്ഠാ മധുകം ദ്രാക്ഷാവൃഹത്യൌ രക്തചന്ദനമ് । ത്രപുഷീവീജമൂലാനി ശ്രൃങ്ഗാടകകശേരുകമ് ।। ൨൮൯.

മഞ്ജിഷ്ഠ, യശ്ടിമധു, മുന്തിരി, വൃഹതീ, ചുവന്ന ചന്ദനം, ത്രപുഷിയുടെ വിത്തും മൂലവും, ശ്രുങ്ഗാടകവും കശേരുകവും ഉപയോഗിക്കണം.

അജാപയഃ ശ്രൃതമിദം സുശീതം ശര്കരാന്വിതം । പീത്വാ നീരശനോ വാജീ രക്തമേഹാത് പ്രമുച്യതേ ।। ൨൮൯.

ആടിന്റെ പാല്‍ വേവിച്ച് നന്നായി തണുപ്പിച്ച് പഞ്ചസാര ചേര്‍ത്തു നല്‍കണം; ഇത് കുടിച്ചാല്‍ കുതിരയ്ക്ക് മൂത്രത്തില്‍ രക്തം കാണുന്നത് മാറും.

മന്യാഹനുനിഗാലസ്ഥശിരാശോഥോ ഗലഗ്രഹഃ । അഭ്യങ്ഗഃ കടുതൈലേന തത്ര തേഷ്വേവ ശസ്യതേ ।। ൨൮൯.

കഴുത്തിലും താടിയിലും നരമ്പ് വീക്കം, കഴുത്ത് പിടയല്‍ എന്നിവയുണ്ടെങ്കില്‍ കഠിനമായ എണ്ണ ഉപയോഗിച്ച് മസാജ് ചെയ്യുന്നത് ഉത്തമമാണ്.

ഗലഗ്രഹഗദീ ശോഥഃ പ്രായശോ ഗലദേശകേ । പ്രത്യക്പുഷ്പീ തഥാ വഹ്നിഃ സൈന്ധവം സൌരസോ രസഃ ।। ൨൮൯.

കഴുത്ത് പിടയലും വീക്കം സാധാരണയായി കഴുത്ത് ഭാഗത്താണ് കാണുന്നത്; പ്രത്യക്പുഷ്പി, അഗ്‌നിചൂട്, സൈന്ധവലവണം, പുളിയുള്ള രസം എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.

കൃഷ്ണാഹിങ്ഗുയുതൈരേഭിഃ കൃത്വാ നസ്യം ന സീദതി । നിശേ ജ്യോതിഷ്മതീ പാഠാ കൃഷ്ണാ കുഷ്ഠം വചാ മധു ।। ൨൮൯.

ഇവയില്‍ കൃഷ്ണഹിംഗു ചേര്‍ത്ത് നാസ്യ മരുന്ന് തയ്യാറാക്കി ഉപയോഗിച്ചാല്‍ പരാജയം ഉണ്ടാകില്ല. രാത്രി ജ്യോതിഷ്മതി, പാഠ, കൃഷ്ണ, കുഷ്ഠം, വച, തേന്‍ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.

ജിഹ്വാസ്തമ്ഭേ ച ലോപോഽയം ഗുड़മൂത്രയുതോ ഹിതഃ । തിലൈര്യഷ്ട്യാ രജന്യാ ച നിമ്ബപത്രൈശ്ച യോജിതാ ।। ൨൮൯.

നാവു കട്ടിയാകുമ്പോള്‍ ചക്കരയും മൂത്രവും ചേര്‍ത്ത ഈ മിശ്രിതം ഗുണകരമാണ്; എള്ള്, യശ്ടിമധു, മഞ്ഞള്‍, നിംബ ഇല എന്നിവയും ചേര്‍ക്കണം.

ക്ഷൌദ്രേണ ശോധനീ പിണ്ഡീ സര്പിഷാ വ്രണരോപണീ । അഭിഘാതേന ഖഞ്ജന്തി യേ ഹ്യശ്വാസ്തീവ്രവേദനാഃ ।। ൨൮൯.

തേന്‍ ചേര്‍ത്തു തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരു ശുദ്ധീകരണ ബോലസും, നെയ്യ് ഉപയോഗിച്ച് വ്രണങ്ങള്‍ ഭേദമാക്കുന്നതും, പരിക്കേറ്റ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവിക്കുന്ന കുതിരകള്‍ക്ക് ഉപയോഗിക്കാം.

പരിഷേകക്രിയാ തേഷാം തൈലേനാശു രുജാപഹാ । ദോഷകോപാഭിഘാതാഭ്യാം പക്കഭിന്നേ ബ്രണക്രമഃ ।। ൨൮൯.

അവയ്ക്ക് എണ്ണ ചൂടാക്കി ഒഴിക്കുമ്പോള്‍ വേദന ഉടനെ കുറയും; ദോഷം കൂടിയതോ പരിക്കോ മൂലം വീക്കം ഉണ്ടാകുമ്പോള്‍, വ്രണം പാകം ആയി തുറന്നിരിക്കുമ്പോള്‍, ഇതാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.

