അഗ്നിപുരാണമ്

മദക്ഷീണസ്യ നാഗസ്യ പയഃപാനം പ്രശസ്യതേ । ദീപനീയൈസ്തഥാ ദ്രവ്യൈഃ ശ്രൃതോ മാംസരസഃ ശുഭഃ ।। ൨൮൭.

മദം കുറഞ്ഞ ആനയ്ക്ക് പാൽ കുടിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്. ദഹനശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത് തിളപ്പിച്ച മാംസരസം കൂടി ഗുണകരമാണ്.

കടുമത്സ്യവിड़ങ്ഗാനി ക്ഷാരഃ കോഷാതകീ പയഃ । ഹരിദ്രാചേതി ധൂപോയം കുഞ്ജരസ്യ ജയാവഹഃ ।। ൨൮൭.

കയ്പുള്ള മീൻ, വിരംഗ, ക്ഷാരം, കോശാതകി, പാൽ, മഞ്ഞൾ എന്നിവ ചേർത്ത് ധൂപനം ചെയ്താൽ ആനയ്ക്ക് വിജയമുണ്ടാകും.

പിപ്പലീതണ്ഡുലാസ്തൈലം മാധ്വീകം മാക്ഷഇകമ് തഥാ । നേത്രയോഃ പരിഷേകോയം ദീപനീയഃ പ്രശസ്യതേ ।। ൨൮൭.

പിപ്പലി, അരി, മധുവിനും തേനും ചേർത്ത് എണ്ണയാക്കി കണ്ണിൽ കഴുകുന്നത് ദീപനം നൽകുന്നു, അതും ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

പുരീഷഞ്ജതനേത്രസ്തു തഥാ പാരാവതസ്യ ച । ക്ഷീരവൃക്ഷകരീഷാശ്ച പ്രസന്നായേഷ്ടമഞ്ജനം ।। ൨൮൭.

പാരാവതത്തിന്റെ ചാണിയും, അതുപോലെ പനമ്പാടിന്റെ ചാണിയും, ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങളുടെ ചാണിയും കണ്ണ് തെളിയാൻ ഏറ്റവും നല്ല അഞ്ജനമാണ്.

അനേനാഞ്ജിനേത്രസ്തു കരോതി കദനം രണേ । ഉത്‌പലാനി ച നീലാനി സുസ്തന്തഗരമേവ ച ।। ൨൮൭.

ഈ അഞ്ജനം കണ്ണിൽ പുരട്ടിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ കാഴ്ച ശക്തമാകും. നീല ഉത്പലവും നല്ല നൂലും കൂടി ഉപയോഗിക്കാം.

തണ്ഡുലോദകപിഷ്ടാനി നേത്രനിര്വാപനം പരമ് । നഖവൃദ്ധൌ നഖച്ഛേദസ്തൈലസേകശ്ച മാസ്യപി ।। ൨൮൭.

അരി വെള്ളത്തിൽ കലർത്തി കണ്ണിൽ ഇടുന്നത് വളരെ നല്ല തണുപ്പാണ്. നഖം വളരുമ്പോൾ മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ നഖം മുറിച്ച് എണ്ണ പുരട്ടുന്നത് ഗുണകരമാണ്.

ശയ്യാസ്ഥാനം ഭവേച്ചാസ്യ കരീഷൈഃ പാംശുഭിസ്തഥാ । ശരന്നിദാഘയോഃ സേകഃ സര്പിഷാ ച തഥേഷ്യതേ ।। ൨൮൭.

ആനയുടെ കിടക്ക ചാണിയും മണ്ണും ചേർത്ത് ഒരുക്കണം. ശരത്കാലത്തും വേനലിലും നെയ്യ് തളിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്.

ധന്വന്തരിരുവാച അശ്വവാഹനസാരഞ്ച വക്ഷ്യേ ചാശ്വചികിത്സനമ് । വാജിനാം സംഗ്രഹഃ കാര്യോ ധര്മ്മകര്മാര്ഥസിദ്ധയേ ।। ൨൮൮.

ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇനി കുതിരയെ പരിപാലിക്കുന്നതിന്റെ സാരം, കുതിര രോഗചികിത്സയും വിശദീകരിക്കാം. ധർമ്മം, കര്‍മ്മം, സമ്പത്ത് എന്നിവ നേടാൻ കുതിരകളെ ശേഖരിക്കണം.

അശ്വിനീ ശ്രവണം ഹസ്തം ഉത്തരാത്രിതയന്തഥാ । നക്ഷത്രാണി പ്രശസ്താനി ഹയാനാമാദിവാഹനേ ।। ൨൮൮.

അശ്വിനി, ശ്രവണം, ഹസ്തം, ഉത്തര, തൃതയ എന്നിങ്ങനെയുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ കുതിരയെ ആദ്യമായി കയറാൻ ഉത്തമമാണ്.

ഹേമന്തഃ ശിശിരശ്ചൈവ വസന്തശ്ചാശ്വാവാഹനേ । ഗ്രീഷ്മേ ശരദി വര്ഷാസു നിഷിദ്ധം ബാഹനം ഹയേ ।। ൨൮൮.

ഹേമന്തം, ശിശിരം, വസന്തം എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാലങ്ങളിൽ കുതിരയെ കയറാം; പക്ഷേ, ഗ്രീഷ്മം, ശരത്, വര്‍ഷാ കാലങ്ങളിൽ കുതിരയിലേറി യാത്ര ചെയ്യുന്നത് വിലക്കിയിരിക്കുന്നു.

തീബ്രൈര്ന്ന ച പരൈര്ദ്ദണ്ഡൈരദേശേ ന ച താഡയേത് । കീലാസ്ഥിസംകുലേ ചൈവ വിഷമേ കണ്ടകാന്വിതേ ।। ൨൮൮.

വളരെയധികം ശക്തമായോ കഠിനമായോ അടിയ്ക്കരുത്; യോഗ്യമായിടങ്ങളല്ലാത്തിടത്തും അടിയ്ക്കരുത്. തൂണുകളും അസ്ഥികളും നിറഞ്ഞിടങ്ങളിലും, കുരുക്കുള്ളതും മുള്ളുള്ളതുമായ സ്ഥലങ്ങളിലും അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.

വാലുകാപങ്കസംച്ഛന്നേ ഗര്ത്താഗര്ത്തപ്രദൂഷിതേ । അചിത്തജ്ഞോ വിനോപായൈര്വാഹനം കുരുതേ തു യഃ ।। ൨൮൮.

വെള്ളിച്ചരിയും ചെളിയും മൂടിയിടങ്ങളിലും, കുഴികളും കുഴിയുള്ള വഴികളിലും, ശ്രദ്ധയില്ലാതെ അല്ലെങ്കിൽ ശരിയായ രീതികളില്ലാതെ കുതിര ഓടിക്കുന്നവൻ അജ്ഞാനിയാണ്.

സ വാഹ്യതേ ഹയേനൈവ പൃഷ്ഠസ്ഥഃ കടികാം വിനാ । ഛന്ദം വിജ്ഞാപയേത് കോപി സുകൃതീ ധീമതാം വരഃ ।। ൨൮൮.

കുടിയില്ലാതെ കുതിരയുടെ മേൽ ഇരുന്ന് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ, യാത്ര തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് കുതിരയോട് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കണം. നല്ലവനും വിവേകിയും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.

അബ്യാസാദബിയോഗാച്ച വിനാശാസ്ത്രം സ്വവാഹകഃ । സ്നാതസ്യ പ്രാങ്മുഖസ്യാഥ ദേവാന് വപുഷി യോജയേത് ।। ൨൮൮.

