അഗ്നിപുരാണമ്

ദ്വിജാനാം സത്യവാക്യേന സോമസ്യ ഗരുഡസ്യ ച । രുദ്രസ്യ വരുണസ്യൈവ പവനസ്യ ബലേന ച ।। ൨൮൮.

ദ്വിജന്മാരുടെ സത്യവാക്യത്താൽ, സോമന്റെയും ഗരുഡന്റെയും രുദ്രന്റെയും വരുണന്റെയും വായുവിന്റെയും ശക്തിയാൽ,

ഹുതാശനസ്യ ദീപ്ത്യാ ച സ്മര ജാതി തുരങ്ഗമ । സ്മര രാജേന്ദ്രപുത്രസ്ത്വം സത്യവാക്യമനുസ്മര ।। ൨൮൮.

അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്താൽ, കുതിരേ, നിന്റെ ജന്മം ഓർക്കുക. നീ രാജകുമാരനാണ്; നിന്റെ വംശത്തിന്റെ സത്യവും ഓർക്കണം.

സമര ത്വം വാരുണീം കന്യാം സ്മര ത്വം കൌസ്തുഭം മണിം । ക്ഷീരോദസാഗരേ ചൈവ മഥ്യമാനേ സുരാസുരൈഃ ।। ൨൮൮.

വാരുണീകുമാരിയെ ഓർക്കുക; കൗസ്തുഭമണിയും ഓർക്കുക; ക്ഷീരസമുദ്രം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കുഴിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതും.

തത്ര ദേവകുലേ ജാതഃ സ്വവാക്യം പരിപാലയ । കുലേ ജാതസ്ത്വമശ്വാനാം മിത്രം മേ ഭവ ശാശ്വതമ് ।। ൨൮൮.

ദേവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനായി, നിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കണം; കുതിരവംശത്തിൽ ജനിച്ചവനായി, എന്നേക്കും എന്റെ സുഹൃത്ത് ആയിരിക്കുക.

ശ്രൃണു മിത്ര ത്വമേതച്ച സിദ്ധോ മേ ഭവ വാഹന । വിജയം രക്ഷ മാഞ്ചൈവ സമരേ സിദ്ധിമാവഹ ।। ൨൮൮.

സുഹൃത്തെ, ഇതും കേൾക്കു: നീ എന്റെ ഉത്തമവാഹനമാകണം; വിജയത്തെ കാത്തു സംരക്ഷിക്കണം, യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടിക്കൊടുക്കണം.

തവ പൃഷ്ഠം സമാരുഹ്യ ഹതാ ദൈത്യാഃ സുരൈഃ പുരാ । അധുനാ ത്വാം സമാരുഹ്യ ജേഷ്യാമി രിപുവാഹിനീം ।। ൨൮൮.

നിന്റെ പുറത്ത് കയറി, ദേവന്മാർ മുമ്പ് ദാനവരെ തോല്പിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നിൽ കയറി ശത്രുസൈന്യത്തെ ജയിക്കും.

പര്യ്യാനയേദ്ധയം സാദീ വാഹയേദ് യുദ്ധതോ ജയഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരണം; യുദ്ധത്തിൽ കയറി വിജയം നേടാം.

സഞ്ജാതാഃ സ്വശരീരേണ ദോഷാഃ പ്രായേണ വാജിനാം । ഹന്യന്തേഽതിപ്രയത്നേന ഗുണാഃ സാദിവരൈഃ പുനഃ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ ശരീരത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ സാധാരണയായി വലിയ പരിശ്രമംകൊണ്ട് മാറ്റാം; പക്ഷേ, ജന്മത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ പോലും അവഗണനയാൽ നഷ്ടപ്പെടും.

സഹജാ ഇവ ദൃശ്യന്തേ ഗുണാഃ സാദിവരോദ്ഭവാഃ । നാശയന്തി ഗുണാനന്യേ സാദിനഃ സഹജാനപി ।। ൨൮൮.

പരിശീലനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഗുണങ്ങൾ ജന്മസിദ്ധമായതുപോലെ തോന്നും; പരിശീലനം ലഭിക്കാത്ത മറ്റു കുതിരകൾ ജന്മസിദ്ധഗുണങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കും.

ഗുണാനേകോ വിജാനാതി വേത്തി ദോഷാംസ്തഥാഽപരഃ । ധന്യോ ധീമാന് ഹയം വേത്തി നോഭയം വേത്തി മന്ദധീഃ ।। ൨൮൮.

ഒരാൾക്ക് ഗുണങ്ങൾ അറിയാം, മറ്റൊരാൾക്ക് ദോഷങ്ങൾ അറിയാം; ഭാഗ്യശാലിയും ബുദ്ധിമാനുമായവൻ കുതിരയെ മുഴുവൻ അറിയും, മന്ദബുദ്ധിക്കാർ ഒന്നും അറിയില്ല.

അകര്മ്മജ്ഞോഽനുപായജ്ഞോ വേഗാസക്തോഽതികോപനഃ । ഘനദണ്ഡരതിച്ഛിദ്രേ യഃ സമോപി ന വ്ശസ്യതേ ।। ൨൮൮.