അശ്വത്ഥോഡുമ്ബരപ്ലക്ഷമധൂകവടകല്കനൈഃ ।। ൨൮൯.

അശ്വത്ത, ഉടുമ്പ്, പ്ലക്‌ഷ, മധൂക, വട എന്നീ മരങ്ങളുടെ കുഴമ്പ് ഉപയോഗിക്കണം.

പ്രഭൂതസലിലഃ ക്കാഥഃ സുഖോഷ്ണോ വ്രണശോധനഃ । ശതാഹ്വാ നാഗരം രാസ്നാ മഞ്ജിഷ്ഠാകുഷ്ഠസൈന്ധവൈഃ ।। ൨൮൯.

കൂടുതല്‍ വെള്ളം ചേര്‍ത്തു ഇളക്കിയ, ഇളം ചൂടുള്ള കഷായം വ്രണങ്ങള്‍ ശുദ്ധീകരിക്കാന്‍ ഉത്തമം; ശതാഹ്വ, ഇഞ്ചി, രാസ്ന, മഞ്ജിഷ്ഠ, കുഷ്ഠം, സൈന്ധവലവണം എന്നിവ ചേര്‍ക്കണം.

ദേവദാരുവചായുഗ്മരജനീരക്തവന്ദനൈഃ । തൈലസിദ്ധം കഷായേണ ഗുഡൂച്യാഃ പയസാ സഹ ।। ൨൮൯.

ദേവദാരു, വച, യുഗ്മം, മഞ്ഞള്‍, ചുവന്ന ചന്ദനം എന്നിവയും, ഇവ ചേര്‍ത്തു എണ്ണയില്‍ പാകം ചെയ്ത് കഷായത്തോടും ഗുടൂചിയുടെ പാല്‍ ചേര്‍ത്തും ഉപയോഗിക്കാം.

മ്രക്ഷണേ വസ്തിനശ്യേ ച യോജ്യം സര്വത്ര ലിങ്ഗിനേ । രക്തസ്രാവോ ജലൌകാഭിര്ന്നേത്രാന്തേ നേത്രരോഗിണഃ ।। ൨൮൯.

മസാജ് ചെയ്യാനും വസ്തി നല്‍കാനും, ലിംഗമുള്ള കുതിരകള്‍ക്ക് എല്ലായിടത്തും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം; കണ്ണ് രോഗമുള്ളവരുടെ കണ്ണ് കോണില്‍ രക്തം ഒഴുകുമ്പോള്‍ ജലൗകകള്‍ ഉപയോഗിക്കണം.

ഖാദിരോഡുമ്ബരാശ്വത്ഥകഷായേണ ച സാധനമ് । ഥാത്രീദുരാലഭാതിക്താപ്രിയങ്ഗുകുങ്കുമൈഃ ।। ൨൮൯.

ഖദിരം, ഉടുമ്പ്, അശ്വത്ത എന്നിവയുടെ കഷായം ഫലപ്രദമാണ്; താത്രി, ദുരാലഭ, തിക്ത, പ്രിയാംഗു, കുങ്കുമം എന്നിവയും ചേര്‍ക്കാം.

ഗുഡൂച്യാ ച കൃതഃ കല്കോ ഹിതോ യുക്താവലമ്ബിനേ । ഉത്പാതേ ച ശിലേ ശ്രാവ്യേ ശുഷ്കശേഫേ തഥൈവ ച ।। ൨൮൯.

ഗുടൂചി ചേര്‍ത്തു തയ്യാറാക്കിയ കുഴമ്പ് അവയവങ്ങള്‍ തളര്‍ന്നവര്ക്ക് ഉത്തമം; വീക്കം, പുഴു, ഉണങ്ങിയ ശേഖം എന്നിവയ്ക്കും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.

ക്ഷിപ്രകാരിണി ദോഷേ ച സദ്യോ വിദലമിഷ്യതേ । ഗോശകൃന്മഞ്ജികാകുഷ്ഠരജനീതിലസര്ഷപൈഃ ।। ൨൮൯.

രോഗം വേഗത്തില്‍ ബാധിക്കുമ്പോള്‍ ഉടനെ മുറിവ് തുറക്കണം; പശുവിന്റെ ചാണകം, മഞ്ജിക, കുഷ്ഠം, മഞ്ഞള്‍, എള്ള്, കടുക് എന്നിവ ചേര്‍ക്കണം.

ഗവാം മൂത്രേണ പിഷ്ടൈശ്ച മര്ദ്ദനം കണ്ഡുനാശനമ് । ശീതോ മധുയുതഃ ക്കാഥോ നാശികായാം സശര്കരഃ ।। ൨൮൯.

ഇവയെ പശുവിന്റെ മൂത്രത്തില്‍ അരച്ച് പുരട്ടുമ്പോള്‍ കുഴല്‍ കുറയും; തണുത്ത കഷായത്തില്‍ തേനും പഞ്ചസാരയും ചേര്‍ത്ത് മൂക്കില്‍ ഉപയോഗിക്കാം.