അഗ്നിപുരാണമ്

തീബ്രൈര്ന്ന ച പരൈര്ദ്ദണ്ഡൈരദേശേ ന ച താഡയേത് । കീലാസ്ഥിസംകുലേ ചൈവ വിഷമേ കണ്ടകാന്വിതേ ।। ൨൮൮.

വളരെയധികം ശക്തമായോ കഠിനമായോ അടിയ്ക്കരുത്; യോഗ്യമായിടങ്ങളല്ലാത്തിടത്തും അടിയ്ക്കരുത്. തൂണുകളും അസ്ഥികളും നിറഞ്ഞിടങ്ങളിലും, കുരുക്കുള്ളതും മുള്ളുള്ളതുമായ സ്ഥലങ്ങളിലും അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.

വാലുകാപങ്കസംച്ഛന്നേ ഗര്ത്താഗര്ത്തപ്രദൂഷിതേ । അചിത്തജ്ഞോ വിനോപായൈര്വാഹനം കുരുതേ തു യഃ ।। ൨൮൮.

വെള്ളിച്ചരിയും ചെളിയും മൂടിയിടങ്ങളിലും, കുഴികളും കുഴിയുള്ള വഴികളിലും, ശ്രദ്ധയില്ലാതെ അല്ലെങ്കിൽ ശരിയായ രീതികളില്ലാതെ കുതിര ഓടിക്കുന്നവൻ അജ്ഞാനിയാണ്.

സ വാഹ്യതേ ഹയേനൈവ പൃഷ്ഠസ്ഥഃ കടികാം വിനാ । ഛന്ദം വിജ്ഞാപയേത് കോപി സുകൃതീ ധീമതാം വരഃ ।। ൨൮൮.

കുടിയില്ലാതെ കുതിരയുടെ മേൽ ഇരുന്ന് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, യാത്ര തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് കുതിരയോട് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കണം. നല്ലവനും വിവേകിയും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.

അബ്യാസാദബിയോഗാച്ച വിനാശാസ്ത്രം സ്വവാഹകഃ । സ്നാതസ്യ പ്രാങ്മുഖസ്യാഥ ദേവാന് വപുഷി യോജയേത് ।। ൨൮൮.

പരിശീലനമില്ലായ്മയാലോ ദൈർഘ്യമേറിയ വേർപാടിനാലോ കുതിരക്ക് പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ മറന്നുപോകാം. അതിനാൽ, സ്നാനം കഴിച്ചു കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് കുതിരയെ സമർപ്പിക്കണം.

പ്രണവാദിനമോന്തേന സ്വവീജേന യഥാക്രമമ് । ബ്രഹ്മാ ചിത്തേ വലേ വിഷ്ണുര്വൈനതേയഃ പരാക്രമേ ।। ൨൮൮.

പ്രണവം ഉച്ചരിച്ച്, തനിക്കുള്ള മന്ത്രം ക്രമത്തിൽ ജപിച്ച്: മനസ്സിൽ ബ്രഹ്മാവിനെ, ശക്തിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ, ധൈര്യത്തിൽ ഗരുഡനെ സ്ഥാപിക്കണം.

പാര്ശ്വേ രുദ്രാ ഗുരുര്ബുദ്ധൌ വിശ്വേദേവാശ്ച മര്മസു । ദൃഗാവര്ത്തേ ദൃശീന്ദ്വര്കൌ കര്ണയോരശ്വിനൌ തഥാ ।। ൨൮൮.

ഇരുവശങ്ങളിലും രുദ്രന്മാർ, ബുദ്ധിയിൽ ഗുരു, പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിൽ വിശ്വദേവന്മാർ, കണ്ണുകളിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, ചെവികളിൽ അശ്വിനീദേവന്മാർ.