ജോലികൾ അറിയാത്തവൻ, മാർഗങ്ങൾ അറിയാത്തവൻ, വേഗത്തിൽ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, അത്യന്തം കോപം കാണിക്കുന്നവൻ, കഠിന ശിക്ഷയിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവൻ—even സമത്വം കാണിച്ചാലും—പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനല്ല.

ഉപായജ്ഞോഽഥ ചിത്തജ്ഞോ വിശുദ്ധോ ദോപനാശനഃ । ഗുണാര്ജ്ജനപരോ നിത്യം സര്വ്വകര്മ്മവിശാരദഃ ।। ൨൮൮.

മാർഗങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, മനസ്സിന്റെ ഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവൻ, ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജോലികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—

പ്രഗ്രഹേണ ഗൃഹീത്വാഽഥ ചിത്തജ്ഞോ വിശുദ്ധോ ദോഷനാശനഃ । ഗുണാര്ജ്ജനപരോ നിത്യം സര്വ്വകര്മ്മവിശാരദഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ നിയന്ത്രിച്ച്, അതിന്റെ മനസ്സറിയുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവൻ, ദോഷങ്ങൾ മാറ്റുന്നവൻ, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജോലികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—

ആരുഹ്യ സഹസാ നൈവ താड़നീയോ ഹയോത്തമഃ । താड़നാദ് ഭയമാപ്നോതി ഭയാന്മോഹശ്ച ജായതേ ।। ൨൮൮.

ഉത്തമമായ കുതിരയെ പെട്ടെന്ന് ചാടിപ്പിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭയം ഉണ്ടാകും, ആ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകും.

പ്രാതഃ സാദീ പ്ലുതേനൈവ വല്ഗാമുദ്ധൃത്യ ചാലയേത് । മന്ദം മന്ദം വിനാ നാലം ധൃതവല്ഗോ ദിനാന്തരേ ।। ൨൮൮.

രാവിലെ കുതിരയെ ചാടിപ്പിച്ച്, വളയം ഉയർത്തി ചലിപ്പിക്കണം; മറ്റൊരു ദിവസം ഉറപ്പുള്ള വളയത്തോടെ മന്ദഗതിയിൽ നീക്കണം; വളയില്ലാതെ ഒരിക്കലും നീക്കരുത്.

പ്രോക്തമാശ്വസനം സാമഭേദോഽശ്വേന നിയോജ്യതേ । കഷാദിതാड़നം ദണ്ഡോ ദാനം കാലസഹിഷ്ണുതാ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന മാർഗങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: സമ്മതിപ്പിക്കൽ, വിഭജിക്കൽ, ചാവുകോൽ ഉപയോഗം, ശിക്ഷ, സമ്മാനം, സമയത്തോടുള്ള ക്ഷമ.

പൂര്വ്വപൂര്വ്വവിശുദ്ധൌ തു വിദധ്യാദുത്തരോത്തരമ് । ജിഹ്വാതലേ വിനായോഗം വിദധ്യാദ്വാഹനേ ഹയേ ।। ൨൮൮.

മുമ്പുള്ള ശുദ്ധീകരണം കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്തതിലേക്ക് കടക്കണം; നാവിന്റെ അറ്റം ഉപയോഗിക്കാതെ പരിശീലനം നടത്തണം.

ഗുണേതരശതാം വല്ഗാം സൃക്കണ്യാ സഹ ഗാഹയേത് । വിസ്മാര്യ്യ വാഹനം കുര്യ്യാച്ഛിഥിലാനാം ശനൈഃ ശനൈഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ വളയും കഷവും ഉപയോഗിച്ച് നൂറ് പ്രാവശ്യം ചുറ്റിക്കളിക്കണം; മന്ദമായവരെ ശാന്തമായും ക്രമേണയും പരിശീലിപ്പിക്കണം.

ഹയം ജിഹ്വാങ്ഗമാഹീനേ ജിഹ്വാഗ്രന്ഥിം വിമോചയേത് । ഗാടതാം മോചയേത്താവദ്യാവത് സ്തോഭം ന മുഞ്ചതി ।। ൨൮൮.

നാവിന്റെ ചലനം ഇല്ലാത്ത കുതിരയ്ക്ക്, നാവിന്റെ അറ്റത്തുള്ള കുരു അഴിയിക്കണം; അതിന്റെ കെട്ടിയിരിപ്പ് അതു എതിർക്കാതിരിയ്ക്കുംവരെ അഴിയിക്കണം.

കുര്യ്യാച്ഛ്രതമുരസ്ത്രാണമവിലാലഞ്ച മുഞ്ചതി । ഊദ്ര്ധ്വാനനഃ സ്വഭാവാദ്യസ്തസ്യോരസ്ത്രാണമശ്ലഥമ് ।। ൨൮൮.

കുതിരയ്ക്ക് നെഞ്ചിൽ കെട്ടു വയ്ക്കണം; അതു തള്ളിയാൽ വീണ്ടും ഇടേണ്ട; തല സ്വാഭാവികമായി ഉയർന്നവർക്കു നെഞ്ചുകെട്ട് ശരിയായി ഇരിക്കില്ല.

