അഗ്നിപുരാണമ്

അകര്മ്മജ്ഞോഽനുപായജ്ഞോ വേഗാസക്തോഽതികോപനഃ । ഘനദണ്ഡരതിച്ഛിദ്രേ യഃ സമോപി ന വ്ശസ്യതേ ।। ൨൮൮.

ജോലികൾ അറിയാത്തവൻ, മാർഗങ്ങൾ അറിയാത്തവൻ, വേഗത്തിൽ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, അത്യന്തം കോപം കാണിക്കുന്നവൻ, കഠിന ശിക്ഷയിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവൻ—even സമത്വം കാണിച്ചാലും—പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനല്ല.

ഉപായജ്ഞോഽഥ ചിത്തജ്ഞോ വിശുദ്ധോ ദോപനാശനഃ । ഗുണാര്ജ്ജനപരോ നിത്യം സര്വ്വകര്മ്മവിശാരദഃ ।। ൨൮൮.

മാർഗങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, മനസ്സിന്റെ ഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവൻ, ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജോലികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—

പ്രഗ്രഹേണ ഗൃഹീത്വാഽഥ ചിത്തജ്ഞോ വിശുദ്ധോ ദോഷനാശനഃ । ഗുണാര്ജ്ജനപരോ നിത്യം സര്വ്വകര്മ്മവിശാരദഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ നിയന്ത്രിച്ച്, അതിന്റെ മനസ്സറിയുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവൻ, ദോഷങ്ങൾ മാറ്റുന്നവൻ, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജോലികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—

ആരുഹ്യ സഹസാ നൈവ താड़നീയോ ഹയോത്തമഃ । താड़നാദ് ഭയമാപ്നോതി ഭയാന്മോഹശ്ച ജായതേ ।। ൨൮൮.

ഉത്തമമായ കുതിരയെ പെട്ടെന്ന് ചാടിപ്പിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭയം ഉണ്ടാകും, ആ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകും.

പ്രാതഃ സാദീ പ്ലുതേനൈവ വല്ഗാമുദ്ധൃത്യ ചാലയേത് । മന്ദം മന്ദം വിനാ നാലം ധൃതവല്ഗോ ദിനാന്തരേ ।। ൨൮൮.

രാവിലെ കുതിരയെ ചാടിപ്പിച്ച്, വളയം ഉയർത്തി ചലിപ്പിക്കണം; മറ്റൊരു ദിവസം ഉറപ്പുള്ള വളയത്തോടെ മന്ദഗതിയിൽ നീക്കണം; വളയില്ലാതെ ഒരിക്കലും നീക്കരുത്.

പ്രോക്തമാശ്വസനം സാമഭേദോഽശ്വേന നിയോജ്യതേ । കഷാദിതാड़നം ദണ്ഡോ ദാനം കാലസഹിഷ്ണുതാ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന മാർഗങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: സമ്മതിപ്പിക്കൽ, വിഭജിക്കൽ, ചാവുകോൽ ഉപയോഗം, ശിക്ഷ, സമ്മാനം, സമയത്തോടുള്ള ക്ഷമ.

പൂര്വ്വപൂര്വ്വവിശുദ്ധൌ തു വിദധ്യാദുത്തരോത്തരമ് । ജിഹ്വാതലേ വിനായോഗം വിദധ്യാദ്വാഹനേ ഹയേ ।। ൨൮൮.

മുമ്പുള്ള ശുദ്ധീകരണം കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്തതിലേക്ക് കടക്കണം; നാവിന്റെ അറ്റം ഉപയോഗിക്കാതെ പരിശീലനം നടത്തണം.

ഗുണേതരശതാം വല്ഗാം സൃക്കണ്യാ സഹ ഗാഹയേത് । വിസ്മാര്യ്യ വാഹനം കുര്യ്യാച്ഛിഥിലാനാം ശനൈഃ ശനൈഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ വളയും കഷവും ഉപയോഗിച്ച് നൂറ് പ്രാവശ്യം ചുറ്റിക്കളിക്കണം; മന്ദമായവരെ ശാന്തമായും ക്രമേണയും പരിശീലിപ്പിക്കണം.