ജഠരേഽഗ്നിഃ സ്വധാ സ്വേദേ വാഗ്ജിഹ്വായാം ജവേഽനിലഃ । പൃഷ്ഠതോ നാകപൃഷ്ഠസ്തു ഖുരാഗ്രേ സര്വപര്വതാ ।। ൨൮൮.

വയറ്റിൽ അഗ്നി, വിയർപ്പിൽ സ്വധ, നാവിൽ വാക്ക്, വേഗത്തിൽ വായു, പുറകിൽ ആകാശം, കുതിരയുടെ കുതിരക്കാലിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ എല്ലാ പർവതങ്ങളും.

താരാശ്ച രോമകൂപേഷു ഹൃദി ചാന്ദ്രമസീ കലാ । തേജസ്യഗ്നീരതിഃ ശ്രോണ്യാം ലലാടേ ച ജഗത്പതിഃ ।। ൨൮൮.

തോലിന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഹൃദയത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ കിരണം, കമറിൽ അഗ്നിയുടെ ആനന്ദം, നെറ്റിയിൽ ലോകനാഥൻ.

ഗ്രഹാശ്ച ഹേഷിതേ ചൈവ തഥൈവോരസി വാസുകിഃ । ഉപോഷിതോഽര്ച്ചയേത് സാദീ ഹയം ദക്ഷശ്രുതൌ ജപേത് ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ കുരൽ മുഴക്കത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങൾ, നെഞ്ചിൽ വാസുകി. ഉപവാസം കഴിഞ്ഞ് കുതിരയെ പൂജിച്ച്, കാതിൽ ദക്ഷമന്ത്രം ജപിക്കണം.

ഹയ ഗന്ധര്വരാജസ്ത്വം ശ്രൃണുഷ്വ വചനം മമ । ഗന്ധര്വകുലകജാതസ്ത്വം മാഭൂസ്ത്വം കുലദൂഷകഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരേ, നീ ഗന്ധർവർരാജാവാണ്; എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു. ഗന്ധർവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് നീ; നിന്റെ വംശത്തിന് അപമാനമാകരുത്.

ദ്വിജാനാം സത്യവാക്യേന സോമസ്യ ഗരുഡസ്യ ച । രുദ്രസ്യ വരുണസ്യൈവ പവനസ്യ ബലേന ച ।। ൨൮൮.

ദ്വിജന്മാരുടെ സത്യവാക്യത്താൽ, സോമന്റെയും ഗരുഡന്റെയും രുദ്രന്റെയും വരുണന്റെയും വായുവിന്റെയും ശക്തിയാൽ,

ഹുതാശനസ്യ ദീപ്ത്യാ ച സ്മര ജാതി തുരങ്ഗമ । സ്മര രാജേന്ദ്രപുത്രസ്ത്വം സത്യവാക്യമനുസ്മര ।। ൨൮൮.

അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്താൽ, കുതിരേ, നിന്റെ ജന്മം ഓർക്കുക. നീ രാജകുമാരനാണ്; നിന്റെ വംശത്തിന്റെ സത്യവും ഓർക്കണം.

സമര ത്വം വാരുണീം കന്യാം സ്മര ത്വം കൌസ്തുഭം മണിം । ക്ഷീരോദസാഗരേ ചൈവ മഥ്യമാനേ സുരാസുരൈഃ ।। ൨൮൮.

വാരുണീകുമാരിയെ ഓർക്കുക; കൗസ്തുഭമണിയും ഓർക്കുക; ക്ഷീരസമുദ്രം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കുഴിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതും.

തത്ര ദേവകുലേ ജാതഃ സ്വവാക്യം പരിപാലയ । കുലേ ജാതസ്ത്വമശ്വാനാം മിത്രം മേ ഭവ ശാശ്വതമ് ।। ൨൮൮.

ദേവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനായി, നിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കണം; കുതിരവംശത്തിൽ ജനിച്ചവനായി, എന്നേക്കും എന്റെ സുഹൃത്ത് ആയിരിക്കുക.