പരിശീലനമില്ലായ്മയാലോ ദൈർഘ്യമേറിയ വേർപാടിനാലോ കുതിരക്ക് പഠിച്ച കാര്യങ്ങൾ മറന്നുപോകാം. അതിനാൽ, സ്നാനം കഴിച്ചു കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് കുതിരയെ സമർപ്പിക്കണം.

പ്രണവാദിനമോന്തേന സ്വവീജേന യഥാക്രമമ് । ബ്രഹ്മാ ചിത്തേ വലേ വിഷ്ണുര്വൈനതേയഃ പരാക്രമേ ।। ൨൮൮.

പ്രണവം ഉച്ചരിച്ച്, തനിക്കുള്ള മന്ത്രം ക്രമത്തിൽ ജപിച്ച്: മനസ്സിൽ ബ്രഹ്മാവിനെ, ശക്തിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ, ധൈര്യത്തിൽ ഗരുഡനെ സ്ഥാപിക്കണം.

പാര്ശ്വേ രുദ്രാ ഗുരുര്ബുദ്ധൌ വിശ്വേദേവാശ്ച മര്മസു । ദൃഗാവര്ത്തേ ദൃശീന്ദ്വര്കൌ കര്ണയോരശ്വിനൌ തഥാ ।। ൨൮൮.

ഇരുവശങ്ങളിലും രുദ്രന്മാർ, ബുദ്ധിയിൽ ഗുരു, പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിൽ വിശ്വദേവന്മാർ, കണ്ണുകളിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, ചെവികളിൽ അശ്വിനീദേവന്മാർ.

ജഠരേഽഗ്നിഃ സ്വധാ സ്വേദേ വാഗ്ജിഹ്വായാം ജവേഽനിലഃ । പൃഷ്ഠതോ നാകപൃഷ്ഠസ്തു ഖുരാഗ്രേ സര്വപര്വതാ ।। ൨൮൮.

വയറ്റിൽ അഗ്നി, വിയർപ്പിൽ സ്വധ, നാവിൽ വാക്ക്, വേഗത്തിൽ വായു, പുറകിൽ ആകാശം, കുതിരയുടെ കുതിരക്കാലിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ എല്ലാ പർവതങ്ങളും.

താരാശ്ച രോമകൂപേഷു ഹൃദി ചാന്ദ്രമസീ കലാ । തേജസ്യഗ്നീരതിഃ ശ്രോണ്യാം ലലാടേ ച ജഗത്പതിഃ ।। ൨൮൮.

തോലിന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഹൃദയത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ കിരണം, കമറിൽ അഗ്നിയുടെ ആനന്ദം, നെറ്റിയിൽ ലോകനാഥൻ.

ഗ്രഹാശ്ച ഹേഷിതേ ചൈവ തഥൈവോരസി വാസുകിഃ । ഉപോഷിതോഽര്ച്ചയേത് സാദീ ഹയം ദക്ഷശ്രുതൌ ജപേത് ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ കുരൽ മുഴക്കത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങൾ, നെഞ്ചിൽ വാസുകി. ഉപവാസം കഴിഞ്ഞ് കുതിരയെ പൂജിച്ച്, കാതിൽ ദക്ഷമന്ത്രം ജപിക്കണം.

ഹയ ഗന്ധര്വരാജസ്ത്വം ശ്രൃണുഷ്വ വചനം മമ । ഗന്ധര്വകുലകജാതസ്ത്വം മാഭൂസ്ത്വം കുലദൂഷകഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരേ, നീ ഗന്ധർവർരാജാവാണ്; എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു. ഗന്ധർവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ് നീ; നിന്റെ വംശത്തിന് അപമാനമാകരുത്.

ദ്വിജാനാം സത്യവാക്യേന സോമസ്യ ഗരുഡസ്യ ച । രുദ്രസ്യ വരുണസ്യൈവ പവനസ്യ ബലേന ച ।। ൨൮൮.