ഹയം ജിഹ്വാങ്ഗമാഹീനേ ജിഹ്വാഗ്രന്ഥിം വിമോചയേത് । ഗാടതാം മോചയേത്താവദ്യാവത് സ്തോഭം ന മുഞ്ചതി ।। ൨൮൮.

നാവിന്റെ ചലനം ഇല്ലാത്ത കുതിരയ്ക്ക്, നാവിന്റെ അറ്റത്തുള്ള കുരു അഴിയിക്കണം; അതിന്റെ കെട്ടിയിരിപ്പ് അതു എതിർക്കാതിരിയ്ക്കുംവരെ അഴിയിക്കണം.

കുര്യ്യാച്ഛ്രതമുരസ്ത്രാണമവിലാലഞ്ച മുഞ്ചതി । ഊദ്ര്ധ്വാനനഃ സ്വഭാവാദ്യസ്തസ്യോരസ്ത്രാണമശ്ലഥമ് ।। ൨൮൮.

കുതിരയ്ക്ക് നെഞ്ചിൽ കെട്ടു വയ്ക്കണം; അതു തള്ളിയാൽ വീണ്ടും ഇടേണ്ട; തല സ്വാഭാവികമായി ഉയർന്നവർക്കു നെഞ്ചുകെട്ട് ശരിയായി ഇരിക്കില്ല.

വിധായ വാഹയേദ്ദുഷ്ട്യാ ലീലയാ സാദിസത്തമഃ । തസ്യ സവ്യേന പൂര്വേണ സംയുക്തം സവ്യവല്ഗയാ ।। ൨൮൮.

എല്ലാം ഒരുക്കിയ ശേഷം, മികച്ച പരിശീലനം ലഭിച്ച കുതിരയെ നൈപുണ്യത്തോടെ ഓടിക്കണം; ഇടത് വളയം മുൻവളയത്തോടൊപ്പം ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കണം.

യഃ കുര്യ്യാത്പശ്ചിമം പാദം ഗൃഹീതസ്തേന ദക്ഷിണഃ । ക്രമേണാനേന യോ സേവാം കുരുതേ വാമവല്ഗയാ ।। ൨൮൮.

ആൾ പിന്‍ കാലിനെ പിടിച്ചാൽ, അതിലൂടെ വലത് കാൽ പിടിയിലാകും; ഈ ക്രമത്തിൽ ഇടത് വളയം ഉപയോഗിച്ച് സേവനം നടത്തണം.

പാദൌ തേനാപി പാദഃ സ്യാദ്ഗൃഹീതോ വാമ ഏവ ഹി । അഗ്നേ ചേച്ചരണേ ത്യക്തേ ജായതേ സുദൃഢാസനം ।। ൨൮൮.

അങ്ങനെ ചെയ്താൽ കാലിനെ പിടിക്കാൻ കഴിയും, സാധാരണയായി അത് ഇടത് കാലായിരിക്കും; കാൽ വിട്ടുവിട്ടാൽ ഉറപ്പുള്ള ഇരിപ്പിടം ലഭിക്കും.

യൌ ഹൃതൌ ദുഷ്കരേ ചൈവ മോടകേ നാടകായനം । സവ്യഹീനം ഖലീകാരോ ഹനനേ ഗുണനേ തഥാ ।। ൨൮൮.

നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരും, കഷവിന്റെ കളിയിൽ അശാന്തരായവരും, പ്രകടനത്തിൽ ഇടത് വളയം ഇല്ലാത്തവരും, അടിക്കുന്നതിലും എണ്ണുന്നതിലും അശാന്തരാകും.

സ്വബാവം ഹി തുരങ്ഗസ്യ മുഖവ്യാവര്ത്തനം പുനഃ । ന ചൈവേത്ഥം തുരങ്ഗാണാം പാദഗ്രഹണഹേതവഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ സ്വഭാവം മുഖം തിരിയിക്കാണിക്കലാണ്; പക്ഷേ, കുതിരയുടെ കാലു പിടിക്കാനുള്ള കാരണം അതല്ല.