വിധായ വാഹയേദ്ദുഷ്ട്യാ ലീലയാ സാദിസത്തമഃ । തസ്യ സവ്യേന പൂര്വേണ സംയുക്തം സവ്യവല്ഗയാ ।। ൨൮൮.

എല്ലാം ഒരുക്കിയ ശേഷം, മികച്ച പരിശീലനം ലഭിച്ച കുതിരയെ നൈപുണ്യത്തോടെ ഓടിക്കണം; ഇടത് വളയം മുൻവളയത്തോടൊപ്പം ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കണം.

യഃ കുര്യ്യാത്പശ്ചിമം പാദം ഗൃഹീതസ്തേന ദക്ഷിണഃ । ക്രമേണാനേന യോ സേവാം കുരുതേ വാമവല്ഗയാ ।। ൨൮൮.

ആൾ പിന്‍ കാലിനെ പിടിച്ചാൽ, അതിലൂടെ വലത് കാൽ പിടിയിലാകും; ഈ ക്രമത്തിൽ ഇടത് വളയം ഉപയോഗിച്ച് സേവനം നടത്തണം.

പാദൌ തേനാപി പാദഃ സ്യാദ്ഗൃഹീതോ വാമ ഏവ ഹി । അഗ്നേ ചേച്ചരണേ ത്യക്തേ ജായതേ സുദൃഢാസനം ।। ൨൮൮.

അങ്ങനെ ചെയ്താൽ കാലിനെ പിടിക്കാൻ കഴിയും, സാധാരണയായി അത് ഇടത് കാലായിരിക്കും; കാൽ വിട്ടുവിട്ടാൽ ഉറപ്പുള്ള ഇരിപ്പിടം ലഭിക്കും.

യൌ ഹൃതൌ ദുഷ്കരേ ചൈവ മോടകേ നാടകായനം । സവ്യഹീനം ഖലീകാരോ ഹനനേ ഗുണനേ തഥാ ।। ൨൮൮.

നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരും, കഷവിന്റെ കളിയിൽ അശാന്തരായവരും, പ്രകടനത്തിൽ ഇടത് വളയം ഇല്ലാത്തവരും, അടിക്കുന്നതിലും എണ്ണുന്നതിലും അശാന്തരാകും.

സ്വബാവം ഹി തുരങ്ഗസ്യ മുഖവ്യാവര്ത്തനം പുനഃ । ന ചൈവേത്ഥം തുരങ്ഗാണാം പാദഗ്രഹണഹേതവഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ സ്വഭാവം മുഖം തിരിയിക്കാണിക്കലാണ്; പക്ഷേ, കുതിരയുടെ കാലു പിടിക്കാനുള്ള കാരണം അതല്ല.

വിശ്വസ്തം ഹയമാലോക്യ ഗാढ़മാപീഡ്യ ചാസനം । രോകയിത്വാ മുഖേ പാദം ഗ്രാഹ്യതോ ലോകനം ഹിതം ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ വിശ്വാസത്തോടെ നോക്കി, കസേരയിൽ ഉറപ്പായി ഇരുന്നു, വായിൽ കാലുകൊണ്ട് നിയന്ത്രണം പുലർത്തി, കുതിരയെ നയിക്കാൻ കയ്യിൽ പിടി ഉറപ്പിച്ചു വേണം.

ഗാढ़മാപീഡ്യ രാഗാഭ്യാം വല്ഗാമാകൃഷ്യ ഗൃഹ്യതേ । തദ്വന്ധനാദ് യുഗ്മപാദം തദ്വദ്വക്കനമുച്യതേ ।। ൨൮൮.

തൊണ്ടികളാൽ ഉറപ്പായി അമർത്തി, സ്നേഹത്തോടെ പിടി വലിച്ച് കുതിരയെ നിയന്ത്രിക്കണം; അങ്ങനെ കാലുകൾ ചേർത്തു പിടിച്ച്, അതുപോലെ വായും നിയന്ത്രിക്കാം.

സംയോജ്യ വല്ഗയാ പാദാന് വല്ഗാമാമോച്യ വാഞ്ഛിതമ് । വാഹ്യപാര്ഷ്ണിപ്രയോഗാത്തു യത്ര തത്താड़നം മതമ് ।। ൨൮൮.

പിടിയുമായി കാലുകൾ ചേർത്ത്, ആവശ്യമെങ്കിൽ വിട്ടുവിടുകയും, പുറത്തുള്ള കുതിരക്കാലിന്റെ ഉപയോഗം ചെയ്താൽ, അവിടെയാണ് തിരിയാനുള്ള രീതി എന്ന് കരുതുന്നു.

പ്രലയാവിപ്ലവേ ജ്ഞാത്വാ ക്രമേണാനേന ബുദ്ധിമാന് । മോടനേന ചതുര്ഥേന വിധിരേഷ വിധീയതേ ।। ൨൮൮.

നാശവും അശാന്തിയും മനസ്സിലാക്കി, ബുദ്ധിമാൻ ക്രമത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകണം; നാലാമത്തെ രീതിയിലൂടെ ഈ ക്രമം പാലിക്കപ്പെടണം.