ദ്വിജന്മാരുടെ സത്യവാക്യത്താൽ, സോമന്റെയും ഗരുഡന്റെയും രുദ്രന്റെയും വരുണന്റെയും വായുവിന്റെയും ശക്തിയാൽ,

ഹുതാശനസ്യ ദീപ്ത്യാ ച സ്മര ജാതി തുരങ്ഗമ । സ്മര രാജേന്ദ്രപുത്രസ്ത്വം സത്യവാക്യമനുസ്മര ।। ൨൮൮.

അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്താൽ, കുതിരേ, നിന്റെ ജന്മം ഓർക്കുക. നീ രാജകുമാരനാണ്; നിന്റെ വംശത്തിന്റെ സത്യവും ഓർക്കണം.

സമര ത്വം വാരുണീം കന്യാം സ്മര ത്വം കൌസ്തുഭം മണിം । ക്ഷീരോദസാഗരേ ചൈവ മഥ്യമാനേ സുരാസുരൈഃ ।। ൨൮൮.

വാരുണീകുമാരിയെ ഓർക്കുക; കൗസ്തുഭമണിയും ഓർക്കുക; ക്ഷീരസമുദ്രം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കുഴിച്ചപ്പോൾ അതിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതും.

തത്ര ദേവകുലേ ജാതഃ സ്വവാക്യം പരിപാലയ । കുലേ ജാതസ്ത്വമശ്വാനാം മിത്രം മേ ഭവ ശാശ്വതമ് ।। ൨൮൮.

ദേവകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനായി, നിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കണം; കുതിരവംശത്തിൽ ജനിച്ചവനായി, എന്നേക്കും എന്റെ സുഹൃത്ത് ആയിരിക്കുക.

ശ്രൃണു മിത്ര ത്വമേതച്ച സിദ്ധോ മേ ഭവ വാഹന । വിജയം രക്ഷ മാഞ്ചൈവ സമരേ സിദ്ധിമാവഹ ।। ൨൮൮.

സുഹൃത്തെ, ഇതും കേൾക്കു: നീ എന്റെ ഉത്തമവാഹനമാകണം; വിജയത്തെ കാത്തു സംരക്ഷിക്കണം, യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടിക്കൊടുക്കണം.

തവ പൃഷ്ഠം സമാരുഹ്യ ഹതാ ദൈത്യാഃ സുരൈഃ പുരാ । അധുനാ ത്വാം സമാരുഹ്യ ജേഷ്യാമി രിപുവാഹിനീം ।। ൨൮൮.

നിന്റെ പുറത്ത് കയറി, ദേവന്മാർ മുമ്പ് ദാനവരെ തോല്പിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നിൽ കയറി ശത്രുസൈന്യത്തെ ജയിക്കും.

പര്യ്യാനയേദ്ധയം സാദീ വാഹയേദ് യുദ്ധതോ ജയഃ ।। ൨൮൮.

കുതിരയെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരണം; യുദ്ധത്തിൽ കയറി വിജയം നേടാം.

സഞ്ജാതാഃ സ്വശരീരേണ ദോഷാഃ പ്രായേണ വാജിനാം । ഹന്യന്തേഽതിപ്രയത്നേന ഗുണാഃ സാദിവരൈഃ പുനഃ।। ൨൮൮.

കുതിരയുടെ ശരീരത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ സാധാരണയായി വലിയ പരിശ്രമംകൊണ്ട് മാറ്റാം; പക്ഷേ, ജന്മത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ പോലും അവഗണനയാൽ നഷ്ടപ്പെടും.

സഹജാ ഇവ ദൃശ്യന്തേ ഗുണാഃ സാദിവരോദ്ഭവാഃ । നാശയന്തി ഗുണാനന്യേ സാദിനഃ സഹജാനപി ।। ൨൮൮.

പരിശീലനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഗുണങ്ങൾ ജന്മസിദ്ധമായതുപോലെ തോന്നും; പരിശീലനം ലഭിക്കാത്ത മറ്റു കുതിരകൾ ജന്മസിദ്ധഗുണങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കും.