വിശ്വസ്തം ഹയമാലോക്യ ഗാढ़മാപീഡ്യ ചാസനം । രോകയിത്വാ മുഖേ പാദം ഗ്രാഹ്യതോ ലോകനം ഹിതം ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ വിശ്വാസത്തോടെ നോക്കി, കസേരയിൽ ഉറപ്പായി ഇരുന്നു, വായിൽ കാലുകൊണ്ട് നിയന്ത്രണം പുലർത്തി, കുതിരയെ നയിക്കാൻ കയ്യിൽ പിടി ഉറപ്പിച്ചു വേണം.

ഗാढ़മാപീഡ്യ രാഗാഭ്യാം വല്ഗാമാകൃഷ്യ ഗൃഹ്യതേ । തദ്വന്ധനാദ് യുഗ്മപാദം തദ്വദ്വക്കനമുച്യതേ ।। ൨൮൮.

തൊണ്ടികളാൽ ഉറപ്പായി അമർത്തി, സ്നേഹത്തോടെ പിടി വലിച്ച് കുതിരയെ നിയന്ത്രിക്കണം; അങ്ങനെ കാലുകൾ ചേർത്തു പിടിച്ച്, അതുപോലെ വായും നിയന്ത്രിക്കാം.

സംയോജ്യ വല്ഗയാ പാദാന് വല്ഗാമാമോച്യ വാഞ്ഛിതമ് । വാഹ്യപാര്ഷ്ണിപ്രയോഗാത്തു യത്ര തത്താड़നം മതമ് ।। ൨൮൮.

പിടിയുമായി കാലുകൾ ചേർത്ത്, ആവശ്യമെങ്കിൽ വിട്ടുവിടുകയും, പുറത്തുള്ള കുതിരക്കാലിന്റെ ഉപയോഗം ചെയ്താൽ, അവിടെയാണ് തിരിയാനുള്ള രീതി എന്ന് കരുതുന്നു.

പ്രലയാവിപ്ലവേ ജ്ഞാത്വാ ക്രമേണാനേന ബുദ്ധിമാന് । മോടനേന ചതുര്ഥേന വിധിരേഷ വിധീയതേ ।। ൨൮൮.

നാശവും അശാന്തിയും മനസ്സിലാക്കി, ബുദ്ധിമാൻ ക്രമത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകണം; നാലാമത്തെ രീതിയിലൂടെ ഈ ക്രമം പാലിക്കപ്പെടണം.

നാധത്തേഽധശ്ച യഃ പാദം യോഽസ്വോ ലഘുനി മണ്ഡലേ । മോടനോദ്വക്കനാഭ്യാന്തു ഗ്രാഹയേത് പാദമീശിതം ।। ൨൮൮.

താഴേക്ക് കാൽ വെക്കാതെയും, കുതിരയുടെ ചലനം ലഘുവായിരിക്കുമ്പോഴും, വളയ്ക്കലും വായ് നിയന്ത്രണവും ഉപയോഗിച്ച് ആവശ്യമുള്ളപോലെ കാൽ നയിക്കണം.

വടയിത്വാസനേ ഗാടം മന്ദമാദായ യോ ബ്രജേത് । ഗ്രാഹ്യതേ സംഗ്രഹാദ്യത്ര തത്സംഗ്രഹണമുച്യതേ ।। ൨൮൮.

കസേരയിൽ ഉറപ്പായി ഇരുന്നു, മൃദുവായി മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ, എവിടെയാണോ കുതിരയെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നത്, അതാണ് സംഗ്രഹം എന്ന് പറയുന്നു.

ഹത്വാ പാര്ശ്വേ പ്രഹാരേണ സ്ഥാനസ്ഥോ വ്യഗ്രമാനസമ് । വല്ഗാമാകൃഷ്യ പാദേന ഗ്രാഹ്യകണ്ടകപായനമ് ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ വശത്ത് അടിച്ചിട്ട്, സ്ഥിതിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, കാലുകൊണ്ട് പിടി വലിച്ച്, കഴുത്തും തലയും പിടിക്കണം.