ശ്രൃണു മിത്ര ത്വമേതച്ച സിദ്ധോ മേ ഭവ വാഹന । വിജയം രക്ഷ മാഞ്ചൈവ സമരേ സിദ്ധിമാവഹ ।। ൨൮൮.

സുഹൃത്തെ, ഇതും കേൾക്കു: നീ എന്റെ ഉത്തമവാഹനമാകണം; വിജയത്തെ കാത്തു സംരക്ഷിക്കണം, യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടിക്കൊടുക്കണം.

തവ പൃഷ്ഠം സമാരുഹ്യ ഹതാ ദൈത്യാഃ സുരൈഃ പുരാ । അധുനാ ത്വാം സമാരുഹ്യ ജേഷ്യാമി രിപുവാഹിനീം ।। ൨൮൮.

നിന്റെ പുറത്ത് കയറി, ദേവന്മാർ മുമ്പ് ദാനവരെ തോല്പിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നിൽ കയറി ശത്രുസൈന്യത്തെ ജയിക്കും.

പര്യ്യാനയേദ്ധയം സാദീ വാഹയേദ് യുദ്ധതോ ജയഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരണം; യുദ്ധത്തിൽ കയറി വിജയം നേടാം.

സഞ്ജാതാഃ സ്വശരീരേണ ദോഷാഃ പ്രായേണ വാജിനാം । ഹന്യന്തേഽതിപ്രയത്നേന ഗുണാഃ സാദിവരൈഃ പുനഃ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ ശരീരത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ സാധാരണയായി വലിയ പരിശ്രമംകൊണ്ട് മാറ്റാം; പക്ഷേ, ജന്മത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ പോലും അവഗണനയാൽ നഷ്ടപ്പെടും.

സഹജാ ഇവ ദൃശ്യന്തേ ഗുണാഃ സാദിവരോദ്ഭവാഃ । നാശയന്തി ഗുണാനന്യേ സാദിനഃ സഹജാനപി ।। ൨൮൮.

പരിശീലനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഗുണങ്ങൾ ജന്മസിദ്ധമായതുപോലെ തോന്നും; പരിശീലനം ലഭിക്കാത്ത മറ്റു കുതിരകൾ ജന്മസിദ്ധഗുണങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കും.

ഗുണാനേകോ വിജാനാതി വേത്തി ദോഷാംസ്തഥാഽപരഃ । ധന്യോ ധീമാന് ഹയം വേത്തി നോഭയം വേത്തി മന്ദധീഃ ।। ൨൮൮.

ഒരാൾക്ക് ഗുണങ്ങൾ അറിയാം, മറ്റൊരാൾക്ക് ദോഷങ്ങൾ അറിയാം; ഭാഗ്യശാലിയും ബുദ്ധിമാനുമായവൻ കുതിരയെ മുഴുവൻ അറിയും, മന്ദബുദ്ധിക്കാർ ഒന്നും അറിയില്ല.

അകര്മ്മജ്ഞോഽനുപായജ്ഞോ വേഗാസക്തോഽതികോപനഃ । ഘനദണ്ഡരതിച്ഛിദ്രേ യഃ സമോപി ന വ്ശസ്യതേ ।। ൨൮൮.

ജോലികൾ അറിയാത്തവൻ, മാർഗങ്ങൾ അറിയാത്തവൻ, വേഗത്തിൽ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, അത്യന്തം കോപം കാണിക്കുന്നവൻ, കഠിന ശിക്ഷയിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവൻ—even സമത്വം കാണിച്ചാലും—പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനല്ല.

ഉപായജ്ഞോഽഥ ചിത്തജ്ഞോ വിശുദ്ധോ ദോപനാശനഃ । ഗുണാര്ജ്ജനപരോ നിത്യം സര്വ്വകര്മ്മവിശാരദഃ ।। ൨൮൮.

മാർഗങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, മനസ്സിന്റെ ഭാവം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവൻ, ദോഷങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജോലികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—

പ്രഗ്രഹേണ ഗൃഹീത്വാഽഥ ചിത്തജ്ഞോ വിശുദ്ധോ ദോഷനാശനഃ । ഗുണാര്ജ്ജനപരോ നിത്യം സര്വ്വകര്മ്മവിശാരദഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ നിയന്ത്രിച്ച്, അതിന്റെ മനസ്സറിയുന്നവൻ, ശുദ്ധനായവൻ, ദോഷങ്ങൾ മാറ്റുന്നവൻ, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ജോലികളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ—

ആരുഹ്യ സഹസാ നൈവ താड़നീയോ ഹയോത്തമഃ । താड़നാദ് ഭയമാപ്നോതി ഭയാന്മോഹശ്ച ജായതേ ।। ൨൮൮.

ഉത്തമമായ കുതിരയെ പെട്ടെന്ന് ചാടിപ്പിക്കരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭയം ഉണ്ടാകും, ആ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകും.

പ്രാതഃ സാദീ പ്ലുതേനൈവ വല്ഗാമുദ്ധൃത്യ ചാലയേത് । മന്ദം മന്ദം വിനാ നാലം ധൃതവല്ഗോ ദിനാന്തരേ ।। ൨൮൮.

രാവിലെ കുതിരയെ ചാടിപ്പിച്ച്, വളയം ഉയർത്തി ചലിപ്പിക്കണം; മറ്റൊരു ദിവസം ഉറപ്പുള്ള വളയത്തോടെ മന്ദഗതിയിൽ നീക്കണം; വളയില്ലാതെ ഒരിക്കലും നീക്കരുത്.

പ്രോക്തമാശ്വസനം സാമഭേദോഽശ്വേന നിയോജ്യതേ । കഷാദിതാड़നം ദണ്ഡോ ദാനം കാലസഹിഷ്ണുതാ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന മാർഗങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: സമ്മതിപ്പിക്കൽ, വിഭജിക്കൽ, ചാവുകോൽ ഉപയോഗം, ശിക്ഷ, സമ്മാനം, സമയത്തോടുള്ള ക്ഷമ.

പൂര്വ്വപൂര്വ്വവിശുദ്ധൌ തു വിദധ്യാദുത്തരോത്തരമ് । ജിഹ്വാതലേ വിനായോഗം വിദധ്യാദ്വാഹനേ ഹയേ ।। ൨൮൮.

മുമ്പുള്ള ശുദ്ധീകരണം കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്തതിലേക്ക് കടക്കണം; നാവിന്റെ അറ്റം ഉപയോഗിക്കാതെ പരിശീലനം നടത്തണം.

ഗുണേതരശതാം വല്ഗാം സൃക്കണ്യാ സഹ ഗാഹയേത് । വിസ്മാര്യ്യ വാഹനം കുര്യ്യാച്ഛിഥിലാനാം ശനൈഃ ശനൈഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ വളയും കഷവും ഉപയോഗിച്ച് നൂറ് പ്രാവശ്യം ചുറ്റിക്കളിക്കണം; മന്ദമായവരെ ശാന്തമായും ക്രമേണയും പരിശീലിപ്പിക്കണം.

ഹയം ജിഹ്വാങ്ഗമാഹീനേ ജിഹ്വാഗ്രന്ഥിം വിമോചയേത് । ഗാടതാം മോചയേത്താവദ്യാവത് സ്തോഭം ന മുഞ്ചതി ।। ൨൮൮.

നാവിന്റെ ചലനം ഇല്ലാത്ത കുതിരയ്ക്ക്, നാവിന്റെ അറ്റത്തുള്ള കുരു അഴിയിക്കണം; അതിന്റെ കെട്ടിയിരിപ്പ് അതു എതിർക്കാതിരിയ്ക്കുംവരെ അഴിയിക്കണം.