ഉത്ഥിതോ യോഽങിഗ്നണാനേന പാര്ഷ്ണിപാദാത്തുരഹ്ഗമഃ । ഗൃഹ്യതേ യത് ഖലീകൃത്യ ഖലീകാരഃ സ ചേഷ്യതേ ।। ൨൮൮.

കുതിര കാൽമുട്ടും കുതിരക്കാലും ഉപയോഗിച്ച് ഉയരുമ്പോൾ, അതിനെ കീഴടക്കി, കീഴടക്കലിന്റെ പ്രവർത്തി അപ്പോൾ നടത്തപ്പെടണം.

ഗതിത്രയേപി യഃ പാദമാദത്തേ നൈവ വാഞ്ഛിതഃ । ഹത്വാ തു യത്ര ദണ്ഡേന ഗ്രാഹ്യതേ ഗഹനം ഹി തത് ।। ൨൮൮.

മൂന്നു നടപ്പുകളിലുമൊന്നിലും കുതിര ആവശ്യമുള്ളപോലെ കാൽ എടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ദണ്ഡം ഉപയോഗിച്ച് അടിച്ച്, ആഴത്തിൽ പിടിച്ചിരിക്കണം; അതാണ് രീതി.

ഖലീകൃത്യ ചുഷ്കേണ തുരങ്ഗോ വല്ഗയാന്യയാ । ഉച്ഛ്വാസ്യ ഗ്രാഹ്യതേഽന്യത്ര തത്സ്യാദുച്ഛ്വാസനം പുനഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ ഉരുക്കാലും മറ്റൊരു പിടിയും ഉപയോഗിച്ച് കീഴടക്കി, മറ്റിടത്ത് ശ്വാസം വിടാൻ ഇടയാക്കുമ്പോൾ, അതാണ് വീണ്ടും ശ്വാസം വിടൽ എന്നു പറയുന്നു.

സ്വഭാവം വഹിരസ്യന്തം തസ്യാം ദിശി പദായനം । നിയോജ്യ ഗ്രാഹയേത്തത്തു മുഖവ്യാവര്ത്തനം മതമ് ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ സ്വഭാവം പുറത്തേക്ക് തിരിയാൻ അനുവദിച്ച്, ആ ദിശയിൽ കാൽ വെച്ച്, അതിനെ നയിക്കണം; ഇതാണ് വായ് തിരിയിക്കൽ എന്ന് പറയുന്നു.

ഗ്രാഹയിത്വാ തതഃ പാദം ത്രിവിധാസു യഥാക്രമമ് । സാധയേത് പഞ്ചധാരാസു ക്രമശോ മണ്ഡലാദിഷു ।। ൨൮൮.

മൂന്നു വിധത്തിൽ കാലുകൾ നയിച്ച ശേഷം, അങ്ങനെ തന്നെ അഞ്ചു വഴികളിൽ, വൃത്തം മുതലായ ചലനങ്ങളിൽ ക്രമമായി നടത്തണം.

ആജനോര്ദ്ധാനനം വാഹം ശിഥിലം വാഹയേത് സുധീഃ । അങ്ഗേഷു ലാഘവം യാവത്താവത്തം വാഹയേദ്ധയം ।। ൨൮൮.

മനസ്സുള്ളവൻ തൊണ്ടി ഉയർത്തിയോ അല്ലെങ്കിൽ ശിഥിലമാക്കി കുതിരയെ നടത്തണം; അവയുടെ അവയവങ്ങളിൽ എത്രയും നേരം ലഘുത്വം നിലനിർത്തണം.

മൃദുഃ സ്കന്ധേ ലഘുര്വക്ത്രേ ശിഥിലഃ സര്വസന്ധിഷു । യദാ സ സാദിനോ വശ്യഃ സങ്ഗൃഹ്ണീയാത്തദാ ഹയം ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ തോളിൽ മൃദുത്വവും, വായിൽ ലഘുത്വവും, എല്ലായിടത്തും ശിഥിലത്വവും, സവാരിക്കാരനോട് അനുസരണയും ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ കുതിരയെ കൈവശം എടുക്കണം.